Rối loạn lo âu có gây khó thở không? Cách nhận biết và xử trí

Khó thở là cảm giác khiến nhiều người lo lắng, đặc biệt khi xuất hiện đột ngột hoặc kèm tim đập nhanh, tức ngực. Trong một số trường hợp, triệu chứng bắt nguồn từ phản ứng của cơ thể trước căng thẳng và lo âu. Dù vậy, việc nhận biết các dấu hiệu bất thường vẫn rất quan trọng để tránh bỏ sót nguyên nhân thực thể.

Rối loạn lo âu có gây khó thở không?

Có. Rối loạn lo âu có thể gây cảm giác khó thở hoặc hụt hơi, nhất là khi mức độ lo lắng tăng cao hoặc trong cơn hoảng sợ. Người bệnh có thể cảm thấy không hít đủ không khí, phải cố hít sâu, thở gấp, tức ngực hoặc nghẹn ở cổ.

Khi căng thẳng, cơ thể có thể tăng nhịp tim và nhịp thở. Một số người thở nhanh hoặc sâu quá mức, dẫn đến chóng mặt, tê quanh miệng hoặc đầu ngón tay và cảm giác khó thở tăng lên. Trong cơn hoảng sợ, triệu chứng này có thể đi kèm run, đổ mồ hôi, buồn nôn hoặc cảm giác mất kiểm soát.

Tuy nhiên, khó thở không đặc hiệu cho rối loạn lo âu. Hen, bệnh tim, bệnh phổi, thiếu máu, nhiễm trùng hô hấp hoặc thuyên tắc phổi cũng có thể gây triệu chứng tương tự. Vì vậy, nếu khó thở mới xuất hiện, kéo dài, nặng dần hoặc bất thường, người bệnh không nên tự cho rằng nguyên nhân chỉ do lo âu.

Làm sao phân biệt khó thở do lo âu với bệnh lý khác?

Không có một dấu hiệu đơn lẻ nào giúp tự phân biệt chính xác hoàn toàn khó thở do lo âu với khó thở do bệnh lý. Bác sĩ thường cần xem xét thời điểm xuất hiện, yếu tố khởi phát, triệu chứng đi kèm, tiền sử sức khỏe và thực hiện thăm khám hoặc xét nghiệm khi cần.

Khó thở liên quan đến lo âu thường có một số đặc điểm gợi ý. Các dấu hiệu này chỉ mang tính tham khảo, không thay thế cho việc đánh giá y tế:

• Xuất hiện khi căng thẳng hoặc lo lắng: Cảm giác hụt hơi có thể bắt đầu trong thời điểm người bệnh lo âu nhiều, sợ hãi, chịu áp lực hoặc đang trải qua cơn hoảng sợ.
• Đi kèm các biểu hiện của lo âu: Người bệnh có thể đồng thời thấy tim đập nhanh, run tay, đổ mồ hôi, bồn chồn, chóng mặt, hoặc cảm giác sắp mất kiểm soát.
• Có xu hướng giảm khi bình tĩnh trở lại: Khó thở có thể dịu dần khi tác nhân căng thẳng qua đi, người bệnh thư giãn và nhịp thở trở nên ổn định. Tuy nhiên, đặc điểm này không đủ để loại trừ bệnh tim hoặc phổi.

Ngược lại, một số biểu hiện cần được xem xét thận trọng hơn. Khó thở xảy ra khi vận động, tăng dần theo thời gian, thường xuyên đánh thức người bệnh vào ban đêm hoặc đi kèm ho kéo dài, khò khè, sốt, phù chân hay các triệu chứng bất thường khác có thể liên quan đến nguyên nhân ngoài lo âu.

Đặc biệt, khó thở dữ dội hoặc xuất hiện đột ngột cần được chú ý. Người bệnh nên tìm kiếm trợ giúp y tế khẩn cấp nếu khó thở kèm đau hoặc đè nặng ở ngực, ngất, lú lẫn, môi hoặc da tím tái, ho ra máu hoặc tình trạng khó thở nghiêm trọng khiến không thể nói thành câu. Đây có thể là biểu hiện của tình trạng cấp tính cần được đánh giá sớm.

Nếu khó thở tái diễn nhưng chưa rõ nguyên nhân, việc thăm khám cũng cần thiết. Không nên tự chẩn đoán rối loạn lo âu chỉ vì triệu chứng xuất hiện trong giai đoạn căng thẳng, nhất là ở người có bệnh tim, bệnh phổi hoặc các yếu tố nguy cơ liên quan.

Rối loạn lo âu gây khó thở phải làm sao?

Khi đã được đánh giá và khó thở có khả năng liên quan đến lo âu, mục tiêu trước mắt là giúp cơ thể giảm phản ứng căng thẳng và đưa nhịp thở trở về trạng thái ổn định. Không nên cố hít thật sâu và liên tục vì điều này có thể làm tình trạng thở quá mức trở nên khó chịu hơn. Một số biện pháp đơn giản có thể hỗ trợ kiểm soát triệu chứng:

• Di chuyển đến nơi thoáng và ngồi ở tư thế thoải mái: Nới lỏng quần áo chật nếu cần, thả lỏng vai và tìm một vị trí giúp cơ thể cảm thấy dễ chịu. Việc giảm các kích thích xung quanh cũng có thể giúp người bệnh tập trung ổn định nhịp thở.
• Điều chỉnh nhịp thở chậm và đều: Thay vì liên tục cố lấy hơi thật sâu, hãy thở nhẹ nhàng, chậm rãi và chú ý kéo dài hơi thở ra. Có thể hít vào bằng mũi và thở ra từ từ bằng miệng ở tốc độ cảm thấy thoải mái, tránh nín thở hoặc ép buộc nhịp thở.
• Thư giãn cơ thể: Chủ động thả lỏng hàm, vai, bàn tay và những vùng đang căng cứng. Các kỹ thuật thư giãn cơ, tập trung vào hiện tại hoặc thiền có thể hỗ trợ giảm mức độ căng thẳng ở một số người.
• Theo dõi tác nhân làm triệu chứng nặng hơn: Caffeine và nicotine có thể làm tăng cảm giác bồn chồn, tim đập nhanh ở một số người. Nếu nhận thấy triệu chứng thường xuất hiện hoặc nặng lên sau khi sử dụng, nên cân nhắc hạn chế.

Nếu khó thở do lo âu xuất hiện thường xuyên, xử trí từng cơn chỉ giải quyết triệu chứng tạm thời. Điều quan trọng hơn là kiểm soát tình trạng lo âu nền. Các phương pháp trị liệu tâm lý, đặc biệt một số liệu pháp giúp điều chỉnh suy nghĩ và hành vi, có thể được sử dụng. Thuốc cũng có thể được bác sĩ cân nhắc trong một số trường hợp tùy mức độ triệu chứng và tình trạng của từng người.

Không nên tự sử dụng thuốc an thần hoặc thay đổi thuốc đang điều trị chỉ để kiểm soát khó thở. Nếu triệu chứng tái diễn, ảnh hưởng đến giấc ngủ, công việc hoặc sinh hoạt, người bệnh nên được đánh giá để xác định nguyên nhân và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

Tóm lại, với câu hỏi “rối loạn lo âu có gây khó thở không?”, câu trả lời là có. Lo âu có thể làm thay đổi nhịp thở và tạo cảm giác hụt hơi, tức ngực, đặc biệt trong những giai đoạn căng thẳng hoặc cơn hoảng sợ. Tuy nhiên, do khó thở cũng là triệu chứng của nhiều bệnh lý khác, các trường hợp mới xuất hiện, kéo dài, ngày càng nặng hoặc kèm dấu hiệu cảnh báo cần được thăm khám thay vì tự quy nguyên nhân cho lo âu.