Thiếu vitamin B12 gây bệnh gì và dấu hiệu nhận biết sớm?

Vitamin B12 là dưỡng chất quan trọng tham gia vào quá trình tạo hồng cầu, duy trì hoạt động của hệ thần kinh và hỗ trợ chuyển hóa năng lượng. Khi cơ thể không được cung cấp đủ vitamin B12 trong thời gian dài, nhiều cơ quan có thể bị ảnh hưởng, đặc biệt là máu và não bộ. Nhiều người chỉ phát hiện mình thiếu vitamin B12 khi xuất hiện các dấu hiệu như mệt mỏi kéo dài, tê bì tay chân hoặc suy giảm trí nhớ. Việc hiểu rõ nguyên nhân, dấu hiệu và cách phòng ngừa sẽ giúp bảo vệ sức khỏe hiệu quả hơn.

Thiếu vitamin B12 gây bệnh gì?

Khi cơ thể thiếu Vitamin B12 ở mức độ nhẹ, nhiều người gần như không nhận thấy dấu hiệu bất thường. Tuy nhiên, nếu tình trạng này kéo dài mà không được bổ sung kịp thời, sức khỏe có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng với nhiều biến chứng khác nhau.

Cơ thể suy nhược, hay mệt và chóng mặt

Vitamin B12 đóng vai trò quan trọng trong quá trình tạo máu. Vì vậy, khi thiếu hụt dưỡng chất này, cơ thể dễ rơi vào trạng thái thiếu máu, mệt mỏi, uể oải, buồn ngủ hoặc kiệt sức kéo dài.

Dù đã nghỉ ngơi nhiều hơn, ăn uống đầy đủ hay giảm áp lực công việc nhưng cảm giác mệt vẫn không cải thiện. Không ít người thường nhầm lẫn biểu hiện này với thiếu ngủ hoặc căng thẳng kéo dài. Nếu tình trạng hoa mắt, chóng mặt và suy nhược diễn ra liên tục, bạn nên đến cơ sở y tế để kiểm tra lượng Vitamin B12 trong máu.

Ảnh hưởng đến hệ thần kinh

Vitamin B12 có vai trò duy trì hoạt động ổn định của hệ thần kinh. Khi cơ thể thiếu hụt dưỡng chất này, các dây thần kinh dễ bị tổn thương và suy yếu. Ở trường hợp nặng, người bệnh có nguy cơ bị thoái hóa tủy sống, tổn thương dây thần kinh ngoại biên hoặc dây thần kinh thị giác do lớp bảo vệ thần kinh không còn được duy trì tốt. Biểu hiện thường gặp là tê bì chân tay, giảm cảm giác hoặc yếu cơ.

Gây thiếu máu và nhiều biến chứng nguy hiểm

Thiếu Vitamin B12 còn có thể dẫn đến thiếu máu hồng cầu to. Người bệnh thường xuất hiện tình trạng lưỡi sưng to, đỏ và mất gai lưỡi. Nếu thiếu máu kéo dài và trở nên nghiêm trọng, tim phải hoạt động nhiều hơn để cung cấp oxy cho cơ thể, từ đó làm tăng nguy cơ suy tim và đe dọa tính mạng. 

Các dấu hiệu ở lưỡi thường tiến triển nặng dần theo thời gian. Vì vậy, nếu điều trị không hiệu quả hoặc triệu chứng kéo dài, người bệnh nên đi khám sớm để xét nghiệm máu và đánh giá mức độ thiếu hụt Vitamin B12 nhằm có hướng bổ sung phù hợp.

Suy giảm thị lực

Thiếu Vitamin B12 cũng có thể ảnh hưởng đến dây thần kinh thị giác, khiến thị lực giảm sút. Tình trạng này thường gặp ở người suy dinh dưỡng hoặc áp dụng chế độ ăn chay nghiêm ngặt mà không sử dụng thực phẩm từ động vật.

Ngoài việc bổ sung Vitamin B12, người bệnh có thể kết hợp thêm DHA và Vitamin E để hỗ trợ mắt khỏe mạnh hơn. Việc bổ sung đầy đủ các dưỡng chất này giúp tăng cường chức năng võng mạc, cải thiện thị lực và hạn chế nguy cơ mắc bệnh đục thủy tinh thể.

Xuất hiện các rối loạn tiêu hóa

Người thiếu Vitamin B12 có thể gặp nhiều vấn đề về tiêu hóa như tiêu chảy, táo bón, đầy hơi hoặc khó chịu đường ruột. Nếu không điều trị sớm, các triệu chứng này dễ kéo dài và trở thành mạn tính.

Thông thường, khi cơ thể được bổ sung đủ Vitamin B12, các rối loạn tiêu hóa sẽ cải thiện nhanh chóng. Ở nhiều trường hợp thiếu hụt nghiêm trọng, nguyên nhân xuất phát từ việc dạ dày không sản xuất đủ protein cần thiết để hấp thu Vitamin B12. Khi đó, việc uống bổ sung thường không mang lại hiệu quả cao và người bệnh có thể cần tiêm Vitamin B12 theo chỉ định và theo dõi của bác sĩ.

Dấu hiệu nhận biết thiếu vitamin B12

Thiếu vitamin B12 (cobalamin) ở giai đoạn đầu thường khó nhận biết vì triệu chứng xuất hiện khá âm thầm. Tuy nhiên, nếu tình trạng kéo dài mà không được bổ sung kịp thời, các dấu hiệu sẽ ngày càng rõ rệt hơn. Một số biểu hiện phổ biến gồm:

• Cơ thể mệt mỏi, giảm sức lực: Khi thiếu vitamin B12, quá trình tạo hồng cầu bị ảnh hưởng khiến oxy không được vận chuyển hiệu quả đến các cơ quan. Điều này làm người bệnh dễ kiệt sức, uể oải và yếu cơ kéo dài.
• Da xanh xao hoặc hơi vàng: Hồng cầu phát triển bất thường có thể làm mô trong cơ thể thiếu oxy, từ đó khiến làn da trở nên nhợt nhạt hoặc ngả vàng.
• Tê ngứa ở tay và chân: Thiếu B12 có thể gây tổn thương dây thần kinh ngoại biên, dẫn đến cảm giác châm chích, tê bì, thường xuất hiện ở chân trước rồi lan dần sang các vị trí khác.
• Giảm khả năng ghi nhớ và tập trung: Vitamin B12 đóng vai trò quan trọng với hệ thần kinh và lớp myelin bảo vệ não bộ. Khi thiếu hụt, người bệnh có thể gặp tình trạng hay quên, khó tập trung hoặc suy giảm nhận thức.
• Viêm lưỡi, đau rát khoang miệng: Người thiếu vitamin B12 dễ bị lưỡi đỏ, bóng và đau. Một số trường hợp còn xuất hiện loét miệng, ăn uống kém ngon và sụt cân.
• Rối loạn hoạt động tiêu hóa: Thiếu hụt vitamin này cũng ảnh hưởng đến niêm mạc ruột, gây ra các triệu chứng như buồn nôn, táo bón hoặc tiêu chảy.

Liều lượng vitamin B12 khuyến nghị

Bổ sung đủ vitamin B12 hằng ngày giúp cơ thể tạo hồng cầu, hỗ trợ tổng hợp DNA và duy trì hoạt động bình thường của hệ thần kinh. Việc đáp ứng đúng nhu cầu khuyến nghị cũng góp phần hạn chế nguy cơ thiếu hụt vitamin B12.

Ai có nguy cơ thiếu vitamin B12 cao?

Một số nhóm người có nguy cơ thiếu Vitamin B12 cao hơn bình thường do khả năng hấp thu hoặc chế độ ăn uống bị ảnh hưởng, gồm:

• Người bị thiếu máu: Khi vào cơ thể, Vitamin B12 cần kết hợp với một loại protein đặc biệt trong dạ dày để được hấp thu vào máu. Người mắc thiếu máu ác tính có nguy cơ thiếu vitamin B12 cao hơn do cơ thể không hấp thu vitamin hiệu quả.
• Người mắc viêm teo dạ dày: Tình trạng niêm mạc dạ dày bị mỏng khiến chức năng tiêu hóa suy giảm. Điều này làm cơ thể khó hấp thu Vitamin B12 từ thực phẩm.
• Người có bệnh lý ở ruột non: Các bệnh như nhiễm ký sinh trùng, bệnh Celiac, Crohn hoặc tình trạng vi khuẩn phát triển quá mức trong ruột có thể gây cản trở hoạt động hấp thu dưỡng chất của ruột non, bao gồm cả Vitamin B12.
• Người mắc bệnh liên quan đến miễn dịch: Một số bệnh tự miễn như Graves' disease hay Lupus cũng có thể làm tăng nguy cơ thiếu hụt Vitamin B12.
• Người sử dụng thuốc điều trị kéo dài: Một số loại thuốc có thể làm giảm khả năng hấp thu Vitamin B12 của cơ thể, điển hình như thuốc ức chế bơm proton gồm Lansoprazole, Omeprazole, Esomeprazole, Pantoprazole hoặc thuốc điều trị tiểu đường như Glucophage. 

Thiếu vitamin B12 có nguy hiểm không?

Câu trả lời là có. Thiếu vitamin B12 kéo dài có thể ảnh hưởng đến quá trình tạo máu, hệ thần kinh và nhiều chức năng quan trọng của cơ thể nếu không được phát hiện sớm. Thông thường, cơ thể nhận vitamin B12 từ các thực phẩm như thịt, cá, trứng, sữa và có khả năng dự trữ dưỡng chất này trong nhiều năm. Tuy nhiên, khả năng hấp thu vitamin B12 thường giảm dần theo tuổi tác hoặc khi hệ tiêu hóa hoạt động kém, khiến người lớn tuổi dễ bị thiếu hụt hơn.

Chẩn đoán và điều trị thiếu vitamin B12

Việc phát hiện sớm và điều trị đúng cách sẽ giúp cải thiện tình trạng thiếu vitamin B12, đồng thời hạn chế các ảnh hưởng đến sức khỏe. 

Chẩn đoán

Sau khi thăm khám triệu chứng, bác sĩ có thể chỉ định một số xét nghiệm như:

• Xét nghiệm máu để kiểm tra hồng cầu và nồng độ vitamin B12;
• Nội soi dạ dày, đường ruột;

Trong một số trường hợp khó chẩn đoán hoặc cần phân biệt với các bệnh lý huyết học khác, bác sĩ có thể cân nhắc thêm các xét nghiệm chuyên sâu. 

Điều trị

Tùy nguyên nhân gây bệnh, người thiếu vitamin B12 sẽ được áp dụng phương pháp điều trị phù hợp. Người hấp thu vitamin B12 kém hoặc mắc thiếu máu ác tính thường cần tiêm vitamin B12, sau đó có thể dùng thuốc uống hoặc bổ sung định kỳ.

Người lớn tuổi và người ăn chay có thể bổ sung vitamin B12 bằng:

• Thực phẩm tăng cường vitamin B12;
• Thực phẩm chức năng;
• Vitamin B12 dạng uống hoặc tiêm.

Thiếu vitamin B12 gây bệnh gì là thắc mắc được nhiều người quan tâm bởi tình trạng này có thể ảnh hưởng đến máu, thần kinh và chức năng não bộ nếu kéo dài. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu như mệt mỏi, tê bì chân tay hay suy giảm trí nhớ sẽ giúp can thiệp kịp thời. Bên cạnh đó, duy trì chế độ ăn đầy đủ dinh dưỡng, khám sức khỏe định kỳ và bổ sung vitamin đúng cách là những biện pháp quan trọng để bảo vệ sức khỏe lâu dài.