Viêm tai giữa ứ dịch là gì? Dấu hiệu, nguyên nhân và cách điều trị

Viêm tai giữa ứ dịch là tình trạng dịch tích tụ trong tai giữa phía sau màng nhĩ nhưng không có dấu hiệu nhiễm trùng cấp tính. Bệnh thường gặp ở trẻ em do cấu tạo vòi nhĩ chưa hoàn thiện, tuy nhiên người lớn cũng có thể mắc. Nếu kéo dài, bệnh có thể ảnh hưởng đến khả năng nghe và chất lượng cuộc sống.

Viêm tai giữa ứ dịch là gì?

Viêm tai giữa ứ dịch là thuật ngữ y khoa dùng để chỉ tình trạng dịch tồn đọng trong tai giữa nhưng không kèm các dấu hiệu nhiễm khuẩn cấp như đau tai dữ dội hoặc sốt cao.

Ở người khỏe mạnh, tai giữa được thông khí nhờ vòi nhĩ - ống nối tai giữa với vùng mũi họng. Khi vòi nhĩ hoạt động kém, dịch trong tai giữa không được dẫn lưu hiệu quả và dần tích tụ phía sau màng nhĩ.

Viêm tai giữa ứ dịch khác với viêm tai giữa cấp. Trong viêm tai giữa cấp, người bệnh thường đau tai nhiều, sốt và có biểu hiện nhiễm trùng rõ rệt. Ngược lại, viêm tai giữa ứ dịch thường diễn tiến âm thầm, ít đau nhưng có thể kéo dài nhiều tuần hoặc nhiều tháng.

Bệnh có thể xuất hiện sau một đợt viêm tai giữa cấp, sau cảm lạnh hoặc các bệnh lý đường hô hấp trên. Ở nhiều trường hợp, người bệnh chỉ phát hiện khi cảm thấy nghe kém hoặc được khám sức khỏe định kỳ.

Triệu chứng của viêm tai giữa ứ dịch

Triệu chứng của viêm tai giữa ứ dịch thường không rầm rộ như viêm tai giữa cấp. Chính vì vậy, bệnh dễ bị bỏ qua, đặc biệt ở trẻ nhỏ.

Ở người lớn, triệu chứng thường gặp nhất là cảm giác nghe không rõ, đặc biệt khi nói chuyện trong môi trường nhiều tiếng ồn. Một số người mô tả âm thanh như bị vọng hoặc có cảm giác nước bên trong tai.

Ở trẻ em, dấu hiệu có thể kín đáo hơn. Trẻ thường bật âm lượng tivi lớn, không phản ứng khi được gọi, học tập giảm sút hoặc chậm phát triển ngôn ngữ nếu tình trạng kéo dài.

Trong nhiều trường hợp, viêm tai giữa ứ dịch không gây đau tai nên phụ huynh khó phát hiện. Vì vậy, khi trẻ có biểu hiện nghe kém kéo dài hoặc thay đổi hành vi, nên đưa trẻ đi khám để được đánh giá.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ gây viêm tai giữa ứ dịch

Viêm tai giữa ứ dịch thường xảy ra khi vòi nhĩ không hoạt động hiệu quả, khiến dịch không thể thoát khỏi tai giữa.

Một số nguyên nhân và yếu tố nguy cơ thường gặp gồm:

• Sau viêm tai giữa cấp: Dịch có thể còn tồn đọng sau khi tình trạng nhiễm trùng đã khỏi.
• Cảm lạnh hoặc nhiễm virus đường hô hấp: Niêm mạc vùng mũi họng sưng nề làm cản trở hoạt động của vòi nhĩ.
• Viêm mũi dị ứng: Tình trạng viêm kéo dài có thể ảnh hưởng đến khả năng thông khí của tai giữa.
• Viêm mũi xoang: Dịch tiết và phù nề niêm mạc góp phần làm vòi nhĩ bị tắc.
• VA quá phát ở trẻ em: Khối VA lớn có thể chèn ép lỗ vòi nhĩ, làm tăng nguy cơ tích tụ dịch.
• Khói thuốc lá: Trẻ thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc có nguy cơ mắc bệnh cao hơn.
• Độ tuổi nhỏ: Trẻ dưới 7 tuổi dễ mắc hơn do vòi nhĩ ngắn, hẹp và nằm ngang hơn người lớn.

Ngoài ra, thay đổi áp suất đột ngột khi đi máy bay hoặc lặn biển cũng có thể ảnh hưởng đến hoạt động của vòi nhĩ ở một số người.

Việc kiểm soát tốt các bệnh lý mũi họng và hạn chế tiếp xúc với khói thuốc có thể góp phần giảm nguy cơ mắc viêm tai giữa ứ dịch.

Viêm tai giữa ứ dịch có tự khỏi không? Điều trị như thế nào?

Nhiều người băn khoăn liệu viêm tai giữa ứ dịch có tự khỏi không. Thực tế, khá nhiều trường hợp có thể tự cải thiện khi chức năng vòi nhĩ trở lại bình thường và dịch được dẫn lưu tự nhiên.

Trong giai đoạn đầu, bác sĩ có thể chỉ định theo dõi trong một khoảng thời gian nếu người bệnh không có dấu hiệu biến chứng hoặc giảm thính lực đáng kể.

Nếu dịch tồn tại kéo dài hoặc gây ảnh hưởng đến khả năng nghe, bác sĩ sẽ cân nhắc các phương pháp điều trị phù hợp.

Việc điều trị có thể bao gồm:

• Điều trị các bệnh lý nền như viêm mũi dị ứng hoặc viêm mũi xoang nếu có.
• Theo dõi định kỳ để đánh giá lượng dịch và chức năng nghe.
• Phẫu thuật đặt ống thông khí qua màng nhĩ trong một số trường hợp dịch tồn tại kéo dài hoặc giảm thính lực rõ rệt.
• Xử trí VA quá phát nếu đây là nguyên nhân gây tắc vòi nhĩ ở trẻ.

Điều quan trọng cần lưu ý là không phải mọi trường hợp viêm tai giữa ứ dịch đều cần dùng kháng sinh. Vì bệnh thường không do nhiễm khuẩn cấp, việc tự ý sử dụng kháng sinh có thể không mang lại lợi ích và làm tăng nguy cơ kháng thuốc.

Ngoài ra, người bệnh cũng không nên tự ý nhỏ thuốc tai hoặc áp dụng các mẹo dân gian khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

Khi nào cần đi khám?

Viêm tai giữa ứ dịch có thể diễn tiến âm thầm. Tuy nhiên, người bệnh nên đến cơ sở y tế nếu gặp các dấu hiệu sau:

• Nghe kém kéo dài hoặc ngày càng rõ.
• Cảm giác đầy tai không cải thiện sau nhiều ngày.
• Ù tai ảnh hưởng đến sinh hoạt.
• Đau tai tăng lên hoặc xuất hiện sốt.
• Có dịch chảy ra từ tai.
• Trẻ chậm nói, phản ứng kém với âm thanh hoặc học tập giảm sút.
• Tình trạng tái phát nhiều lần.

Bác sĩ có thể khám tai, đánh giá màng nhĩ và thực hiện một số xét nghiệm về thính lực hoặc đo chức năng tai giữa nếu cần để xác định mức độ bệnh.

Việc phát hiện sớm và theo dõi đúng giúp hạn chế nguy cơ giảm thính lực kéo dài cũng như các biến chứng khác.

Viêm tai giữa ứ dịch là tình trạng dịch tích tụ trong tai giữa nhưng không có biểu hiện nhiễm trùng cấp tính. Phần lớn trường hợp có thể cải thiện theo thời gian, tuy nhiên nếu dịch tồn tại kéo dài hoặc gây giảm thính lực, người bệnh cần được thăm khám và điều trị phù hợp để hạn chế biến chứng.

Nếu bạn hoặc trẻ có biểu hiện nghe kém, cảm giác đầy tai hoặc nghi ngờ viêm tai giữa ứ dịch, hãy đến cơ sở y tế có chuyên khoa tai mũi họng để được thăm khám và tư vấn phương pháp điều trị phù hợp.