Quai bị chạy hậu: Nhận biết sớm để tránh biến chứng

Quai bị chạy hậu thường không xuất hiện ngay trong giai đoạn cấp tính, mà bộc lộ rõ sau vài tuần, khi người bệnh nghĩ rằng mình đã khỏi hoàn toàn. Không ít trường hợp chỉ phát hiện bất thường khi cơ quan sinh dục đã bị tổn thương đáng kể. Điều này khiến việc điều trị gặp nhiều hạn chế và hiệu quả giảm rõ rệt. Vì vậy, việc nhận diện sớm và theo dõi đúng cách có vai trò đặc biệt quan trọng.

Quai bị chạy hậu là gì?

Quai bị chạy hậu là cách gọi dân gian của biến chứng xuất hiện sau bệnh quai bị, khi virus không chỉ gây viêm tuyến mang tai mà còn lan đến cơ quan sinh dục. Theo y học hiện đại, tình trạng này tương ứng với viêm tinh hoàn, viêm mào tinh hoàn ở nam giới hoặc viêm buồng trứng ở nữ giới do virus quai bị gây ra.

Biến chứng thường xảy ra sau một đến ba tuần kể từ khi khởi phát quai bị, thời điểm các triệu chứng ban đầu đã thuyên giảm nên dễ bị bỏ sót. Nam giới sau tuổi dậy thì có nguy cơ cao hơn do phản ứng viêm mạnh ở tinh hoàn, trong khi nữ giới ít gặp hơn nhưng khó phát hiện. Nếu không được theo dõi kịp thời, tổn thương sinh sản có thể tiến triển âm thầm và ảnh hưởng lâu dài đến khả năng sinh sản.

Nguyên nhân và cơ chế virus gây biến chứng chạy hậu

Nguyên nhân trực tiếp của biến chứng chạy hậu là do virus quai bị có khả năng lan truyền ngoài tuyến mang tai. Sau giai đoạn nhiễm trùng ban đầu, virus có thể theo đường máu di chuyển đến các cơ quan sinh dục. Tại đây, chúng kích hoạt phản ứng viêm mạnh, gây phù nề và tổn thương mô.

Ở nam giới, tinh hoàn là cơ quan rất nhạy cảm với phản ứng viêm. Khi virus xâm nhập, lớp mô sinh tinh có thể bị phá hủy, làm gián đoạn quá trình sản xuất tinh trùng. Trong nhiều trường hợp, phản ứng viêm diễn ra dữ dội đến mức gây teo tinh hoàn sau đó.

Ở nữ giới, virus có thể gây viêm buồng trứng nhưng biểu hiện thường kín đáo hơn. Tổn thương có thể ảnh hưởng đến quá trình rụng trứng hoặc gây rối loạn nội tiết tạm thời. Điều này lý giải vì sao nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi gặp khó khăn trong việc thụ thai.

Một số yếu tố làm tăng nguy cơ biến chứng bao gồm mắc quai bị ở tuổi trưởng thành, chưa từng tiêm vắc xin phòng bệnh và không nghỉ ngơi đầy đủ trong giai đoạn cấp.

Dấu hiệu nhận biết biến chứng ở nam và nữ

Các dấu hiệu của biến chứng chạy hậu thường xuất hiện đột ngột và có thể khiến người bệnh lo lắng nếu không hiểu rõ nguyên nhân. Việc nhận biết sớm giúp người bệnh chủ động thăm khám và hạn chế tổn thương tiến triển.

Biểu hiện ở nam giới

Nam giới thường có các triệu chứng toàn thân như sốt cao trở lại, mệt mỏi, đau đầu hoặc buồn nôn. Sau đó, bìu bắt đầu sưng to, căng tức và đau dữ dội, cảm giác đau có thể lan xuống bẹn hoặc bụng dưới.

Da bìu có thể đỏ và nóng hơn bình thường. Trong một số trường hợp, chỉ một bên tinh hoàn bị ảnh hưởng, nhưng cũng có trường hợp tổn thương xảy ra ở cả hai bên. Nếu không được theo dõi, tình trạng này có thể dẫn đến teo tinh hoàn sau viêm.

Biểu hiện ở nữ giới

Ở nữ giới, triệu chứng thường không điển hình và dễ nhầm với các bệnh lý khác. Người bệnh có thể bị đau bụng dưới âm ỉ, sốt nhẹ, mệt mỏi hoặc rối loạn kinh nguyệt. Một số trường hợp có thể xuất hiện chảy máu âm đạo bất thường hoặc khí hư thay đổi.

Do buồng trứng nằm sâu trong ổ bụng, việc chẩn đoán thường gặp khó khăn. Điều này khiến nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi biến chứng đã kéo dài.

Mức độ nguy hiểm và những biến chứng cần lưu ý

Biến chứng chạy hậu được đánh giá là nghiêm trọng vì có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng sinh sản. Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào giới tính, mức độ viêm và thời điểm can thiệp y tế. Biến chứng viêm tinh hoàn xảy ra ở khoảng 20 - 30% nam giới mắc quai bị sau tuổi dậy thì, trong đó một tỷ lệ nhất định có biểu hiện suy giảm chức năng sinh sản.

Ở nam giới, viêm tinh hoàn do virus quai bị có thể dẫn đến teo tinh hoàn ở nhiều mức độ khác nhau. Tổn thương này làm giảm số lượng và chất lượng tinh trùng, ảnh hưởng đến khả năng thụ thai tự nhiên. Trong trường hợp viêm xảy ra ở cả hai tinh hoàn, nguy cơ suy giảm khả năng sinh sản tăng cao rõ rệt.

Ở nữ giới, viêm buồng trứng có thể gây rối loạn chu kỳ kinh nguyệt và ảnh hưởng đến quá trình rụng trứng. Mặc dù nguy cơ vô sinh thấp hơn nam giới, nhưng nếu tình trạng viêm kéo dài hoặc tái phát, khả năng sinh sản vẫn có thể bị ảnh hưởng.

Điều trị và phòng ngừa hiệu quả hiện nay

Hiện nay, quai bị và các biến chứng liên quan chưa có thuốc đặc trị tiêu diệt virus. Việc xử trí chủ yếu tập trung vào kiểm soát triệu chứng, giảm mức độ viêm và hạn chế tổn thương tiến triển. Người bệnh cần được theo dõi sát và chăm sóc đúng cách để tránh hậu quả lâu dài.

Điều trị

Việc điều trị nhằm làm giảm triệu chứng khó chịu và hạn chế nguy cơ ảnh hưởng đến chức năng sinh sản. Các biện pháp thường được áp dụng bao gồm:

• Nghỉ ngơi tuyệt đối: Hạn chế vận động mạnh để giảm áp lực lên cơ quan bị viêm và hỗ trợ quá trình hồi phục.

• Giảm đau, hạ sốt: Sử dụng thuốc hạ sốt, giảm đau và chống viêm theo chỉ định nhằm kiểm soát triệu chứng toàn thân.

• Chăm sóc tại chỗ: Ở nam giới, nâng đỡ bìu đúng cách và chườm lạnh giúp giảm sưng đau rõ rệt trong giai đoạn cấp.

• Theo dõi biến chứng: Quan sát sát sao các dấu hiệu bất thường để kịp thời can thiệp khi tình trạng viêm tiến triển nặng.

• Bảo tồn khả năng sinh sản: Trữ tinh trùng được xem là giải pháp dự phòng quan trọng trong trường hợp viêm tinh hoàn nặng, giúp lưu giữ tinh trùng trong điều kiện đông lạnh sâu để sử dụng về sau.

Phòng ngừa

Phòng ngừa đóng vai trò then chốt trong việc giảm nguy cơ mắc quai bị và hạn chế các biến chứng nguy hiểm. Những biện pháp hiệu quả hiện nay gồm:

• Tiêm vắc xin phòng quai bị: Giúp cơ thể tạo miễn dịch bền vững, giảm nguy cơ mắc bệnh và biến chứng liên quan.

• Tuân thủ lịch tiêm chủng: WHO khuyến cáo tiêm đầy đủ vắc xin sởi - quai bị - rubella theo đúng lịch để bảo vệ sức khỏe lâu dài.

• Chủ động theo dõi sức khỏe: Khi mắc quai bị, cần nghỉ ngơi đầy đủ và theo dõi sát các biểu hiện bất thường để phát hiện sớm biến chứng.

Quai bị chạy hậu là biến chứng không nên xem nhẹ vì có thể để lại hậu quả lâu dài đối với sức khỏe sinh sản. Việc nhận biết sớm dấu hiệu, theo dõi sát sau khi mắc quai bị và chủ động thăm khám giúp giảm đáng kể nguy cơ tổn thương. Tiêm vắc xin đầy đủ và tuân thủ hướng dẫn chăm sóc là giải pháp bền vững để phòng ngừa biến chứng này.

Trung tâm Tiêm chủng Long Châu là một điểm tiêm chủng uy tín với hệ thống vắc xin chính hãng đa dạng và đội ngũ y bác sĩ giàu kinh nghiệm sẵn sàng khám sàng lọc, tư vấn lịch tiêm phù hợp và theo dõi sức khỏe trước, trong và sau khi tiêm để đảm bảo an toàn tối đa cho khách hàng. Hãy liên hệ với Tiêm chủng Long Châu qua số hotline miễn phí 1800 6928 để được tư vấn và đặt lịch hẹn ngay hôm nay.