Vì sao càng ngày nhiều người trẻ mắc ung thư? Những lý giải khoa học cần hiểu đúng

Không ít người giật mình khi nghe tin một người mới ngoài 30 tuổi được chẩn đoán ung thư đại trực tràng, ung thư vú hoặc ung thư tuyến giáp. Thực trạng này khiến nhiều người đặt câu hỏi liệu ung thư đang “trẻ hóa” hay chỉ là cảm giác do thông tin lan truyền nhiều hơn. Để hiểu đúng vấn đề, cần nhìn từ dữ liệu y khoa, các yếu tố nguy cơ đã được nghiên cứu và cả những thay đổi trong lối sống hiện đại.

Ung thư ở người trẻ gia tăng: Do tầm soát hay do nguy cơ thực sự?

Nhiều dữ liệu dịch tễ học cho thấy ung thư khởi phát sớm (chẩn đoán trước 50 tuổi) đang tăng ở nhiều quốc gia. Một nghiên cứu dựa trên dữ liệu GBD 2019 ghi nhận tỷ lệ mắc ung thư khởi phát sớm tăng 79,1% trong giai đoạn 1990 - 2019, đồng thời số ca tử vong tăng 27,7%, riêng năm 2019 ước tính có khoảng 1,06 triệu ca tử vong liên quan ung thư khởi phát sớm.

Ở Mỹ, nghiên cứu theo “thế hệ năm sinh” cho thấy 17/34 loại ung thư có xu hướng tăng ở các thế hệ trẻ, đặc biệt các nhóm sinh từ khoảng 1990 trở về sau, trong đó ung thư ruột non và ung thư tuyến tụy nằm trong nhóm tăng mạnh.

Điều quan trọng là sự gia tăng số ca không chỉ do phát hiện nhiều hơn nhờ chẩn đoán/tầm soát, mà còn gợi ý tác động từ thay đổi lối sống và môi trường vài thập kỷ gần đây. Trên thực hành lâm sàng, nhiều người trẻ được phát hiện khi đi khám vì các triệu chứng rất “đời thường” như đau bụng kéo dài, sụt cân không rõ nguyên nhân hoặc mệt mỏi dai dẳng, vì vậy việc đi khám sớm khi triệu chứng kéo dài/bất thường vẫn là điểm then chốt.

Vì sao càng ngày nhiều người trẻ mắc ung thư?

Để trả lời câu hỏi vì sao càng ngày nhiều người trẻ mắc ung thư, y học hiện đại nhìn nhận đây là kết quả của nhiều yếu tố kết hợp, không phải do một nguyên nhân đơn lẻ.

Lối sống hiện đại và những thay đổi kéo dài

Lối sống ít vận động, ăn uống nhiều thực phẩm chế biến sẵn, nhiều đường và chất béo có liên quan đến tình trạng thừa cân, béo phì và rối loạn chuyển hóa. Những yếu tố này làm tăng phản ứng viêm mạn tính trong cơ thể và được xem là nền tảng cho nhiều bệnh mạn tính, trong đó có ung thư. Một số nghiên cứu cho thấy béo phì liên quan đến nguy cơ ung thư đại trực tràng, ung thư vú sau mãn kinh và ung thư tụy.

Rượu, thuốc lá và các chất kích thích

Việc sử dụng rượu và thuốc lá, kể cả ở mức độ không quá cao, vẫn được ghi nhận làm tăng nguy cơ ung thư theo cơ chế tích lũy lâu dài. Tổ chức y tế quốc tế đã chỉ ra rằng không có mức tiêu thụ rượu nào được xem là hoàn toàn an toàn cho sức khỏe. Rượu có liên quan đến ung thư gan, thực quản, khoang miệng và vú.

Ô nhiễm môi trường và phơi nhiễm sớm

Không khí ô nhiễm, hóa chất công nghiệp, khói bụi và các yếu tố độc hại trong môi trường sống có thể tác động đến cơ thể từ khi còn rất trẻ. Phơi nhiễm kéo dài làm tăng nguy cơ tổn thương tế bào và đột biến gen, từ đó góp phần vào quá trình hình thành ung thư.

Nhiễm trùng liên quan ung thư

Một số virus và vi khuẩn được xác định có liên quan đến ung thư. Ví dụ, virus HPV liên quan đến ung thư cổ tử cung, hậu môn và một số ung thư vùng hầu họng. Vi khuẩn Helicobacter pylori liên quan đến ung thư dạ dày. Đây là nhóm yếu tố nguy cơ có thể phòng ngừa hiệu quả nếu được can thiệp sớm.

Tầm soát và phát hiện sớm hơn

Một phần lý do khiến số ca ung thư ở người trẻ tăng lên là do y học ngày càng chú trọng tầm soát sớm. Nhiều khuyến nghị đã hạ độ tuổi tầm soát một số loại ung thư như ung thư đại trực tràng, giúp phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm hơn so với trước đây.

Những loại ung thư ngày càng gặp ở người trẻ

Sự gia tăng không đồng đều giữa các loại ung thư. Một số bệnh lý được ghi nhận rõ rệt hơn ở nhóm tuổi trẻ.

Trước hết là ung thư đại trực tràng. Đây là loại ung thư được báo cáo tăng nhanh nhất ở người dưới 50 tuổi tại nhiều quốc gia. Các triệu chứng ban đầu như thay đổi thói quen đại tiện, đau bụng âm ỉ hoặc thiếu máu thường bị bỏ qua.

Ung thư vú ở phụ nữ trẻ cũng là mối quan tâm lớn. Dù tỷ lệ tuyệt đối vẫn thấp hơn nhóm lớn tuổi, nhưng số ca ở phụ nữ dưới 40 tuổi đang tăng dần. Việc phát hiện muộn do chủ quan có thể ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị.

Ung thư tuyến giáp thường được phát hiện tình cờ khi siêu âm sức khỏe định kỳ. Một phần sự gia tăng liên quan đến kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh phát triển, nhưng môi trường sống và phơi nhiễm sớm cũng được xem là yếu tố góp phần.

Ngoài ra, một số ung thư khác như ung thư gan, ung thư dạ dày và ung thư da cũng được ghi nhận ở người trẻ với xu hướng tăng nhẹ.

Dấu hiệu cảnh báo ung thư ở người trẻ không nên bỏ qua

Ung thư ở người trẻ thường có triệu chứng không điển hình và dễ nhầm với các vấn đề sức khỏe thông thường. Tuy nhiên, có một số dấu hiệu cần được chú ý.

Dưới đây là những biểu hiện phổ biến mà người trẻ không nên chủ quan:

• Sụt cân không rõ nguyên nhân trong thời gian ngắn.
• Mệt mỏi kéo dài, không cải thiện dù đã nghỉ ngơi.
• Đau kéo dài tại một vị trí cụ thể mà không tìm được nguyên nhân rõ ràng.
• Xuất hiện khối u hoặc vùng sưng bất thường.
• Thay đổi thói quen đại tiện hoặc tiểu tiện kéo dài.

Khi các triệu chứng này tồn tại nhiều tuần hoặc ngày càng nặng hơn, việc đi khám và tư vấn y tế là cần thiết để được đánh giá đầy đủ.

Người trẻ nên làm gì để giảm nguy cơ ung thư?

Hiểu rõ vì sao càng ngày nhiều người trẻ mắc ung thư cũng đồng nghĩa với việc mỗi người có thể chủ động giảm nguy cơ bằng những biện pháp phù hợp.

Trước hết là duy trì lối sống lành mạnh. Chế độ ăn cân đối, tăng cường rau xanh, trái cây, hạn chế thực phẩm chế biến sẵn và duy trì vận động thể chất đều đặn giúp cải thiện sức khỏe tổng thể.

Bên cạnh đó, hạn chế rượu, không hút thuốc và giảm tiếp xúc với các yếu tố ô nhiễm có thể góp phần giảm nguy cơ lâu dài.

Đối với các ung thư liên quan nhiễm trùng, tiêm vắc xin là biện pháp phòng ngừa hiệu quả. Vắc xin HPV đã được chứng minh giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc các ung thư liên quan virus này. Người dân có thể tìm hiểu và đặt lịch tiêm vắc xin tại Trung tâm Tiêm chủng Long Châu để được tư vấn phù hợp theo độ tuổi và tình trạng sức khỏe.

Ngoài ra, khám sức khỏe định kỳ và tầm soát ung thư theo khuyến nghị giúp phát hiện sớm các bất thường, từ đó nâng cao hiệu quả can thiệp y tế.

Sự gia tăng ung thư ở người trẻ là vấn đề phức tạp, chịu ảnh hưởng từ lối sống, môi trường, yếu tố sinh học và cả thay đổi trong chiến lược tầm soát. Hiểu đúng vì sao càng ngày nhiều người trẻ mắc ung thư giúp mỗi người giảm hoang mang, đồng thời chủ động hơn trong việc bảo vệ sức khỏe lâu dài.