Có nên đeo băng rốn cho trẻ sơ sinh không? Hướng dẫn chăm sóc rốn trẻ sơ sinh

Chăm sóc cuống rốn trong những tuần đầu sau sinh đóng vai trò đặc biệt quan trọng giúp ngăn ngừa vi khuẩn xâm nhập vào đường máu của trẻ sơ sinh. Trước đây, thói quen băng kín rốn được nhiều gia đình áp dụng với suy nghĩ bảo vệ rốn khỏi bụi bẩn. Tuy nhiên, các hiệp hội sản nhi trên thế giới và tại Việt Nam đều thống nhất khuyến cáo phương pháp chăm sóc rốn mở (để hở tự nhiên) mới là giải pháp an toàn và khoa học nhất. Hãy cùng giải đáp chi tiết có nên băng rốn cho trẻ sơ sinh không trong bài viết dưới đây.

Có nên đeo băng rốn cho trẻ sơ sinh không?

Theo nhiều khuyến cáo y khoa, cha mẹ không nên đeo băng kín cuống rốn cho em bé trong điều kiện sinh hoạt bình thường. Việc để rốn hở thoáng, tiếp xúc trực tiếp với không khí giúp cuống rốn bốc hơi ẩm nhanh chóng, rút ngắn thời gian tự rụng (thường từ 7 - 14 ngày) và hạ thấp đáng kể nguy cơ vi khuẩn nhân lên gây nhiễm trùng.

Trừ một số trường hợp đặc biệt ngay sau khi sinh tại phòng hộ sinh, bác sĩ quấn một lớp băng gạc y tế vô trùng nhẹ trong 24 giờ đầu để cầm máu mỏm cắt. Khi em bé đã về nhà chăm sóc, việc tiếp tục quấn băng rốn chặt và dày là hành động hoàn toàn sai lầm. Các nghiên cứu dịch tễ học sơ sinh chứng minh rằng nhóm trẻ được để rốn thoáng có tỷ lệ rụng rốn sớm hơn và tỷ lệ mắc nhiễm trùng rốn thấp hơn hẳn so với nhóm trẻ bị quấn băng kín liên tục.

Tác hại khi băng rốn quá kín ở trẻ sơ sinh

Thói quen quấn gạc băng rốn quá chặt hoặc bọc kín bằng băng dính vì sợ rốn bị cọ xát có thể dẫn đến nhiều hậu quả nghiêm trọng đối với sức khỏe của trẻ sơ sinh:

Tạo môi trường yếm khí thúc đẩy vi khuẩn phát triển

Cuống rốn sau khi cắt là một mô sinh học đang trong quá trình hoại tử sinh lý để tự rụng. Khi bị quấn chặt bằng gạc hoặc băng nilon, mồ hôi và ẩm ướt bị giữ lại bên trong, tạo ra môi trường yếm khí vô cùng lý tưởng cho các vi khuẩn độc hại như Staphylococcus aureus hay vi khuẩn uốn ván phát triển. Điều này khiến rốn có mùi hôi, rỉ dịch kéo dài và nguy cơ biến chứng thành nhiễm trùng huyết nguy hiểm tính mạng.

Cản trở hô hấp và gây chèn ép vùng bụng em bé

Trẻ sơ sinh chủ yếu hô hấp bằng cơ hoành. Khi cha mẹ quấn băng rốn quá chặt quanh bụng bé, dải băng sẽ hạn chế sự di động của cơ hoành, làm trẻ bị gò bó, khó thở, chèn ép dạ dày dẫn đến quấy khóc và nôn trớ sữa thường xuyên sau khi bú. Đồng thời, việc cọ xát liên tục của dải băng cứng có thể làm tổn thương vùng da non nớt xung quanh chân rốn.

Hướng dẫn chăm sóc rốn trẻ sơ sinh hở thoáng đúng cách

Để cuống rốn của bé rụng tự nhiên, khô ráo và an toàn, cha mẹ nên áp dụng quy trình chăm sóc rốn dưới đây:

• Bước 1: Rửa tay sát khuẩn sạch sẽ: Trước khi chạm vào vùng rốn hoặc lau chùi cho bé, người chăm sóc bắt buộc phải rửa tay bằng xà phòng sát khuẩn hoặc dung dịch cồn y tế để tránh lây nhiễm vi khuẩn từ tay sang vết cắt rốn.
• Bước 2: Vệ sinh nhẹ nhàng bằng nước muối sinh lý: Dùng bông vô trùng hoặc tăm bông thấm nước muối sinh lý 0.9% lau nhẹ nhàng quanh chân rốn từ trong ra ngoài. Chỉ cần lau khi rốn bị vấy bẩn bởi nước tiểu hoặc phân.
• Bước 3: Thấm khô hoàn toàn vùng rốn: Sau khi lau bằng nước muối sinh lý hoặc sau khi tắm cho bé, dùng gạc vô trùng khô thấm nhẹ cho vùng chân rốn và cuống rốn hoàn toàn khô ráo.
• Bước 4: Để rốn hở tiếp xúc không khí: Mặc quần áo chất liệu cotton mỏng nhẹ, thoáng mát cho bé. Không dùng bất kỳ loại băng gạc nào bọc kín rốn, giúp không khí lưu thông tự nhiên.

Những sai lầm nguy hiểm khi chăm sóc rốn trẻ sơ sinh

Nhiều phụ huynh vì thiếu kiến thức hoặc tin theo các mẹo dân gian truyền miệng đã vô tình đẩy con vào nguy cơ nhiễm trùng rốn nghiêm trọng:

• Đắp các loại lá cây, thuốc bắc hoặc phấn rôm lên rốn: Đây là sai lầm cực kỳ nguy hiểm. Các loại lá cây hay phấn rôm chứa nhiều vi bào tử nấm và vi khuẩn, khi đắp lên cuống rốn tươi sẽ gây nhiễm trùng bít tắc, hoại tử rốn và nhiễm trùng huyết.

• Tự ý bôi dung dịch sát khuẩn mạnh (cồn 90 độ, Povidine): Việc tự ý bôi các dung dịch sát khuẩn mạnh khi không có chỉ định của bác sĩ có thể làm cháy niêm mạc da non, gây đau rát và làm cuống rốn bị xơ hóa khó rụng.
• Dùng tay giật hoặc kéo cuống rốn sắp rụng: Khi thấy cuống rốn chỉ còn đung đưa một phần nhỏ, nhiều người có thói quen xoắn hoặc giật cuống rốn ra. Hành động này có thể làm rách mạch máu chưa khép kín hoàn toàn, gây chảy máu ồ ạt và rủi ro thoát vị rốn.

Dấu hiệu nhiễm trùng rốn trẻ sơ sinh cha mẹ cần đưa đi khám ngay

Nhiễm trùng rốn ở trẻ sơ sinh có thể tiến triển rất nhanh thành nhiễm trùng huyết. Cha mẹ cần đưa em bé đến cơ sở y tế có chuyên khoa Nhi ngay lập tức khi phát hiện các dấu hiệu cảnh báo sau:

• Vùng da quanh chân rốn sưng tấy đỏ: Da xung quanh chân rốn có đường kính sưng đỏ rộng trên 5mm, khi chạm nhẹ em bé quấy khóc dữ dội do đau.
• Rốn chảy mủ màu vàng đục hoặc có mùi hôi: Cuống rốn hoặc chân rốn rỉ dịch mủ màu xanh nhạt hoặc vàng đục, bốc mùi hôi nồng nặc khó chịu.
• Rốn chảy máu tươi liên tục: Chân rốn bị rỉ máu tươi không tự cầm sau khi đã thấm khô bằng gạc sạch.
• Biểu hiện toàn thân bất thường: Trẻ có dấu hiệu sốt cao trên 38°C (hoặc hạ thân nhiệt dưới 36.5°C), bỏ bú, lừ đừ, ngủ li bì khó đánh thức.
• Rốn chậm rụng quá 3 tuần: Cuống rốn vẫn tươi ướt, không có dấu hiệu khô teo sau 21 ngày sinh.

Việc có nên đeo băng rốn cho trẻ sơ sinh cần được cân nhắc dựa trên tình trạng rốn và hướng dẫn chăm sóc của nhân viên y tế. Nhìn chung, cha mẹ nên giữ rốn sạch, khô, thoáng và hạn chế các tác động không cần thiết lên vùng rốn. Nếu rốn có dấu hiệu sưng đỏ, chảy dịch, có mùi hôi hoặc trẻ sốt, bú kém, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được kiểm tra và xử trí phù hợp.