Tiêm vắc xin phòng bệnh zona có thể giúp giảm nguy cơ sa sút trí tuệ ở người lớn tuổi?

Sa sút trí tuệ là một trong những vấn đề sức khỏe đáng lo ngại ở người cao tuổi, ảnh hưởng lớn đến trí nhớ, khả năng tư duy và chất lượng cuộc sống. Bên cạnh các biện pháp duy trì lối sống lành mạnh, nhiều nghiên cứu gần đây đang tập trung tìm hiểu liệu việc tiêm vắc xin phòng bệnh zona có thể mang lại lợi ích cho sức khỏe não bộ hay không. 

Một nghiên cứu mới tại Hoa Kỳ đã ghi nhận những kết quả tích cực, cho thấy người lớn tuổi được tiêm vắc xin phòng bệnh zona có nguy cơ mắc sa sút trí tuệ thấp hơn so với những người chưa tiêm. Tuy nhiên, các chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng đây mới là mối liên quan và chưa đủ cơ sở để khẳng định vắc xin có thể trực tiếp ngăn ngừa bệnh.

Nghiên cứu mới cho thấy người tiêm vắc xin phòng bệnh zona có nguy cơ sa sút trí tuệ thấp hơn

Nghiên cứu được thực hiện trên hơn 500.000 người từ 66 tuổi trở lên đang điều trị tại hơn 5.500 cơ sở chăm sóc điều dưỡng ở Hoa Kỳ trong giai đoạn 2017 - 2022. Trong số này, chỉ có khoảng 8.800 người được tiêm ít nhất một liều vắc xin phòng bệnh zona tái tổ hợp (Shingrix).

Các nhà nghiên cứu sử dụng dữ liệu từ hệ thống Medicare kết hợp hồ sơ bệnh án điện tử để theo dõi sức khỏe của người tham gia trong vòng 4 năm. Kết quả cho thấy:

• Người đã tiêm vắc xin có nguy cơ mắc sa sút trí tuệ thấp hơn khoảng 24% so với nhóm chưa tiêm.
• Tỷ lệ mắc sa sút trí tuệ ở nhóm đã tiêm là 18,8%, trong khi ở nhóm chưa tiêm là 24,6%.
• Mức giảm nguy cơ tuyệt đối khoảng 6 điểm phần trăm trong thời gian theo dõi.

Ngay cả khi đã điều chỉnh nhiều yếu tố có thể ảnh hưởng như tuổi, giới tính, bệnh nền, tình trạng sức khỏe và đặc điểm dân số, mối liên quan này vẫn được ghi nhận.

Theo nhóm nghiên cứu, kết quả cho thấy việc tiêm vắc xin phòng bệnh zona có thể góp phần giảm một số trường hợp sa sút trí tuệ ở người cao tuổi. Tuy nhiên, đây vẫn chỉ là nghiên cứu quan sát nên chưa thể kết luận vắc xin là nguyên nhân trực tiếp giúp phòng ngừa bệnh.

Vì sao vắc xin phòng bệnh zona có thể liên quan đến sức khỏe não bộ?

Hiện nay, các nhà khoa học vẫn đang tìm hiểu cơ chế giải thích mối liên hệ này. Một số giả thuyết được đưa ra gồm:

Giảm tình trạng viêm thần kinh

Virus varicella-zoster là tác nhân gây bệnh thủy đậu và zona. Sau khi mắc thủy đậu, virus có thể tồn tại trong cơ thể nhiều năm và tái hoạt động khi hệ miễn dịch suy giảm.

Đợt tái hoạt động này có thể gây viêm thần kinh, làm tăng nguy cơ tổn thương mạch máu não hoặc đột quỵ. Việc phòng ngừa bệnh zona bằng vắc xin có thể giúp hạn chế các phản ứng viêm kéo dài, từ đó góp phần bảo vệ chức năng não.

Kích thích hệ miễn dịch

Một giả thuyết khác cho rằng chính khả năng kích thích đáp ứng miễn dịch mạnh của vắc xin cũng có thể mang lại lợi ích lâu dài đối với não bộ.

Vắc xin Shingrix sử dụng tá dược giúp tăng cường phản ứng miễn dịch. Một số nhà nghiên cứu cho rằng đáp ứng miễn dịch này có thể tạo ra những tác động tích cực ngoài mục tiêu phòng bệnh zona thần kinh, trong đó có khả năng làm giảm nguy cơ sa sút trí tuệ. Tuy nhiên, cơ chế này vẫn đang được tiếp tục nghiên cứu.

Kết quả phù hợp với các nghiên cứu trước

Đây không phải là nghiên cứu đầu tiên ghi nhận mối liên quan giữa vắc xin phòng bệnh zona và nguy cơ sa sút trí tuệ.

Các nghiên cứu trước đây tại xứ Wales và Australia cũng từng cho thấy người được tiêm vắc xin phòng bệnh zona có nguy cơ mắc sa sút trí tuệ thấp hơn. Tuy nhiên, các nghiên cứu này sử dụng loại vắc xin Zostavax, trong khi nghiên cứu mới tập trung vào Shingrix - loại vắc xin hiện đang được sử dụng phổ biến.

Việc nhiều nghiên cứu độc lập cho kết quả tương đồng giúp củng cố giả thuyết rằng phòng ngừa bệnh zona có thể mang lại thêm lợi ích cho sức khỏe não bộ.

Người lớn tuổi có nên tiêm vắc xin phòng bệnh zona để phòng sa sút trí tuệ?

Hiện nay, các tổ chức y tế vẫn khuyến cáo tiêm vắc xin phòng bệnh zona chủ yếu nhằm phòng ngừa bệnh zona và các biến chứng như đau thần kinh sau zona, đặc biệt ở người từ 50 tuổi trở lên hoặc những người có nguy cơ cao.

Mặc dù nghiên cứu mới mang lại nhiều tín hiệu tích cực, các chuyên gia nhấn mạnh rằng:

• Chưa có bằng chứng đủ mạnh để khẳng định vắc xin phòng bệnh zona có thể trực tiếp phòng ngừa sa sút trí tuệ.
• Các thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn vẫn cần được thực hiện để xác nhận mối quan hệ nhân quả.
• Những khác biệt về sức khỏe giữa người đã tiêm và chưa tiêm vẫn có thể ảnh hưởng đến kết quả nghiên cứu, dù các nhà khoa học đã cố gắng điều chỉnh nhiều yếu tố.

Do đó, người dân không nên xem vắc xin phòng bệnh zona là biện pháp điều trị hoặc phòng ngừa sa sút trí tuệ. Thay vào đó, việc tiêm chủng vẫn nên được thực hiện theo khuyến cáo nhằm giảm nguy cơ mắc bệnh zona và các biến chứng liên quan.

Câu hỏi "Tiêm vắc xin phòng bệnh zona có thể giúp giảm nguy cơ sa sút trí tuệ ở người lớn tuổi?" đang nhận được nhiều sự quan tâm từ giới khoa học. Các nghiên cứu gần đây ghi nhận rằng người cao tuổi đã tiêm vắc xin phòng bệnh zona có xu hướng có nguy cơ mắc sa sút trí tuệ thấp hơn so với những người chưa tiêm. Tuy nhiên, đây mới là mối liên quan được quan sát trong nghiên cứu và chưa đủ bằng chứng để khẳng định vắc xin có tác dụng trực tiếp phòng ngừa sa sút trí tuệ.

Trong thời gian chờ thêm các nghiên cứu quy mô lớn và chất lượng cao để làm rõ cơ chế cũng như hiệu quả bảo vệ não bộ của vắc xin, người lớn tuổi vẫn nên tiêm vắc xin phòng bệnh zona theo khuyến cáo nhằm phòng ngừa bệnh zona và các biến chứng nghiêm trọng. Bên cạnh đó, duy trì chế độ ăn uống khoa học, vận động thường xuyên, kiểm soát tốt các bệnh mạn tính và rèn luyện trí não vẫn là những giải pháp quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe nhận thức và nâng cao chất lượng cuộc sống khi về già.