U tuyến nước bọt mang tai là gì? Nguyên nhân và cách điều trị

Tuyến mang tai là tuyến nước bọt lớn nhất của cơ thể, nằm ở hai bên vùng má, ngay phía trước tai. Tuyến này có vai trò tiết nước bọt, hỗ trợ tiêu hóa và bảo vệ khoang miệng. Khi xuất hiện khối bất thường tại khu vực này, nhiều người lo lắng liệu đó có phải là ung thư hay không. Thực tế, đa số các khối u ở tuyến mang tai là lành tính, tuy nhiên vẫn cần được thăm khám sớm để xác định chính xác bản chất của tổn thương và có hướng xử trí phù hợp. 

U tuyến nước bọt mang tai là gì?

Việc hiểu rõ đặc điểm của từng loại sẽ giúp phát hiện sớm, theo dõi và điều trị hiệu quả. 

Khái niệm

Đây là tình trạng các tế bào trong tuyến mang tai phát triển bất thường, tạo thành khối u. Tuyến mang tai là cặp tuyến nước bọt lớn nhất của cơ thể, nằm ở phía trước tai, hai bên khuôn mặt. Chức năng của tuyến này là tiết nước bọt để hỗ trợ quá trình nhai, nuốt và tiêu hóa thức ăn.

Ngoài tuyến mang tai, cơ thể còn có nhiều tuyến nước bọt khác phân bố ở môi, má, sàn miệng và họng. Khối u có thể xuất hiện ở bất kỳ tuyến nào, tuy nhiên tuyến mang tai là vị trí gặp phổ biến nhất. Đa số các trường hợp là u lành tính, nhưng vẫn có một tỷ lệ nhỏ phát triển thành ung thư.

Ung thư tuyến nước bọt là bệnh lý ác tính bắt nguồn từ các tế bào của tuyến nước bọt. Đây không phải là một dạng ung thư duy nhất mà bao gồm nhiều loại khác nhau, tùy thuộc vào vị trí và loại tế bào bị tổn thương. Bên cạnh các khối u ác tính, các tuyến nước bọt cũng có thể xuất hiện nhiều dạng u lành tính.

Phân loại

Dựa vào tính chất của khối u, bệnh được chia thành hai nhóm chính là u lành tính và u ác tính.

U lành tính

Đây là dạng thường gặp nhất, bao gồm các loại như u Warthin hoặc u hỗn hợp. Khối u thường phát triển chậm, không gây đau nên nhiều người không nhận thấy triệu chứng rõ ràng. Trong nhiều trường hợp, bệnh chỉ được phát hiện tình cờ khi thực hiện siêu âm hoặc kiểm tra sức khỏe. Mặc dù đa số khối u lành tính không ảnh hưởng nhiều đến sức khỏe, người bệnh vẫn nên theo dõi và điều trị theo chỉ định của bác sĩ. Một số loại u lành tính, đặc biệt là u tuyến đa hình tồn tại trong thời gian dài, có nguy cơ chuyển thành ung thư nhưng tỷ lệ không cao.

U ác tính

Khác với u lành tính, khối u ác tính thường phát triển nhanh và có thể gây đau khi sờ hoặc ấn vào vùng tuyến mang tai. Khối u còn có khả năng xâm lấn các mô lân cận, bám dính vào tổ chức xung quanh và ảnh hưởng đến dây thần kinh mặt.

Các biểu hiện của u tuyến mang tai

Tình trạng này thường không có triệu chứng rõ ràng trong giai đoạn đầu. Vì vậy, việc nhận biết sớm những dấu hiệu bất thường sẽ giúp người bệnh chủ động thăm khám và điều trị kịp thời.

Dấu hiệu ở giai đoạn sớm

Ở thời kỳ đầu, khối u thường phát triển chậm và hầu như không gây đau. Người bệnh có thể nhận thấy một số biểu hiện như:

• Xuất hiện một khối nhỏ ở vùng trước hoặc phía dưới tai.
• Khối u có bề mặt chắc, có thể di chuyển nhẹ khi sờ.
• Vùng da phía trên khối u không có dấu hiệu đỏ, nóng hoặc viêm.
• Hầu như không cảm thấy đau hay khó chịu nên rất dễ bỏ qua.

Dấu hiệu khi bệnh tiến triển

Khi khối u lớn dần hoặc có nguy cơ chuyển sang ác tính, các triệu chứng sẽ trở nên rõ rệt hơn, bao gồm:

• Vùng mang tai sưng to, đôi khi lan xuống khu vực cổ.
• Đau khi nhai thức ăn, nói chuyện hoặc cử động hàm.
• Yếu hoặc liệt các cơ ở một bên mặt, gây khó nhắm mắt, méo miệng hoặc cười không cân xứng.
• Khó nuốt, cảm giác khô miệng kéo dài.
• Nếu bệnh đã lan rộng, có thể xuất hiện hạch ở vùng cổ.

Các phương pháp chẩn đoán

Các phương pháp thường được áp dụng gồm:

• Khám ban đầu: Bác sĩ sẽ quan sát vùng sưng để đánh giá tình trạng da, kiểm tra hoạt động của các cơ mặt và tiến hành sờ nắn tuyến mang tai cũng như vùng cổ. Qua đó, bác sĩ có thể nhận định vị trí, kích thước, hình dạng, ranh giới và mức độ di động của khối u.
• Chụp X-quang: Đây là phương pháp hỗ trợ khảo sát cấu trúc tuyến nước bọt, giúp phát hiện và đánh giá hình ảnh của khối u trước khi thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu hơn.
• Siêu âm, chụp CT hoặc MRI: Những kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh này giúp xác định chính xác kích thước của khối u, đánh giá mức độ xâm lấn sang các mô lân cận và kiểm tra xem tế bào u có lan đến hạch bạch huyết vùng cổ hay không. Nếu phát hiện dấu hiệu di căn, khả năng khối u là ác tính sẽ cao hơn.
• Lấy mẫu sinh thiết: Bác sĩ sử dụng kim chuyên dụng để lấy một lượng nhỏ tế bào hoặc mô từ khối u. Mẫu này sẽ được phân tích dưới kính hiển vi để xác định bản chất của khối u, từ đó kết luận là u lành tính hay u ác tính.

Các phương pháp điều trị u tuyến mang tai

Việc điều trị sẽ được bác sĩ chỉ định dựa trên loại u, kích thước khối u cũng như tình trạng sức khỏe tổng thể của người bệnh. Một số phương pháp thường được áp dụng gồm:

Phẫu thuật loại bỏ khối u

Tùy vào tính chất của khối u (lành tính hay ác tính), bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp phẫu thuật phù hợp nhằm loại bỏ tổn thương và hạn chế tối đa nguy cơ biến chứng.

• U lành tính: Điều trị u lành tính thường là phẫu thuật cắt phần tuyến mang tai chứa khối u với diện cắt an toàn, đồng thời bảo tồn dây thần kinh mặt nếu không bị xâm lấn.
• U ác tính: Có thể cần cắt bỏ toàn bộ tuyến mang tai. Trong trường hợp đã có dấu hiệu di căn, bác sĩ có thể chỉ định thêm việc loại bỏ các hạch ở vùng cổ.

Phẫu thuật vùng này khá phức tạp vì dây thần kinh mặt đi xuyên qua tuyến mang tai. Do đó, quá trình mổ cần được thực hiện bởi bác sĩ có chuyên môn cao, tránh sai sót vì có thể dẫn đến nguy cơ liệt mặt vĩnh viễn.

Xạ trị và hóa trị

Đối với các trường hợp u ác tính, hoặc sau khi đã phẫu thuật khối u ung thư, bác sĩ có thể chỉ định thêm xạ trị hoặc hóa trị nhằm tiêu diệt các tế bào ung thư còn sót lại.

• Xạ trị: Giúp kiểm soát và hạn chế sự phát triển của tế bào ung thư.
• Hóa trị: Hóa trị chỉ được cân nhắc ở một số trường hợp ung thư tuyến nước bọt tiến triển, tái phát hoặc di căn; không phải tất cả người bệnh đều cần hóa trị.

Theo dõi sức khỏe định kỳ

Người bệnh cần tái khám đều đặn, nhằm theo dõi nguy cơ tái phát hoặc phát hiện sớm nếu khối u có dấu hiệu tiến triển thành ác tính.

U tuyến nước bọt mang tai đa số là tổn thương lành tính nhưng không nên chủ quan vì vẫn có khả năng là u ác tính hoặc gây biến chứng nếu phát triển kéo dài. Khi nhận thấy vùng trước tai xuất hiện khối bất thường, người bệnh nên đến cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám và chẩn đoán chính xác. Điều trị kịp thời không chỉ giúp cải thiện tiên lượng mà còn góp phần bảo tồn chức năng tuyến nước bọt và nâng cao chất lượng cuộc sống.