Rốn lồi bất thường ở trẻ: Nguyên nhân và khi nào cần lo lắng?

Một trong những nguyên nhân thường gặp khiến rốn lồi bất thường ở trẻ là thoát vị rốn. Tuy nhiên, có thể xuất phát từ nguyên nhân khác nên cần dựa vào đặc điểm khối lồi và thăm khám để xác định nguyên nhân. Dù phần lớn các trường hợp là lành tính và tự khỏi, việc trang bị kiến thức y khoa chính xác là vô cùng cần thiết để theo dõi sức khỏe của bé một cách tốt nhất.

Rốn lồi bất thường ở trẻ là gì?

Rốn lồi bất thường ở trẻ, hay còn gọi là thoát vị rốn, là hiện tượng một phần nội tạng trong ổ bụng (thường là ruột hoặc mô mỡ) chui qua một lỗ hở trên thành bụng ngay tại vị trí rốn. Lỗ hở này chính là vòng rốn, nơi dây rốn đi qua để nuôi dưỡng thai nhi trong bụng mẹ.

Sau khi sinh, vòng rốn này thường sẽ tự động đóng lại. Tuy nhiên, ở một số trẻ, quá trình này diễn ra không hoàn toàn, để lại một điểm yếu trên thành bụng. Khi trẻ rặn, ho hoặc khóc, áp lực trong ổ bụng tăng lên, đẩy các tạng qua lỗ hở này và tạo thành một khối phồng mềm dưới da, đó chính là rốn lồi.

Đặc điểm nhận biết của thoát vị rốn khá rõ ràng. Cha mẹ có thể thấy một khối u mềm, phồng lên ở vùng rốn của trẻ. Khối này có thể to ra khi trẻ khóc hoặc gồng mình và xẹp xuống hoặc có thể được đẩy nhẹ vào trong khi trẻ thư giãn, nằm yên. Hầu hết các trường hợp thoát vị rốn đều không gây đau đớn cho trẻ.

Điều quan trọng cần phân biệt là rốn lồi do thoát vị khác với u hạt rốn. U hạt rốn là một khối mô nhỏ, màu hồng đỏ, ẩm ướt xuất hiện ở chân rốn sau khi cuống rốn rụng. Tình trạng này cần một phương pháp xử trí khác và không liên quan đến cấu trúc cơ thành bụng.

Những nguyên nhân thường gặp khiến rốn trẻ bị lồi

Nguyên nhân cốt lõi gây ra tình trạng rốn lồi ở trẻ là do vòng rốn ở thành bụng không đóng kín hoàn toàn sau khi sinh. Đây là một phần của quá trình phát triển tự nhiên và không phải lỗi do cách chăm sóc của cha mẹ hay cách cắt dây rốn.

Trong giai đoạn bào thai, các cơ bụng hình thành và gặp nhau ở đường giữa, nhưng để lại một lỗ nhỏ cho các mạch máu của dây rốn đi qua. Sau khi em bé chào đời và dây rốn được cắt, lỗ này thường sẽ tự đóng lại khi các cơ bụng phát triển mạnh mẽ hơn. Tuy nhiên, ở một số trẻ, quá trình này bị trì hoãn hoặc diễn ra không trọn vẹn, tạo điều kiện cho thoát vị rốn hình thành.

Mặc dù đây là một hiện tượng phổ biến, có một số yếu tố được cho là làm tăng nguy cơ xuất hiện rốn lồi ở trẻ, bao gồm:

• Trẻ sinh non: Các bé sinh trước tuần thai thứ 37 thường có hệ cơ thành bụng chưa phát triển hoàn thiện, khiến vòng rốn khó đóng kín hơn so với trẻ sinh đủ tháng.
• Trẻ có cân nặng khi sinh thấp: Tương tự như trẻ sinh non, trẻ nhẹ cân cũng có thể có thành bụng yếu hơn, làm tăng khả năng bị thoát vị rốn.
• Yếu tố di truyền: Một số nghiên cứu cho thấy thoát vị rốn có thể phổ biến hơn ở một số gia đình hoặc chủng tộc nhất định, ví dụ như trẻ em gốc Phi.

Điều cần nhấn mạnh là các phương pháp dân gian như quấn bụng quá chặt hay dán đồng xu lên rốn không những không có tác dụng ngăn ngừa hay điều trị rốn lồi mà còn có thể gây hại cho da của trẻ, dẫn đến kích ứng hoặc nhiễm trùng.

Thoát vị rốn ở trẻ có tự hết không?

Đây là câu hỏi mà hầu hết các bậc phụ huynh đều quan tâm. Tin vui là đại đa số các trường hợp thoát vị rốn ở trẻ em đều lành tính và có khả năng tự khỏi mà không cần bất kỳ sự can thiệp y tế nào.

Khi trẻ lớn lên, các cơ thành bụng sẽ ngày càng khỏe mạnh và phát triển. Sức mạnh của cơ bụng sẽ dần dần ép và đóng kín lỗ hổng ở vòng rốn. Quá trình này diễn ra một cách tự nhiên. Phần lớn thoát vị rốn ở trẻ có thể tự đóng khi trẻ lớn lên, đặc biệt trong những năm đầu đời. Một số trường hợp có thể cần đến vài năm mới đóng hoàn toàn.

Trong một số trường hợp, khối thoát vị có thể cần nhiều thời gian hơn để đóng lại. Ngay cả những khối thoát vị lớn cũng có khả năng tự khỏi cho đến khi trẻ được 4 hoặc 5 tuổi. Vì vậy, chiến lược điều trị phổ biến nhất đối với tình trạng rốn lồi bất thường ở trẻ là “theo dõi và chờ đợi”. Bác sĩ sẽ hướng dẫn cha mẹ cách theo dõi khối thoát vị tại nhà và tái khám định kỳ để đánh giá sự tiến triển.

Cha mẹ không nên tự ý nắn hoặc cố đẩy khối thoát vị vào trong. Việc băng ép hoặc dán đồng xu lên rốn cũng không giúp lỗ thoát vị đóng nhanh hơn và có thể gây tổn thương da. Thay vào đó, hãy để cơ thể của bé tự làm công việc của mình một cách tự nhiên.

Khi nào rốn lồi cần được bác sĩ kiểm tra hoặc điều trị?

Mặc dù phần lớn thoát vị rốn là vô hại, cha mẹ vẫn cần cảnh giác với một biến chứng hiếm gặp nhưng nghiêm trọng gọi là thoát vị nghẹt. Đây là tình trạng một phần ruột hoặc mô bên trong bị kẹt lại trong lỗ thoát vị và không thể tự trở vào ổ bụng. Khi bị nghẹt, nguồn cung cấp máu đến phần mô bị kẹt có thể bị cắt đứt, dẫn đến hoại tử và các vấn đề sức khỏe nguy hiểm.

Cha mẹ cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay lập tức nếu nhận thấy bất kỳ dấu hiệu nào sau đây:

• Bé tỏ ra đau đớn dữ dội, quấy khóc liên tục và không thể dỗ nín;
• Khối phồng ở rốn trở nên cứng, sưng to và không xẹp xuống ngay cả khi bé thư giãn;
• Vùng da quanh rốn bị đổi màu, trở nên đỏ, tím hoặc sẫm màu hơn bình thường;
• Bé có triệu chứng nôn mửa, chướng bụng hoặc không đi tiêu được.

Đây là một tình huống cấp cứu y tế và cần được can thiệp phẫu thuật khẩn cấp để giải phóng phần ruột bị kẹt.

Bác sĩ có thể cân nhắc phẫu thuật nếu:

• Thoát vị có triệu chứng hoặc xảy ra biến chứng như nghẹt;
• Lỗ thoát vị lớn hoặc khối thoát vị không có xu hướng thu nhỏ theo thời gian;
• Thoát vị vẫn tồn tại khi trẻ lớn hơn, đặc biệt sau khoảng 4 - 5 tuổi;
• Một số trường hợp có tình trạng đặc biệt cần được đánh giá riêng.

Phẫu thuật điều trị thoát vị rốn là một thủ thuật tương đối đơn giản và an toàn. Bác sĩ phẫu thuật sẽ rạch một đường nhỏ ở gần rốn, đẩy phần mô thoát vị trở lại vào ổ bụng và khâu đóng lỗ hổng ở thành bụng. Trẻ thường có thể về nhà trong ngày và hồi phục nhanh chóng.

Nhìn chung, rốn lồi bất thường ở trẻ do thoát vị rốn là một tình trạng lành tính và thường tự khỏi. Điều quan trọng nhất đối với cha mẹ là giữ bình tĩnh, theo dõi các dấu hiệu của bé và không tự ý áp dụng các phương pháp dân gian. Nếu có bất kỳ lo ngại nào về sức khỏe của con, việc tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa nhi là lựa chọn tốt nhất để đảm bảo bé nhận được sự chăm sóc phù hợp.