Uốn ván ở trẻ em có nguy hiểm không? Dấu hiệu nhận biết

Nhiều phụ huynh vẫn còn chủ quan trước bệnh uốn ván ở trẻ, trong khi đây là một trong những bệnh truyền nhiễm có tỷ lệ biến chứng và tử vong cao nếu không được phát hiện sớm. Bệnh có thể khởi phát âm thầm nhưng diễn tiến nhanh, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ thần kinh và hô hấp của trẻ. Cùng tìm hiểu mức độ nguy hiểm và những dấu hiệu cảnh báo trong bài viết sau.

Tại sao trẻ dễ bị uốn ván?

Uốn ván là bệnh nhiễm trùng nguy hiểm do vi khuẩn Clostridium tetani gây ra, có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi nhưng trẻ em được xem là nhóm đối tượng có nguy cơ cao hơn. Điều này xuất phát từ đặc điểm sinh lý, hành vi sinh hoạt và mức độ bảo vệ miễn dịch của trẻ trong những năm đầu đời. Dưới đây là lý do khiến trẻ dễ bị uốn ván:

• Hệ miễn dịch chưa hoàn thiện: Ở trẻ nhỏ, hệ miễn dịch còn non nớt, khả năng tạo đáp ứng miễn dịch đặc hiệu đối với vi khuẩn và độc tố uốn ván còn hạn chế, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng và diễn tiến nặng.
• Dễ bị tổn thương da: Trẻ thường xuyên vận động, vui chơi ngoài trời nên dễ bị trầy xước, vết thương hở, đâm xuyên bởi dị vật nhiễm bẩn (đinh, đất cát), tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn xâm nhập và sinh độc tố.
• Tiêm chủng chưa đầy đủ hoặc không đúng lịch: Chưa hoàn tất các mũi vắc xin uốn ván hoặc không tiêm nhắc lại đúng thời điểm khiến trẻ không đạt được miễn dịch bảo vệ tối ưu.
• Chăm sóc và xử trí vết thương chưa đúng cách: Vết thương không được làm sạch, sát khuẩn đúng chuẩn y khoa có thể làm tăng nguy cơ nhiễm vi khuẩn uốn ván Clostridium tetani.

Uốn ván ở trẻ có nguy hiểm không?

Uốn ván ở trẻ em là một bệnh nhiễm trùng cấp tính đặc biệt nguy hiểm, do độc tố tetanospasmin của vi khuẩn Clostridium tetani gây ra. Độc tố này tác động trực tiếp lên hệ thần kinh trung ương, gây co cứng và co giật cơ toàn thân. Ở trẻ em, bệnh thường diễn tiến nhanh và nặng hơn nếu thời gian ủ bệnh ngắn, nguy cơ tử vong tăng cao nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời. Các biến chứng nghiêm trọng có thể gặp ở trẻ bị uốn ván bao gồm:

• Co cứng và co giật cơ dữ dội: Dẫn đến gãy xương, trật khớp, đau đớn kéo dài và suy kiệt thể trạng.
• Co thắt thanh quản và cơ hô hấp: Gây khó thở, suy hô hấp cấp, có thể cần đặt nội khí quản hoặc mở khí quản.
• Rối loạn nuốt và suy dinh dưỡng: Co thắt thực quản khiến trẻ không ăn uống được, phải nuôi dưỡng qua sonde dạ dày hoặc đường tĩnh mạch.
• Biến chứng thần kinh và tim mạch: Rối loạn thần kinh thực vật gây loạn nhịp tim, tăng, hạ huyết áp đột ngột, rối loạn thân nhiệt, nguy cơ tử vong cao.
• Nhiễm trùng thứ phát: Viêm phổi hít, viêm phổi do thở máy, nhiễm khuẩn đa kháng, suy thận cấp.

Nhìn chung, uốn ván là bệnh lý đe dọa tính mạng ở trẻ em. Tiêm chủng đầy đủ, xử trí vết thương đúng nguyên tắc y khoa và theo dõi sát khi có dấu hiệu nghi ngờ là biện pháp quan trọng nhất để phòng ngừa và giảm thiểu biến chứng.

Dấu hiệu uốn ván ở trẻ em

Uốn ván là bệnh nhiễm trùng thần kinh cấp tính có diễn tiến theo từng giai đoạn đặc trưng. Các biểu hiện của bệnh phản ánh trực tiếp tác động của độc tố Clostridium tetani lên hệ thần kinh trung ương và hệ thần kinh thực vật, gây rối loạn trương lực cơ và chức năng sống. Các dấu hiệu nhận biết uốn ván thường bao gồm:

• Cứng hàm là dấu hiệu khởi phát điển hình: Trẻ có biểu hiện mỏi hàm, há miệng khó, nói khó, nhai và nuốt đau. Khi cố gắng há miệng hoặc dùng đè lưỡi, hàm càng cắn chặt hơn.
• Co cứng cơ gáy và cổ: Cổ cứng, khó cúi, đầu ngửa dần ra sau, cơ ức, đòn, chũm nổi rõ, gây hạn chế vận động vùng cổ.
• Cơ lưng: Trẻ có tư thế ưỡn cong hoặc gồng cứng toàn thân.
• Cơ bụng: Thành bụng cứng, hai cơ thẳng bụng nổi rõ.
• Cơ ngực và cơ liên sườn: Hạn chế di động lồng ngực, ảnh hưởng hô hấp.
• Co cứng chi: Chi trên thường gập cứng, bàn tay nắm chặt; chi dưới duỗi thẳng, tăng trương lực cơ rõ rệt.
• Cơn co giật toàn thân: Xuất hiện trên nền co cứng cơ liên tục, dễ khởi phát khi có kích thích (ánh sáng, tiếng động, sờ chạm). Trong cơn, trẻ vẫn tỉnh, đau đớn dữ dội, nguy cơ cao co thắt thanh quản và suy hô hấp.
• Rối loạn hầu họng - thanh quản: Khó nuốt, nuốt sặc, ứ đọng đờm dãi; co thắt thanh quản gây khó thở, tím tái, có thể dẫn đến ngừng thở.
• Rối loạn thần kinh thực vật: Biểu hiện bằng sốt cao (39-40°C), vã mồ hôi nhiều, nhịp tim nhanh hoặc loạn nhịp, huyết áp dao động thất thường.
• Ở trẻ sơ sinh: Thường khởi phát trong 1-2 tuần đầu sau sinh với các dấu hiệu bỏ bú, cứng hàm, co cứng toàn thân và co giật liên tục; bệnh tiến triển rất nhanh và nguy cơ tử vong cao nếu không can thiệp kịp thời.

Nhìn chung, các dấu hiệu uốn ván có xu hướng tăng dần về mức độ và lan rộng toàn thân. Khi trẻ có bất kỳ biểu hiện nghi ngờ nào, đặc biệt sau chấn thương hoặc vết thương hở, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế chuyên khoa càng sớm càng tốt để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Cách phòng ngừa uốn ván cho trẻ nhỏ

Uốn ván là bệnh nhiễm khuẩn cấp tính nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa hiệu quả nếu trẻ được bảo vệ đúng cách ngay từ sớm. Dưới đây là các biện pháp phòng ngừa uốn ván cho trẻ nhỏ:

• Tiêm phòng uốn ván đầy đủ và đúng lịch: Đây là biện pháp dự phòng hiệu quả và an toàn nhất. Vắc xin giúp cơ thể trẻ hình thành kháng thể đặc hiệu chống lại độc tố uốn ván.
• Xử trí vết thương đúng nguyên tắc y khoa: Mọi vết trầy xước, đâm xuyên hoặc vết thương hở cần được làm sạch sớm bằng nước sạch và dung dịch sát khuẩn phù hợp. Với vết thương sâu, bẩn hoặc dập nát, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được xử trí chuyên môn, tránh tự ý băng bó hoặc đắp các loại thuốc dân gian không đảm bảo vô khuẩn.
• Duy trì môi trường sinh hoạt an toàn cho trẻ: Hạn chế để trẻ chơi ở khu vực nhiều đất cát, rác thải hoặc chuồng trại chăn nuôi. Khuyến khích trẻ mang giày dép khi ra ngoài để giảm nguy cơ chấn thương ở bàn chân.
• Phòng ngừa uốn ván sơ sinh: Phụ nữ mang thai cần được tiêm vắc xin uốn ván đầy đủ để truyền kháng thể thụ động qua nhau thai, giúp bảo vệ trẻ ngay từ giai đoạn sơ sinh.

Hy vọng những chia sẻ trên đã giúp cha mẹ nắm rõ hơn về mức độ nguy hiểm của uốn ván ở trẻ em cũng như cách nhận biết sớm các dấu hiệu ở trẻ. Đây là bệnh có thể tiến triển nhanh và gây biến chứng nặng nếu không được điều trị kịp thời. Vì vậy, tiêm phòng đầy đủ, xử lý vết thương đúng cách và đưa trẻ đi khám ngay khi có biểu hiện bất thường là những việc làm rất cần thiết.