Sốt đất là bệnh gì? Nguyên nhân gây bệnh sốt đất

Sốt đất (Whitmore) là bệnh nhiễm khuẩn nguy hiểm do vi khuẩn Burkholderia pseudomallei gây ra, có nguồn gốc từ đất, bùn và nước ô nhiễm. Dù ban đầu chỉ biểu hiện bằng triệu chứng sốt thông thường, bệnh có thể nhanh chóng tiến triển thành viêm phổi nặng, áp xe đa cơ quan hoặc nhiễm trùng huyết đe dọa tính mạng. Vì vậy, việc hiểu rõ nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết cũng như cách phòng ngừa bệnh sốt đất là điều rất cần thiết để bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình.

Bệnh sốt đất là bệnh gì? Nguồn gốc của bệnh sốt đất

Bệnh sốt đất là bệnh nhiễm trùng do vi khuẩn Burkholderia pseudomallei xâm nhập vào cơ thể. Trong dân gian, bệnh còn được gọi là “bệnh do vi khuẩn ăn thịt người”, tuy nhiên tên gọi này dễ gây hiểu lầm vì bản chất đây là một bệnh nhiễm khuẩn nguy hiểm chứ không phải vi khuẩn thực sự “ăn thịt”.

Bệnh được ghi nhận lần đầu tiên vào năm 1911 bởi bác sĩ Alfred Whitmore tại Myanmar nên còn được gọi là bệnh Whitmore. Sau đó, bệnh tiếp tục được phát hiện tại nhiều nước Đông Nam Á như Thái Lan, Malaysia, Singapore, Indonesia và Việt Nam. Tại Việt Nam, ca bệnh đầu tiên được báo cáo vào năm 1925 tại Viện Pasteur Sài Gòn.

Vi khuẩn này sống tự nhiên trong đất ẩm, bùn, ruộng lúa, ao hồ và nguồn nước tù đọng. Khi mưa lớn hoặc lũ lụt xảy ra, đất bị khuấy trộn khiến vi khuẩn nổi lên bề mặt và phát tán vào không khí hoặc nguồn nước, làm tăng nguy cơ lây nhiễm cho con người.

Khác với cảm cúm hay sốt siêu vi, bệnh sốt đất không lây trực tiếp từ người sang người mà chủ yếu lây từ môi trường sang người.

Nguyên nhân gây bệnh sốt đất

Nguyên nhân chính gây bệnh sốt đất là do vi khuẩn Burkholderia pseudomallei xâm nhập vào cơ thể qua nhiều con đường khác nhau.

Qua vết thương hở trên da

Đây là con đường lây nhiễm phổ biến nhất. Khi da có vết trầy xước, vết cắt nhỏ hoặc bỏng nhẹ mà tiếp xúc trực tiếp với đất bẩn, bùn hoặc nước nhiễm khuẩn, vi khuẩn sẽ dễ dàng xâm nhập vào máu. Những người đi chân trần khi làm ruộng, làm vườn hoặc lao động ngoài trời có nguy cơ rất cao.

Qua đường hô hấp

Trong các đợt mưa bão, lốc xoáy hoặc gió mạnh, vi khuẩn từ đất có thể bị cuốn vào không khí dưới dạng bụi mịn. Khi hít phải các hạt bụi này, vi khuẩn sẽ đi vào phổi và gây viêm phổi nặng.

Qua đường tiêu hóa

Sử dụng nước chưa được xử lý sạch hoặc ăn uống trong môi trường mất vệ sinh cũng có thể khiến vi khuẩn đi vào cơ thể qua đường tiêu hóa.

Hệ miễn dịch suy yếu

Người có sức đề kháng kém thường dễ mắc bệnh hơn vì cơ thể khó chống lại sự tấn công của vi khuẩn.

Dấu hiệu nhiễm sốt đất cần lưu ý

Biểu hiện của bệnh sốt đất rất đa dạng và dễ nhầm lẫn với cảm cúm, viêm phổi hoặc sốt siêu vi thông thường. Điều này khiến nhiều người chủ quan và bỏ lỡ thời điểm điều trị tốt nhất.

Sốt cao kéo dài

Người bệnh thường sốt liên tục nhiều ngày, có thể kèm rét run, mệt mỏi, đau đầu và cảm giác kiệt sức. Dùng thuốc hạ sốt nhưng tình trạng cải thiện không rõ rệt.

Ho, đau ngực, khó thở

Khi vi khuẩn tấn công phổi, người bệnh có thể xuất hiện ho khan hoặc ho có đờm, đau ngực và khó thở. Đây là biểu hiện phổ biến của thể viêm phổi do Whitmore.

Đau cơ, đau khớp

Cảm giác đau nhức toàn thân, đau cơ, mỏi người và đau khớp khiến người bệnh suy giảm sức khỏe rõ rệt.

Tổn thương ngoài da, áp xe

Một số trường hợp xuất hiện sưng đỏ, đau nhức tại vùng da bị nhiễm khuẩn, có thể hình thành ổ mủ hoặc áp xe ở da, gan, lách, thận.

Nhiễm trùng huyết

Nhiễm trùng huyết là biến chứng nặng nhất. Người bệnh có thể tụt huyết áp, lơ mơ, rối loạn tri giác, sốc nhiễm trùng và nguy cơ tử vong rất cao.

Nếu có các triệu chứng trên sau khi tiếp xúc với đất bẩn, nước ngập hoặc môi trường ô nhiễm, cần đi khám ngay.

Những ai có nguy cơ mắc bệnh sốt đất cao?

Mặc dù ai cũng có thể mắc bệnh, nhưng một số nhóm đối tượng có nguy cơ cao hơn đáng kể.

Người làm nông nghiệp

Nông dân, người làm vườn, công nhân xây dựng, người làm cảnh quan hoặc thường xuyên tiếp xúc với đất, bùn, nước ao hồ là nhóm dễ mắc bệnh nhất.

Người sống ở vùng ngập úng

Các khu vực thường xuyên mưa lớn, lũ lụt, nước đọng kéo dài sẽ tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển mạnh hơn.

Người mắc bệnh nền

Những người đang mắc các bệnh mạn tính như tiểu đường, bệnh thận mạn tính, bệnh phổi mạn tính, bệnh gan, ung thư, bệnh tan máu bẩm sinh (thalassemia) hoặc tình trạng suy giảm miễn dịch có nguy cơ mắc bệnh sốt đất cao hơn bình thường. Nguyên nhân là do hệ miễn dịch suy yếu, khiến cơ thể khó chống lại sự xâm nhập và phát triển của vi khuẩn.

Người nghiện rượu

Thói quen uống rượu thường xuyên trong thời gian dài có thể làm suy giảm chức năng miễn dịch, ảnh hưởng đến gan và sức đề kháng tổng thể của cơ thể. Điều này khiến người nghiện rượu dễ bị nhiễm khuẩn hơn và tăng nguy cơ gặp biến chứng nặng khi mắc bệnh sốt đất.

Người cao tuổi

Ở người lớn tuổi, sức đề kháng thường suy giảm theo thời gian, khả năng chống lại vi khuẩn cũng kém hơn so với người trẻ. Vì vậy, khi mắc bệnh sốt đất, người cao tuổi thường có nguy cơ diễn tiến nặng và hồi phục chậm hơn.

Nguy cơ tử vong khi mắc bệnh sốt đất

Bệnh sốt đất được đánh giá là một bệnh nhiễm khuẩn nguy hiểm với tỷ lệ tử vong cao nếu phát hiện muộn.

Khi vi khuẩn xâm nhập vào máu, người bệnh có thể bị nhiễm trùng huyết và tổn thương nhiều cơ quan như phổi, gan, thận, tim, não. Đây là nguyên nhân chính gây tử vong.

Tỷ lệ tử vong tăng cao trong các trường hợp:

• Đến bệnh viện muộn;
• Có bệnh nền như tiểu đường, suy thận;
• Viêm phổi nặng;
• Sốc nhiễm trùng;
• Điều trị kháng sinh không đúng hoặc không đủ thời gian.

Tại Thái Lan, chỉ trong 4 tháng đầu năm 2026 đã ghi nhận hơn 700 ca mắc và 23 trường hợp tử vong, cho thấy mức độ nguy hiểm của căn bệnh này. Đây là lý do ngành y tế nước này đã phải đưa ra cảnh báo khẩn về bệnh sốt đất.

Điều đáng lo ngại là bệnh thường khởi phát âm thầm với triệu chứng giống cúm nên nhiều người tự điều trị tại nhà, dẫn đến chậm trễ trong điều trị. Tuy nhiên, nếu được chẩn đoán sớm và điều trị đúng phác đồ kháng sinh, khả năng hồi phục vẫn rất cao.

Cách phòng ngừa bệnh sốt đất

Hiện chưa có vắc xin phòng bệnh Whitmore, vì vậy phòng tránh tiếp xúc với nguồn lây là biện pháp quan trọng nhất.

Hạn chế tiếp xúc trực tiếp với đất bẩn

Khi làm ruộng, làm vườn hoặc tiếp xúc với bùn đất, nên mang ủng, găng tay, khẩu trang và quần áo bảo hộ.

Chăm sóc vết thương đúng cách

Nếu có vết trầy xước, cần rửa sạch bằng nước sạch và sát khuẩn ngay. Không để vết thương tiếp xúc với nước bẩn hoặc đất ô nhiễm.

Sử dụng nguồn nước an toàn

Nước sinh hoạt cần được xử lý sạch. Không uống nước chưa đun sôi hoặc từ nguồn không đảm bảo vệ sinh.

Giữ vệ sinh cá nhân

Rửa tay sạch sau lao động, sau khi tiếp xúc với đất hoặc nước bẩn và trước khi ăn uống giúp giảm nguy cơ nhiễm khuẩn.

Kiểm soát tốt bệnh nền

Người mắc tiểu đường, bệnh gan, bệnh thận cần điều trị ổn định để tăng sức đề kháng.

Khám sớm khi có dấu hiệu nghi ngờ

Nếu sốt kéo dài sau khi tiếp xúc với môi trường nguy cơ cao, cần đến cơ sở y tế sớm thay vì tự dùng thuốc.

Như vậy, hiểu được bệnh sốt đất là bệnh gì cũng như việc nhận biết sớm các dấu hiệu của bệnh sốt đất sẽ giúp người bệnh được điều trị kịp thời. Đồng thời, chủ động phòng ngừa bằng cách giữ vệ sinh cá nhân, bảo vệ da khi tiếp xúc với đất và kiểm soát tốt bệnh nền là giải pháp hiệu quả nhất để hạn chế nguy cơ mắc bệnh.