Siêu âm đầu dò không thấy thai do đâu? Nên làm gì?

Trong những tuần đầu thai kỳ, hình ảnh túi thai trên siêu âm có thể chưa xuất hiện rõ ngay cả khi xét nghiệm thai đã dương tính. Để xác định nguyên nhân, bác sĩ thường cần kết hợp triệu chứng, kết quả siêu âm và xét nghiệm beta-hCG theo thời gian, đặc biệt nhằm loại trừ thai ngoài tử cung.

Nguyên nhân siêu âm đầu dò không thấy thai

Que thử thai 2 vạch thường cho thấy cơ thể đã có hormone hCG. Tuy nhiên, nếu siêu âm đầu dò chưa xác định được thai nằm trong hay ngoài tử cung, tình trạng này được gọi là thai chưa xác định vị trí (pregnancy of unknown location - PUL). Ba khả năng chính thường được xem xét là thai trong tử cung còn quá sớm để quan sát, thai đã sảy sớm hoặc thai ngoài tử cung.

Thai trong tử cung còn quá sớm

Đây là một trong những nguyên nhân thường gặp. Khi thai mới hình thành, túi thai có thể còn quá nhỏ nên chưa quan sát được trên siêu âm đầu dò. Tuổi thai thực tế cũng có thể nhỏ hơn tuổi thai tính theo ngày đầu của kỳ kinh cuối, chẳng hạn khi rụng trứng hoặc thụ thai muộn.

Khả năng phát hiện túi thai phụ thuộc vào tuổi thai, nồng độ β-hCG, chất lượng thiết bị và người thực hiện siêu âm. Vì vậy, nếu thai còn quá sớm, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm β-hCG và siêu âm lại vào thời điểm phù hợp. RCOG cũng lưu ý thai trong tử cung ở giai đoạn rất sớm có thể chưa nhìn thấy trên siêu âm.

Thai đã ngừng phát triển hoặc sảy thai sớm

Nếu thai đã ngừng phát triển và xảy ra sảy thai sớm, siêu âm sau đó có thể không còn thấy túi thai trong tử cung. Người bệnh có thể xuất hiện ra máu âm đạo, đau hoặc co thắt vùng bụng dưới, nhưng một số trường hợp biểu hiện không rõ ràng.

Sau khi sảy thai, hCG có thể vẫn tồn tại trong cơ thể một thời gian nên que thử thai vẫn có khả năng cho kết quả dương tính. RCOG cho biết xét nghiệm thai có thể còn dương tính khoảng 2 - 3 tuần sau sảy thai.

Tuy nhiên, nếu trước đó chưa từng có siêu âm xác nhận thai nằm trong tử cung, chỉ dựa vào một lần siêu âm không thấy thai chưa đủ để kết luận đã sảy thai hoàn toàn. Bác sĩ vẫn cần tiếp tục đánh giá để loại trừ thai ngoài tử cung.

Thai ngoài tử cung

Thai ngoài tử cung là tình trạng thai làm tổ bên ngoài buồng tử cung, thường gặp nhất ở vòi tử cung. Khi đó, siêu âm đầu dò có thể không phát hiện túi thai trong tử cung.

Tuy nhiên, tử cung chưa thấy túi thai không đồng nghĩa chắc chắn với thai ngoài tử cung. Bác sĩ cần kết hợp triệu chứng, xét nghiệm β-hCG và hình ảnh siêu âm, bao gồm đánh giá khu vực quanh buồng trứng, vòi tử cung và tình trạng dịch trong ổ bụng.

Thai ngoài tử cung có thể gây vỡ và xuất huyết trong, vì vậy cần được phát hiện sớm. Người bệnh nên đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện đau bụng dữ dội hoặc tăng dần, đau rõ một bên bụng dưới, ra máu âm đạo nhiều, đau vai, chóng mặt, choáng hoặc ngất.

Một số trường hợp ít gặp khác

Ngoài ba khả năng chính trên, kết quả thử thai dương tính nhưng chưa thấy thai trên siêu âm đôi khi có thể liên quan đến:

• Nồng độ hCG còn tồn tại sau một thai kỳ hoặc lần sảy thai gần đây.
• Sử dụng một số thuốc hỗ trợ sinh sản có chứa hCG.
• Đọc kết quả que thử thai không đúng thời gian hướng dẫn hoặc nhầm vạch bay hơi với vạch dương tính.
• Hiếm hơn là các tình trạng làm tăng hCG bất thường, trong đó có bệnh lý nguyên bào nuôi thai kỳ.

Nếu kết quả que thử thai không phù hợp với triệu chứng hoặc hình ảnh siêu âm, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm β-hCG định lượng trong máu và thực hiện thêm các đánh giá cần thiết.

Vai trò của xét nghiệm beta-hCG khi chưa thấy thai trên siêu âm đầu dò

Khi siêu âm đầu dò chưa xác định được vị trí thai, xét nghiệm β-hCG định lượng giúp bác sĩ theo dõi diễn biến thai kỳ và hỗ trợ định hướng chẩn đoán. Tuy nhiên, một giá trị β-hCG đơn lẻ không thể xác định chắc chắn thai nằm trong hay ngoài tử cung hoặc thai có tiếp tục phát triển hay không. NICE khuyến cáo không sử dụng riêng nồng độ hCG để xác định vị trí thai và cần đặc biệt chú ý đến triệu chứng lâm sàng.

Trong trường hợp cần thiết, bác sĩ có thể xét nghiệm β-hCG lặp lại, thường cách nhau khoảng 48 giờ, để đánh giá xu hướng thay đổi của hormone. Kết quả này được xem xét cùng với triệu chứng và siêu âm lặp lại để xác định hướng theo dõi tiếp theo.

• Khi β-hCG còn thấp: Thai có thể còn quá sớm nên túi thai chưa đủ lớn để nhìn thấy trên siêu âm. Bác sĩ có thể tiếp tục theo dõi và hẹn siêu âm lại.
• Khi β-hCG đã tăng nhưng vẫn chưa thấy thai trong tử cung: Cần tiếp tục đánh giá khả năng thai ngoài tử cung hoặc thai không còn phát triển. Không nên dựa vào một ngưỡng β-hCG duy nhất để đưa ra chẩn đoán.
• Khi β-hCG tăng hoặc giảm không như dự kiến: Bác sĩ sẽ kết hợp diễn biến của β-hCG với triệu chứng và hình ảnh siêu âm để quyết định bước theo dõi hoặc xử trí tiếp theo.

Về ngưỡng phát hiện, phần lớn thai trong tử cung có thể quan sát được khi β-hCG khoảng 1.500 mIU/mL, nhưng vẫn có trường hợp thai sống chưa được nhìn thấy ở mức này. Do đó, trong một số tình huống, ngưỡng lên tới khoảng 3.500 mIU/mL có thể được cân nhắc nhằm hạn chế chẩn đoán nhầm và can thiệp vào một thai trong tử cung còn sống. Ngưỡng này không phải tiêu chuẩn tuyệt đối để chẩn đoán thai ngoài tử cung.

Nên làm gì khi siêu âm đầu dò không thấy thai?

Nếu xét nghiệm thai dương tính nhưng siêu âm đầu dò chưa thấy thai, chưa thể kết luận ngay thai bất thường. Thai có thể còn quá sớm để quan sát, nhưng người bệnh vẫn cần được theo dõi cho đến khi xác định được vị trí hoặc diễn biến của thai.

• Tái khám đúng hẹn: Thực hiện xét nghiệm β-hCG và siêu âm lại theo lịch bác sĩ chỉ định để theo dõi vị trí cũng như diễn biến của thai.
• Theo dõi triệu chứng: Nếu xuất hiện đau bụng hoặc ra máu âm đạo, nên liên hệ với cơ sở y tế để được đánh giá, kể cả khi kết quả β-hCG trước đó có vẻ phù hợp. NICE nhấn mạnh rằng ở thai chưa xác định vị trí, triệu chứng lâm sàng cần được ưu tiên hơn kết quả hCG đơn thuần.
• Nhận biết dấu hiệu cần cấp cứu: Đau bụng dữ dội hoặc tăng lên, đau một bên bụng dưới, ra máu nhiều, đau vai, chóng mặt, choáng hoặc ngất có thể liên quan đến thai ngoài tử cung biến chứng và cần được thăm khám ngay.
• Không tự kết luận từ một lần siêu âm: Việc chẩn đoán cần dựa trên diễn biến triệu chứng, xét nghiệm và hình ảnh siêu âm theo thời gian. Người bệnh nên tái khám đúng lịch và sử dụng thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ.

Siêu âm đầu dò không thấy thai có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân và không nên được kết luận chỉ dựa trên một lần kiểm tra. Việc tái khám đúng hẹn, theo dõi beta-hCG và siêu âm lại theo chỉ định sẽ giúp xác định vị trí cũng như diễn biến của thai. Nếu xuất hiện đau bụng nhiều, ra máu nhiều, chóng mặt hoặc ngất, người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay.