Trẻ bị sốt amidan có nguy hiểm không? Cách xử lý đúng ba mẹ cần biết

Sốt cao kèm đau họng, nuốt khó và mệt mỏi là những biểu hiện thường gặp khi trẻ bị viêm amidan. Không ít phụ huynh chủ quan cho rằng đây chỉ là bệnh lý thông thường, tuy nhiên trong một số trường hợp, tình trạng này có thể tiến triển nặng nếu không được chăm sóc đúng cách.

Tổng quan về tình trạng sốt amidan

Amidan là các mô lympho nằm ở vùng hầu họng, gồm amidan khẩu cái, amidan lưỡi, amidan vòi và amidan vòm, tạo thành một vòng bảo vệ (vòng Waldeyer) bao quanh cửa ngõ đường hô hấp - tiêu hóa. Đây là một phần của hệ miễn dịch, có chức năng nhận diện và đáp ứng với các tác nhân gây bệnh xâm nhập qua đường miệng và mũi.

Amidan hoạt động mạnh nhất ở trẻ nhỏ, đặc biệt trong độ tuổi từ khoảng 4 - 10 tuổi. Sau tuổi dậy thì, vai trò miễn dịch của amidan giảm dần do các cơ chế bảo vệ khác trong cơ thể phát triển hoàn thiện hơn. Về mặt lâm sàng, viêm amidan được chia thành hai thể chính: Cấp tính (khởi phát đột ngột, triệu chứng rầm rộ) và mạn tính (tái phát nhiều lần hoặc kéo dài).

Tình trạng sốt amidan xảy ra khi virus hoặc vi khuẩn xâm nhập vượt quá khả năng kiểm soát của mô lympho này, dẫn đến phản ứng viêm. Khi đó, cơ thể đáp ứng bằng cách tăng thân nhiệt (sốt) nhằm ức chế sự phát triển của tác nhân gây bệnh. Ở trẻ nhỏ, đặc biệt dưới 5 tuổi, hệ miễn dịch chưa hoàn thiện nên nguy cơ viêm amidan kèm sốt cao tương đối phổ biến. Nếu không được điều trị và theo dõi phù hợp, viêm amidan có thể dẫn đến biến chứng như viêm tai giữa, viêm xoang hoặc biến chứng do liên cầu khuẩn.

Theo Centers for Disease Control and Prevention (CDC), viêm họng và viêm amidan do liên cầu khuẩn cần được chẩn đoán và điều trị đúng cách để phòng ngừa các biến chứng như thấp tim hoặc viêm cầu thận.

Sốt amidan ở trẻ có đáng lo ngại không?

Thực tế, sốt là phản ứng sinh lý của cơ thể khi hệ miễn dịch phát hiện tác nhân gây nhiễm trùng như virus hoặc vi khuẩn. Trong trường hợp sốt do viêm amidan, thân nhiệt tăng lên nhằm ức chế sự phát triển của mầm bệnh và kích hoạt cơ chế bảo vệ tự nhiên.

Tuy nhiên, dù là phản ứng có lợi, tình trạng sốt vẫn khiến trẻ khó chịu, mệt mỏi, ăn uống kém, ngủ không sâu giấc và giảm khả năng tập trung học tập. Nếu không được theo dõi đúng cách, sốt cao có thể tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Sốt amidan trở nên nguy hiểm khi:

• Nhiệt độ cơ thể vượt quá 39 - 39,5°C.
• Trẻ lơ mơ, quấy khóc liên tục, bỏ ăn uống hoàn toàn.
• Xuất hiện co giật do sốt cao.

Co giật do sốt thường xảy ra ở trẻ nhỏ khi thân nhiệt tăng nhanh đột ngột. Tình trạng này có thể làm trẻ mất ý thức tạm thời, ngừng thở thoáng qua và khiến não thiếu oxy nếu kéo dài. Dù phần lớn các cơn co giật do sốt là lành tính và ngắn, nhưng vẫn cần xử trí đúng và đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá.

Trong dân gian, nhiều người gọi hiện tượng trẻ đột ngột sốt cao kèm rét run là amidan hành sốt, song về mặt y học đây là biểu hiện của phản ứng viêm cấp tính cần được kiểm soát.

Ba mẹ nên làm gì khi trẻ bị sốt amidan?

Khi trẻ mắc viêm amidan kèm tăng thân nhiệt, ngoài việc điều trị nguyên nhân gây viêm, cha mẹ cần chú trọng kiểm soát sốt amidan đúng cách để giúp trẻ dễ chịu hơn và hạn chế biến chứng. Dưới đây là những biện pháp chăm sóc tại nhà an toàn, có cơ sở khoa học.

Sử dụng thuốc hạ sốt đúng hướng dẫn

Hai hoạt chất thường được dùng cho trẻ em là paracetamol (acetaminophen) và ibuprofen. Cha mẹ cần:

• Dùng thuốc đúng liều theo cân nặng và khoảng cách giữa các lần uống.
• Chỉ dùng khi nhiệt độ từ 38,5°C trở lên hoặc khi trẻ khó chịu nhiều.
• Không tự ý phối hợp nhiều loại thuốc hạ sốt nếu chưa có chỉ định y tế.

Tuyệt đối không dùng aspirin cho trẻ em, đặc biệt trong trường hợp nhiễm virus, vì có nguy cơ gây hội chứng Reye (tổn thương gan - não hiếm gặp nhưng nguy hiểm).

Trong một số trường hợp, nếu ngưng thuốc quá sớm, sốt amidan có thể tái phát do tình trạng viêm chưa được kiểm soát hoàn toàn.

Bù nước đầy đủ

Khi bị sốt amidan, cơ thể trẻ tăng tiết mồ hôi để hạ nhiệt, từ đó dễ dẫn đến mất nước. Vì vậy, cần:

• Cho trẻ uống nhiều nước ấm.
• Có thể bổ sung nước ép trái cây loãng, súp ấm hoặc dung dịch điện giải theo hướng dẫn.
• Với trẻ nhỏ hoặc còn bú mẹ, nên tăng cữ bú để đảm bảo cung cấp đủ dịch.
• Dấu hiệu cảnh báo mất nước gồm môi khô, tiểu ít, nước tiểu sẫm màu hoặc trẻ mệt nhiều.

Mặc quần áo thoáng nhẹ

Nhiều phụ huynh có xu hướng ủ ấm quá mức khi trẻ sốt. Tuy nhiên:

• Chỉ nên mặc đồ rộng rãi, thấm hút mồ hôi tốt.
• Đắp chăn mỏng nếu trẻ cảm thấy lạnh.
• Tránh mặc quần áo dày, bí vì có thể làm cản trở quá trình tản nhiệt tự nhiên.
• Giữ môi trường phòng thông thoáng sẽ hỗ trợ cơ thể hạ nhiệt hiệu quả hơn khi trẻ bị sốt amidan.

Chế độ dinh dưỡng dễ tiêu, giàu dưỡng chất

Trẻ bị viêm amidan thường đau họng, khó nuốt. Vì vậy, nên lựa chọn:

• Thức ăn mềm, ấm như cháo, súp gà, canh.
• Thực phẩm giàu protein như trứng (nếu trẻ không dị ứng).
• Rau củ, trái cây nghiền hoặc xay nhuyễn để bổ sung vitamin.
• Tránh đồ ăn quá cứng, cay nóng hoặc quá lạnh vì có thể làm cổ họng kích ứng thêm.

Nghỉ ngơi và thư giãn

Sốt là dấu hiệu hệ miễn dịch đang hoạt động để chống lại tác nhân gây bệnh. Khi trẻ bị sốt amidan, cơ thể thường mệt và buồn ngủ hơn do các chất trung gian miễn dịch được giải phóng:

• Hãy để trẻ nghỉ ngơi nhiều.
• Hạn chế vận động mạnh hoặc kích thích quá mức.
• Đảm bảo giấc ngủ đủ và sâu giúp tăng cường khả năng hồi phục.

Ba mẹ cần đưa trẻ đi khám khi:

• Sốt cao trên 39°C không đáp ứng thuốc hạ sốt.
• Trẻ co giật, lơ mơ hoặc khó thở.
• Sốt kéo dài trên 2 ngày.
• Trẻ bỏ ăn uống hoàn toàn hoặc có dấu hiệu mất nước.

Việc theo dõi sát và chăm sóc đúng cách sẽ giúp kiểm soát sốt amidan hiệu quả, đồng thời hỗ trợ quá trình điều trị viêm amidan đạt kết quả tốt hơn.

Tóm lại, sốt amidan ở trẻ em phần lớn là phản ứng miễn dịch tự nhiên khi cơ thể chống lại tác nhân gây viêm. Tuy nhiên, nếu sốt cao, kéo dài hoặc kèm theo các dấu hiệu bất thường như co giật, khó thở, lơ mơ… thì nguy cơ biến chứng hoàn toàn có thể xảy ra. Vì vậy, ba mẹ không nên chủ quan mà cần theo dõi sát thân nhiệt, chăm sóc đúng cách và đưa trẻ đi khám khi cần thiết.