Quercetin: Lợi ích sức khỏe, nguồn thực phẩm và lưu ý sử dụng

Quercetin là một hợp chất thuộc nhóm flavonoid, được tìm thấy tự nhiên trong nhiều loại thực vật và góp phần tạo nên màu sắc của một số loại rau củ, trái cây. Hợp chất này được nghiên cứu về nhiều hoạt tính sinh học, đặc biệt là khả năng chống oxy hóa và tác động đến một số cơ chế liên quan đến viêm. Tuy nhiên, bằng chứng về lợi ích sức khỏe của Quercetin ở người vẫn còn hạn chế đối với một số mục đích sử dụng.

Quercetin là gì?

Quercetin là một hợp chất thuộc nhóm flavonoid, cụ thể là flavonol, được tìm thấy tự nhiên trong nhiều loại rau củ, trái cây và thực phẩm có nguồn gốc thực vật. Về mặt hóa học, quercetin có cấu trúc gồm ba vòng carbon và nhiều nhóm hydroxyl, góp phần tạo nên khả năng tham gia vào các phản ứng chống oxy hóa.

Quercetin có dạng tinh thể màu vàng và độ tan trong nước thấp. Hợp chất này được nghiên cứu về nhiều hoạt tính sinh học, trong đó có khả năng chống oxy hóa và điều hòa một số quá trình liên quan đến viêm. Một số nghiên cứu thực nghiệm cho thấy quercetin có thể tương tác với các gốc tự do và ảnh hưởng đến hệ thống chống oxy hóa nội sinh của tế bào. Tuy nhiên, những tác động này không đồng nghĩa với việc quercetin đã được chứng minh có khả năng phòng ngừa hoặc điều trị các bệnh mạn tính ở người.

Quercetin có trong nhiều thực phẩm như hành tây, táo, các loại quả mọng, nho và một số loại trà. Hàm lượng quercetin trong thực phẩm thay đổi đáng kể tùy theo loại thực phẩm, giống cây trồng, điều kiện canh tác và cách chế biến.

Quercetin có tác dụng gì đối với sức khỏe?

Nhờ có hoạt tính chống oxy hóa và khả năng tác động đến một số cơ chế liên quan đến viêm, Quercetin đang được nghiên cứu về nhiều lợi ích tiềm năng đối với sức khỏe. Tuy nhiên, bằng chứng trên người còn hạn chế và không phải tác dụng nào cũng đã được chứng minh rõ ràng.

Có thể giúp giảm viêm

Viêm là phản ứng tự nhiên của cơ thể, đóng vai trò trong quá trình bảo vệ và chữa lành. Tuy nhiên, tình trạng viêm kéo dài có thể liên quan đến nhiều bệnh mạn tính. Quercetin được nghiên cứu về khả năng tác động đến một số cơ chế liên quan đến viêm, nhưng bằng chứng về hiệu quả ở người vẫn còn hạn chế.

Trong các nghiên cứu trong ống nghiệm, quercetin có thể ảnh hưởng đến việc sản xuất một số chất trung gian gây viêm như yếu tố hoại tử khối u alpha (TNF-α) và interleukin-6 (IL-6). Một thử nghiệm lâm sàng nhỏ trên 50 phụ nữ mắc viêm khớp dạng thấp cho thấy sử dụng 500 mg quercetin mỗi ngày trong 8 tuần có thể cải thiện một số triệu chứng như cứng khớp và đau.

Tuy nhiên, cần thêm các nghiên cứu quy mô lớn và chất lượng cao hơn để xác định rõ hiệu quả của quercetin trong hỗ trợ kiểm soát viêm.

Có thể hỗ trợ giảm một số triệu chứng dị ứng

Quercetin có hoạt tính chống viêm và đang được nghiên cứu về khả năng ảnh hưởng đến một số cơ chế liên quan đến phản ứng dị ứng. Các nghiên cứu trong ống nghiệm và trên động vật cho thấy quercetin có thể làm giảm sự giải phóng histamine và một số chất trung gian liên quan đến phản ứng viêm và dị ứng.

Một số nghiên cứu trên động vật cũng ghi nhận quercetin có thể làm giảm phản ứng phản vệ. Tuy nhiên, các bằng chứng này chủ yếu đến từ nghiên cứu tiền lâm sàng, trong khi dữ liệu trên người còn hạn chế. Do đó, chưa đủ bằng chứng để khẳng định quercetin có hiệu quả điều trị hoặc phòng ngừa dị ứng.

Có thể có tác dụng chống ung thư

Quercetin đang được nghiên cứu về khả năng tác động đến một số cơ chế liên quan đến sự phát triển của tế bào ung thư. Các nghiên cứu trong ống nghiệm và trên động vật cho thấy quercetin có thể ức chế sự tăng sinh và thúc đẩy quá trình chết của một số loại tế bào ung thư, bao gồm tế bào ung thư tuyến tiền liệt, gan, phổi, vú, đại tràng và một số loại ung thư khác.

Tuy nhiên, những kết quả này chủ yếu đến từ các nghiên cứu tiền lâm sàng. Hiện chưa có đủ bằng chứng lâm sàng để khẳng định quercetin có tác dụng phòng ngừa hoặc điều trị ung thư ở người. Vì vậy, không nên sử dụng quercetin hoặc thực phẩm bổ sung chứa quercetin để thay thế các phương pháp điều trị ung thư đã được bác sĩ chỉ định.

Có thể có lợi cho sức khỏe não bộ

Quercetin đang được nghiên cứu về khả năng chống oxy hóa và tác động đến một số cơ chế liên quan đến viêm và thoái hóa thần kinh. Các nghiên cứu trên động vật cho thấy quercetin có thể làm giảm một số dấu hiệu liên quan đến bệnh Alzheimer và cải thiện một số chức năng nhận thức. Tuy nhiên, những kết quả này chủ yếu đến từ nghiên cứu tiền lâm sàng và chưa đủ bằng chứng để khẳng định quercetin có thể làm giảm nguy cơ mắc bệnh Alzheimer hoặc các bệnh thoái hóa thần kinh ở người.

Một số nghiên cứu trên động vật ghi nhận quercetin có thể cải thiện khả năng học tập và trí nhớ trong các mô hình bệnh Alzheimer. Tuy nhiên, liều dùng và đường sử dụng trong các nghiên cứu này khác với việc bổ sung quercetin thông thường ở người. Do đó, cần thêm các nghiên cứu lâm sàng để xác định liệu quercetin có mang lại lợi ích đáng kể đối với sức khỏe não bộ ở người hay không.

Có thể hỗ trợ giảm huyết áp

Một số nghiên cứu cho thấy quercetin có thể có tác động tích cực đến huyết áp. Các nghiên cứu tiền lâm sàng ghi nhận quercetin có khả năng thúc đẩy sự thư giãn của mạch máu. Ở người, một phân tích gộp 9 thử nghiệm với 580 người cho thấy bổ sung quercetin, đặc biệt ở liều trên 500 mg/ngày, có liên quan đến mức giảm huyết áp tâm thu và huyết áp tâm trương trung bình lần lượt khoảng 5,8 mmHg và 2,6 mmHg.

Tuy nhiên, kết quả giữa các nghiên cứu không hoàn toàn đồng nhất và cần thêm nghiên cứu để xác định rõ hiệu quả cũng như liều sử dụng phù hợp. Quercetin không nên được sử dụng thay thế thuốc điều trị tăng huyết áp đã được bác sĩ kê đơn.

Các lợi ích tiềm năng khác

Ngoài những tác dụng đang được nghiên cứu, quercetin còn được quan tâm về một số lợi ích tiềm năng khác. Các nghiên cứu trong ống nghiệm và trên động vật cho thấy quercetin có thể tác động đến các tế bào già hóa và một số cơ chế liên quan đến quá trình lão hóa. Tuy nhiên, chưa có đủ bằng chứng trên người để khẳng định quercetin có khả năng “trẻ hóa” hoặc loại bỏ tế bào già cỗi trong cơ thể.

Một số nghiên cứu trên người cũng ghi nhận quercetin có thể mang lại những thay đổi nhỏ về khả năng vận động hoặc hiệu suất tập luyện, nhưng kết quả giữa các nghiên cứu chưa thống nhất. Đối với đường huyết và các biến chứng của bệnh tiểu đường, quercetin đang được nghiên cứu, song hiện chưa đủ bằng chứng để khẳng định quercetin có tác dụng kiểm soát đường huyết hoặc phòng ngừa biến chứng tiểu đường ở người.

Quercetin có trong những thực phẩm nào?

Quercetin có tự nhiên trong nhiều loại thực phẩm có nguồn gốc thực vật, đặc biệt là một số loại rau, trái cây và trà. Hàm lượng quercetin thay đổi tùy loại thực phẩm, giống cây trồng, điều kiện canh tác, phần được sử dụng và cách chế biến.

Một số thực phẩm có chứa quercetin gồm:

• Nụ bạch hoa (capers);
• Hành tây, đặc biệt là hành tây đỏ;
• Hẹ;
• Ớt chuông;
• Măng tây;
• Táo;
• Anh đào (cherry);
• Nho;
• Cà chua;
• Bông cải xanh;
• Cải xoăn (kale);
• Xà lách lá đỏ;
• Một số loại quả mọng như việt quất, nam việt quất và mâm xôi.

Hàm lượng quercetin trong thực phẩm có thể thay đổi đáng kể tùy điều kiện trồng trọt và chế biến. Do đó, không nên dựa vào một loại thực phẩm hoặc phương pháp canh tác cụ thể để đảm bảo cung cấp một lượng quercetin nhất định.

Cách bổ sung quercetin và những lưu ý cần biết

Quercetin có thể được cung cấp cho cơ thể thông qua chế độ ăn uống hằng ngày hoặc các sản phẩm bổ sung. Để sử dụng hợp lý và hạn chế những rủi ro không mong muốn, cần chú ý đến nguồn cung cấp, liều lượng, tình trạng sức khỏe và khả năng tương tác với thuốc.

• Ưu tiên bổ sung từ thực phẩm: Quercetin hiện diện tự nhiên trong nhiều thực phẩm có nguồn gốc thực vật như hành, táo, quả mọng, nho và một số loại rau xanh. Chế độ ăn đa dạng với nhiều rau củ và trái cây là cách tiếp cận phù hợp để cung cấp quercetin cùng các dưỡng chất khác.
• Sử dụng thực phẩm bổ sung khi cần thiết: Quercetin cũng có mặt trong các sản phẩm bổ sung dưới nhiều dạng và hàm lượng khác nhau. Khi lựa chọn, nên kiểm tra rõ thành phần, hàm lượng, hướng dẫn sử dụng và nguồn gốc sản phẩm; không nên mặc định rằng liều cao hơn sẽ đem lại lợi ích lớn hơn.
• Tuân thủ liều lượng khuyến nghị: Nhu cầu và mức độ phù hợp của quercetin có thể khác nhau giữa từng người. Hiện không nên coi một mức liều bổ sung cụ thể là tối ưu cho tất cả mọi đối tượng và mục đích sử dụng.
• Lưu ý khi đang sử dụng thuốc: Quercetin có khả năng ảnh hưởng đến một số quá trình liên quan đến chuyển hóa hoặc vận chuyển thuốc. Người đang điều trị bằng thuốc, đặc biệt khi phải sử dụng thuốc thường xuyên, nên trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng sản phẩm quercetin cô đặc.
• Thận trọng ở những đối tượng đặc biệt: Phụ nữ mang thai, đang cho con bú, trẻ em và người có bệnh lý nền không nên tự ý sử dụng quercetin liều cao hoặc kéo dài khi chưa có hướng dẫn chuyên môn, do dữ liệu an toàn ở một số nhóm đối tượng vẫn còn hạn chế.
• Theo dõi phản ứng của cơ thể: Một số người có thể gặp tác dụng không mong muốn khi sử dụng thực phẩm bổ sung quercetin. Nếu xuất hiện triệu chứng bất thường trong quá trình sử dụng, nên ngừng sản phẩm và tham khảo ý kiến chuyên môn khi cần thiết.
• Không sử dụng thay thế phương pháp điều trị: Quercetin đang được nghiên cứu về nhiều hoạt tính sinh học tiềm năng, nhưng thực phẩm bổ sung chứa quercetin không nên được xem là thuốc hoặc tự ý sử dụng để thay thế các phương pháp điều trị đã được chỉ định.

Quercetin là một flavonoid tự nhiên được tìm thấy trong nhiều loại rau củ, trái cây và thực phẩm có nguồn gốc thực vật. Hợp chất này đang được nghiên cứu về nhiều hoạt tính sinh học tiềm năng, bao gồm tác động đến quá trình oxy hóa, viêm, phản ứng dị ứng và sức khỏe tim mạch, não bộ. Tuy nhiên, bằng chứng về hiệu quả của quercetin ở người vẫn còn hạn chế đối với nhiều mục đích sử dụng.

Cách phù hợp để bổ sung quercetin là duy trì chế độ ăn uống đa dạng, giàu rau củ và trái cây. Nếu cân nhắc sử dụng thực phẩm bổ sung chứa quercetin, nên lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng và trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ, đặc biệt khi đang sử dụng thuốc hoặc có bệnh lý nền.

Xem thêm: Rutin: Lợi ích sức khỏe, nguồn thực phẩm và lưu ý khi dùng