Trà diệp hạ châu có tác dụng gì? Ai cần thận trọng khi uống?

Giữa nhiều thông tin truyền miệng về các loại trà thảo dược, diệp hạ châu là cái tên thường được nhắc đến khi nói về chăm sóc gan và thanh nhiệt cơ thể. Tuy nhiên, không phải công dụng nào cũng đã được chứng minh rõ ràng, và không phải ai cũng phù hợp để sử dụng.

Diệp hạ châu là cây gì? 

Diệp hạ châu là một loại thảo dược quen thuộc trong y học cổ truyền Việt Nam. Cây còn được dân gian gọi là “cây chó đẻ” do đặc điểm quả nhỏ mọc thành từng chùm ở mặt dưới của cành lá.

Theo y học cổ truyền, diệp hạ châu có vị đắng, tính mát, thường được dùng với mục đích thanh nhiệt, hỗ trợ lợi tiểu và hỗ trợ chức năng gan. Người dân có thể dùng cây tươi để sắc nước uống hoặc phơi khô làm trà. Hiện nay, diệp hạ châu cũng được bào chế thành nhiều dạng tiện lợi hơn như trà túi lọc, cao dược liệu hoặc viên uống hỗ trợ sức khỏe.

Về thành phần, diệp hạ châu có chứa nhiều nhóm hoạt chất sinh học như lignan, flavonoid, tannin và một số hợp chất đặc trưng như phyllanthin, hypophyllanthin. Một số nghiên cứu tiền lâm sàng ghi nhận các thành phần này có hoạt tính chống oxy hóa và có thể liên quan đến tác dụng bảo vệ tế bào gan trong điều kiện thí nghiệm. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế ở người còn phụ thuộc vào loài cây, bộ phận sử dụng, dạng bào chế, liều dùng và tình trạng sức khỏe của từng người.

Vì vậy, trà diệp hạ châu nên được xem là một loại thức uống thảo dược hỗ trợ sức khỏe, không phải thuốc điều trị bệnh.

Trà diệp hạ châu có tác dụng gì?

Trà diệp hạ châu được nhiều người sử dụng với mong muốn hỗ trợ gan, thanh nhiệt, lợi tiểu hoặc cải thiện một số khó chịu nhẹ trong cơ thể. Tuy nhiên, cần hiểu đúng rằng phần lớn tác dụng của diệp hạ châu hiện nay mới được ghi nhận từ kinh nghiệm y học cổ truyền. Người dùng không nên tự xem trà diệp hạ châu là phương pháp điều trị thay thế cho thuốc hoặc phác đồ y khoa.

Hỗ trợ chức năng gan

Diệp hạ châu thường được nhắc đến trong các sản phẩm hỗ trợ chức năng gan. Một số hoạt chất trong cây, đặc biệt là phyllanthin và hypophyllanthin, được nghiên cứu về khả năng chống oxy hóa và bảo vệ tế bào gan trong mô hình tiền lâm sàng.

Đối với viêm gan B, diệp hạ châu từng được nghiên cứu về khả năng ảnh hưởng đến sự nhân lên của virus trong một số điều kiện nghiên cứu. Tuy nhiên, hiện chưa đủ bằng chứng để khẳng định trà diệp hạ châu có thể điều trị viêm gan B hoặc thay thế thuốc kháng virus.

Nếu muốn dùng thêm thảo dược, người bệnh nên hỏi ý kiến bác sĩ hoặc thầy thuốc y học cổ truyền có chuyên môn.

Hỗ trợ thanh nhiệt theo y học cổ truyền

Theo y học cổ truyền, diệp hạ châu có tính mát, vị đắng, thường được dùng với mục đích thanh nhiệt. Một số người sử dụng trà diệp hạ châu khi có cảm giác nóng trong, nổi mụn, nhiệt miệng hoặc khó chịu do cơ thể “nhiệt”.

Có thể hỗ trợ lợi tiểu

Trong y học cổ truyền, diệp hạ châu được sử dụng với mục đích lợi tiểu. Một số nghiên cứu dược lý cũng quan tâm đến khả năng ảnh hưởng của cây này lên đường tiết niệu và một số thông số trong nước tiểu.

Việc tự ý dùng thảo dược có tác dụng lợi tiểu có thể làm chậm trễ điều trị hoặc gây mất cân bằng nước, điện giải ở một số người, đặc biệt là người cao tuổi, người có bệnh thận, người đang dùng thuốc lợi tiểu hoặc thuốc điều trị tăng huyết áp.

Hỗ trợ tiêu hóa ở một số trường hợp

Vị đắng của diệp hạ châu có thể tạo cảm giác kích thích tiêu hóa ở một số người. Vì vậy, trà diệp hạ châu đôi khi được dùng với mục đích hỗ trợ ăn uống, giảm cảm giác đầy bụng, khó tiêu nhẹ hoặc ăn kém.

Có hoạt tính chống oxy hóa trong nghiên cứu tiền lâm sàng

Diệp hạ châu có chứa một số hợp chất thực vật được nghiên cứu về hoạt tính chống oxy hóa. Các chất chống oxy hóa có thể giúp hạn chế tác động của stress oxy hóa trong một số mô hình nghiên cứu.

Được nghiên cứu về tác dụng chống viêm và giảm đau

Một số nghiên cứu tiền lâm sàng ghi nhận chiết xuất từ các loài thuộc chi Phyllanthus có hoạt tính chống viêm hoặc giảm đau trong mô hình thí nghiệm. Một số hợp chất như acid gallic, sterol thực vật và các thành phần phenolic có thể góp phần vào các tác dụng sinh học này.

Những ai cần thận trọng khi uống trà diệp hạ châu?

Mặc dù là thảo dược tự nhiên, trà diệp hạ châu không phù hợp với tất cả mọi người. Một số nhóm đối tượng nên thận trọng hoặc tránh tự ý sử dụng, bao gồm:

• Phụ nữ mang thai và đang cho con bú: Hiện chưa có đủ dữ liệu an toàn đáng tin cậy trên các đối tượng này, do đó không nên tự ý sử dụng.
• Người mắc bệnh gan, viêm gan mạn tính, xơ gan hoặc men gan bất thường: Không nên dùng diệp hạ châu thay cho điều trị y khoa hoặc tự ý phối hợp với thuốc đang dùng.
• Người có bệnh thận, rối loạn điện giải hoặc đang dùng thuốc lợi tiểu: Cần thận trọng vì diệp hạ châu có thể ảnh hưởng đến bài tiết nước tiểu ở một số trường hợp.
• Người đang dùng thuốc điều trị bệnh mạn tính: Thảo dược có thể gây tương tác với thuốc hoặc ảnh hưởng đến quá trình theo dõi điều trị.
• Người có thể trạng yếu, ăn uống kém hoặc dễ rối loạn tiêu hóa: Vị đắng và tính mát theo y học cổ truyền có thể khiến một số người cảm thấy chán ăn, mệt mỏi hoặc khó chịu tiêu hóa.
• Trẻ em: Không nên tự ý dùng kéo dài hoặc dùng liều cao nếu không có hướng dẫn của nhân viên y tế.

Một lưu ý quan trọng là không nên sử dụng trà diệp hạ châu liên tục trong thời gian dài nếu không có tư vấn chuyên môn. Với người có bệnh nền, việc dùng thảo dược cần được cá thể hóa theo tình trạng sức khỏe, thuốc đang sử dụng và mục tiêu điều trị.

Khi nào nên đi khám thay vì tự uống trà diệp hạ châu?

Người dùng không nên tự uống trà diệp hạ châu để xử trí các triệu chứng nghiêm trọng hoặc kéo dài. Cần đi khám nếu có một trong các biểu hiện sau:

• Vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu;
• Đau bụng dữ dội hoặc đau vùng hạ sườn phải;
• Sốt, mệt nhiều, buồn nôn hoặc nôn kéo dài;
• Tiểu buốt, tiểu máu, đau quặn thận;
• Phù chân, bụng to nhanh, khó thở;
• Sụt cân không rõ nguyên nhân;
• Đang mắc viêm gan B, viêm gan C, xơ gan, bệnh thận hoặc bệnh mạn tính cần dùng thuốc lâu dài.

Trong các trường hợp này, việc tự dùng thảo dược có thể làm chậm trễ chẩn đoán và điều trị. Người bệnh nên được bác sĩ đánh giá để xác định nguyên nhân và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

Trà diệp hạ châu là một thảo dược quen thuộc, được sử dụng phổ biến trong y học cổ truyền và được nghiên cứu về một số hoạt tính sinh học như chống oxy hóa, hỗ trợ chức năng gan, lợi tiểu và ảnh hưởng đến một số yếu tố liên quan đến sỏi tiết niệu nhỏ.

Khi tìm hiểu trà diệp hạ châu có tác dụng gì, người dùng cần phân biệt giữa kinh nghiệm sử dụng trong y học cổ truyền và bằng chứng y khoa hiện đại. Loại trà này có thể được xem như một thức uống thảo dược hỗ trợ sức khỏe ở một số trường hợp phù hợp. Để sử dụng an toàn, người có bệnh nền, phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú, trẻ em và người đang dùng thuốc nên hỏi ý kiến nhân viên y tế trước khi dùng.