Thực hư vắc xin Pfizer và Moderna gây ung thư: Góc nhìn từ chuyên gia

Những tin đồn về việc vắc xin Covid-19 Pfizer và Moderna có thể gây ung thư đang được chia sẻ rộng rãi, làm dấy lên nhiều lo ngại trong cộng đồng. Tuy nhiên, theo các chuyên gia y tế, cần nhìn nhận vấn đề này dựa trên dữ liệu khoa học và cơ chế sinh học rõ ràng. Cùng theo dõi thông tin về vấn đề này qua bài viết dưới đây.

Thực hư thông tin vắc xin Covid-19 mRNA gây ung thư: Chuyên gia lên tiếng phản bác

Những ngày gần đây, trên các nền tảng mạng xã hội và diễn đàn trực tuyến xuất hiện nhiều bài viết lan truyền thông tin cho rằng vắc xin Covid-19 mRNA như Pfizer hoặc Moderna có thể làm tăng nguy cơ ung thư. Nguồn cơn của làn sóng lo ngại này xuất phát từ một nghiên cứu đăng trên tạp chí Oncotarget với tiêu đề “COVID vaccination and post-infection cancer signals: Evaluating patterns and potential biological mechanisms” (tạm dịch: Vắc xin Covid-19 và các tín hiệu ung thư sau tiêm).

Theo cách diễn giải của nhiều bài đăng, nghiên cứu này được cho là đã “ghi nhận hàng trăm ca ung thư mới sau tiêm vắc xin”, từ đó suy luận rằng vắc xin Covid-19 có liên quan đến nguy cơ ung thư. Tuy nhiên, các chuyên gia y tế và khoa học khẳng định đây là cách hiểu sai lệch nghiêm trọng, không phản ánh đúng bản chất khoa học của nghiên cứu, đồng thời có nguy cơ gây hoang mang trong cộng đồng.

Nghiên cứu còn tồn tại nhiều hạn chế

Trao đổi với báo chí, Tiến sĩ Nguyễn Minh Hoàng, Giám đốc Nghiên cứu tại Chương trình Hợp tác Phát triển Y tế Việt Nam (thuộc Trường Đại học Y Harvard), cho biết nghiên cứu gây tranh cãi sử dụng phương pháp scoping review, một dạng tổng quan thăm dò trong nghiên cứu khoa học.

Theo TS Hoàng, scoping review không nhằm mục đích chứng minh mối quan hệ nhân quả mà chủ yếu dùng để rà soát một lĩnh vực còn mới, xác định các “tín hiệu” ban đầu và chỉ ra khoảng trống cần nghiên cứu sâu hơn. Phương pháp này không đánh giá chặt chẽ chất lượng từng nghiên cứu thành phần và không kiểm soát được các yếu tố nhiễu quan trọng.

Bài báo trên Oncotarget tổng hợp dữ liệu từ 66 báo cáo ca bệnh đơn lẻ và chuỗi ca với tổng cộng 333 bệnh nhân tại 27 quốc gia, cùng một số nghiên cứu quan sát hồi cứu quy mô lớn. Đồng quan điểm, Tiến sĩ Nguyễn Hồng Vũ, chuyên gia sinh học phân tử hiện đang làm việc tại Mỹ, cũng chỉ ra phần lớn dữ liệu trong nghiên cứu là các báo cáo ca bệnh đơn lẻ và chuỗi ca - loại bằng chứng yếu nhất trong tháp chứng cứ y học.

“Nghiên cứu này không có thiết kế thử nghiệm lâm sàng, không có nhóm đối chứng chặt chẽ, không có ước tính nguy cơ tuyệt đối hay nguy cơ tương đối ở cấp dân số. Nói cách khác, bài này không đủ điều kiện để kết luận quan hệ nhân quả”, TS Hoàng nhấn mạnh.

Hiểu lầm về hiện tượng nổi hạch sau tiêm vắc xin

Một nội dung được lan truyền mạnh trên mạng xã hội là hiện tượng nổi hạch sau tiêm vắc xin Covid-19, bị cho là dấu hiệu “ung thư hóa”. TS Nguyễn Minh Hoàng cho biết đây là một cách hiểu sai về sinh lý miễn dịch.

Hạch bạch huyết là một phần quan trọng của hệ miễn dịch. Khi tiêm vắc xin, cơ thể kích hoạt đáp ứng miễn dịch tại chỗ tiêm và các hạch lân cận, thường là hạch nách cùng bên tay tiêm. Việc hạch to lên phản ánh quá trình tăng sinh tế bào miễn dịch và sản xuất kháng thể, hoàn toàn có thể gặp ở nhiều loại vắc xin, không riêng vắc xin mRNA.

Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) cũng xác nhận nổi hạch là một tác dụng phụ có thể gặp sau tiêm vắc xin Covid-19 và thường tự khỏi sau một thời gian. Đây là hiện tượng lành tính, không phải dấu hiệu của ung thư.

Ngoài ra, sau đại dịch, nhu cầu khám sức khỏe và tầm soát bệnh tăng lên đáng kể, khiến nhiều trường hợp hạch hoặc khối u vốn đã tồn tại trước đó được phát hiện tình cờ. Yếu tố “nhiễu theo thời gian” này dễ dẫn đến suy luận sai rằng vắc xin là nguyên nhân gây bệnh.

“Xảy ra sau tiêm” không đồng nghĩa với “do tiêm”

TS Nguyễn Hồng Vũ nhấn mạnh một sai lầm logic phổ biến trong cách diễn giải thông tin hiện nay là đánh đồng mối liên hệ thời gian với quan hệ nhân quả. Việc một chẩn đoán ung thư được phát hiện sau tiêm vắc xin chỉ cho thấy hai sự kiện xảy ra nối tiếp nhau về mặt thời gian, hoàn toàn không chứng minh rằng vắc xin là nguyên nhân.

Trong bối cảnh hàng tỷ liều vắc xin Covid-19 đã được tiêm trên toàn cầu, việc một số ca ung thư được chẩn đoán “sau tiêm” là điều chắc chắn sẽ xảy ra về mặt thống kê, ngay cả khi vắc xin không liên quan gì đến ung thư.

Bên cạnh đó, đại dịch Covid-19 đã làm gián đoạn nhiều chương trình sàng lọc và điều trị, khiến không ít trường hợp ung thư bị phát hiện muộn hoặc tiến triển nặng hơn. Đây là yếu tố nhiễu lớn mà các báo cáo ca bệnh đơn lẻ không thể kiểm soát.

Dữ liệu quy mô lớn không ủng hộ giả thuyết vắc xin gây ung thư

Theo các chuyên gia, nếu vắc xin Covid-19 thực sự làm tăng nguy cơ ung thư, điều này phải được phản ánh rõ ràng trong các nghiên cứu dịch tễ học quy mô lớn. Tuy nhiên, ngay trong chính bài báo trên Oncotarget, các nghiên cứu hồi cứu với hàng triệu người tham gia không đưa ra bằng chứng thuyết phục về việc gia tăng nguy cơ ung thư do tiêm vắc xin.

Trên thực tế, nhiều nghiên cứu độc lập tại các quốc gia khác nhau cho thấy vắc xin Covid-19 giúp giảm đáng kể tỷ lệ nhập viện và tử vong do Covid-19, đặc biệt ở nhóm bệnh nhân ung thư, đối tượng có nguy cơ cao diễn tiến nặng. Việc kiểm soát tốt Covid-19 còn giúp bệnh nhân ung thư duy trì phác đồ điều trị, từ đó cải thiện tiên lượng lâu dài.

Một số dữ liệu ban đầu thậm chí còn gợi ý rằng vắc xin có thể hỗ trợ đáp ứng miễn dịch ở bệnh nhân đang điều trị ung thư bằng liệu pháp miễn dịch, dù vấn đề này vẫn cần tiếp tục được nghiên cứu thêm.

Cảnh báo về việc bóp méo thông tin khoa học

Các chuyên gia khẳng định, việc trích dẫn nghiên cứu Oncotarget để tuyên truyền rằng vắc xin Covid-19 gây ung thư là hành vi đánh tráo khái niệm khoa học. Nhóm phản đối vắc xin thường bỏ qua bối cảnh nghiên cứu, phớt lờ những cảnh báo của chính tác giả và chọn lọc thông tin theo hướng gây sợ hãi.

Điều này không chỉ sai về mặt khoa học mà còn gây hệ lụy nghiêm trọng cho sức khỏe cộng đồng, làm suy giảm niềm tin vào tiêm chủng, một trong những biện pháp y tế dự phòng hiệu quả nhất hiện nay.

Hy vọng bài viết trên đã giúp bạn đọc làm rõ những thông tin xoay quanh nghi vấn vắc xin Pfizer và Moderna gây ung thư, đồng thời hiểu đúng bản chất khoa học của các nghiên cứu được trích dẫn. Các chuyên gia khuyến cáo người dân cần tỉnh táo trước những thông tin lan truyền trên mạng xã hội, ưu tiên tiếp cận nguồn tin chính thống và tham khảo ý kiến của bác sĩ, chuyên gia y tế khi có thắc mắc liên quan đến vắc xin và sức khỏe.