Phù tủy xương là bệnh gì? Nguyên nhân, chẩn đoán và điều trị

Phần lớn trường hợp phù tủy xương có thể cải thiện theo thời gian, thường sau vài tháng. Tuy nhiên, người bệnh có thể cần điều trị bằng phương pháp nghỉ ngơi, sử dụng thuốc giảm đau, vật lý trị liệu hoặc can thiệp phẫu thuật trong những trường hợp nghiêm trọng nhằm giảm triệu chứng và phòng ngừa biến chứng. Hãy cùng Tiêm chủng Long Châu tìm hiểu chi tiết về bệnh này trong bài viết sau.

Phù tủy xương là gì?

Phù tủy xương là tình trạng dịch tích tụ bất thường trong tủy xương, gây sưng phù mô tủy và ảnh hưởng đến cấu trúc xương. Tủy xương là mô xốp nằm bên trong xương, chứa các tế bào gốc tham gia vào quá trình tạo máu. Khi xảy ra phù tủy xương, người bệnh có thể gặp triệu chứng đau nhức, đặc biệt khi vận động hoặc chịu lực lên vùng xương bị tổn thương.

Tình trạng này có thể xuất hiện do nhiều nguyên nhân như chấn thương, nhiễm trùng, viêm xương khớp, thoái hóa khớp, loãng xương hoặc các bệnh lý xương khớp khác. Phù tủy xương thường được phát hiện qua chụp cộng hưởng từ (MRI) khi đánh giá các bất thường tại xương và khớp. Điều trị chủ yếu nhằm kiểm soát nguyên nhân, giảm triệu chứng đau và hỗ trợ phục hồi chức năng vận động.

Phân loại phù tủy xương

Phù tủy xương thường được phân thành hai dạng chính dựa trên nguyên nhân hình thành, bao gồm:

Phù tủy xương nguyên phát: Đây là dạng phù tủy xương hiếm gặp, thường không xác định được nguyên nhân cụ thể. Tình trạng này còn được gọi là hội chứng phù tủy xương, trong đó các triệu chứng xuất hiện mà không liên quan rõ ràng đến chấn thương, bệnh lý nền hoặc yếu tố tác động bên ngoài.
Phù tủy xương thứ phát: Đây là dạng phù tủy xương xảy ra do ảnh hưởng từ một bệnh lý hoặc tình trạng sức khỏe khác như chấn thương, thoái hóa khớp, viêm nhiễm hoặc các rối loạn liên quan đến xương khớp. Người bệnh có thể có hoặc không xuất hiện triệu chứng rõ ràng. Vì vậy, nhiều trường hợp phù tủy xương thứ phát chỉ được phát hiện tình cờ khi người bệnh thực hiện các phương pháp chẩn đoán hình ảnh hoặc kiểm tra sức khỏe vì một vấn đề khác.

Nguyên nhân gây phù tủy xương là gì?

Phù tủy xương có thể hình thành do nhiều nguyên nhân khác nhau, từ chấn thương cơ học đến các bệnh lý ảnh hưởng đến cấu trúc xương và khớp. Một số nguyên nhân thường gặp bao gồm:

Gãy xương do mỏi: Tình trạng này xảy ra khi xương phải chịu áp lực lặp đi lặp lại trong thời gian dài, thường gặp ở những người thường xuyên vận động cường độ cao như chạy bộ, nhảy hoặc tập luyện thể thao. Các vị trí chịu lực nhiều như xương bàn chân, xương chậu, mắt cá chân hoặc đầu gối dễ bị tổn thương, từ đó có thể dẫn đến phù tủy xương.

Chấn thương xương khớp: Những chấn thương nghiêm trọng tại xương hoặc khớp có thể gây tổn thương mô tủy, làm dịch, máu hoặc các sản phẩm viêm tích tụ bên trong xương, dẫn đến tình trạng phù nề. Phù tủy xương thường gặp trong các chấn thương ở cột sống, hông, đầu gối hoặc mắt cá chân. Một số dạng tổn thương có liên quan gồm:

Rách dây chằng chéo trước (ACL): Đặc biệt là các trường hợp rách phức tạp, có thể gây bầm tím xương vùng đầu gối và kèm theo tình trạng viêm bao hoạt dịch.
Gãy hoặc xẹp đốt sống: Thường gặp ở người lớn tuổi do xương bị suy yếu bởi quá trình lão hóa hoặc loãng xương, làm tăng nguy cơ tổn thương cột sống.
Trật khớp háng: Có thể ảnh hưởng đến nguồn cung cấp máu nuôi xương, làm tăng nguy cơ tổn thương xương và hoại tử xương.
Viêm xương khớp: Phù tủy xương là dấu hiệu thường được ghi nhận ở người mắc các bệnh lý viêm xương khớp, bao gồm cả viêm do nhiễm trùng và không do nhiễm trùng. Đặc biệt, phù tủy xương dưới sụn trong bệnh viêm xương khớp có thể là dấu hiệu cho thấy tình trạng tổn thương khớp đang tiến triển.

*Các tổn thương cột sống cũng có thể dẫn đến phù tủy xương*

Ung thư: Một số trường hợp ung thư, đặc biệt là ung thư di căn đến xương, có thể làm thay đổi cấu trúc tủy xương và gây tích tụ dịch phù nề. Ngoài ra, quá trình điều trị bằng xạ trị cũng có thể ảnh hưởng đến mô xương và góp phần làm xuất hiện phù tủy xương.

Ngoài các nguyên nhân trên, phù tủy xương còn có thể liên quan đến một số bệnh lý hoặc yếu tố khác. Việc xác định chính xác nguyên nhân đóng vai trò quan trọng trong lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp và kiểm soát nguy cơ biến chứng.

Chẩn đoán phù tủy xương

Phù tủy xương thường được chẩn đoán chủ yếu bằng chụp cộng hưởng từ (MRI), giúp phát hiện tình trạng tích tụ dịch bất thường bên trong tủy xương. Trên hình ảnh MRI, tổn thương thường biểu hiện bằng sự thay đổi tín hiệu của tủy xương, đặc biệt ở chuỗi xung T2W xóa mỡ.

*Phù tủy xương thường được chẩn đoán bằng chụp cộng hưởng từ*

Ngoài kết quả chẩn đoán hình ảnh, bác sĩ sẽ kết hợp đánh giá triệu chứng như đau tại vùng tổn thương và tiền sử chấn thương, viêm hoặc thoái hóa xương khớp để xác định nguyên nhân gây phù tủy xương.

Điều trị phù tủy xương

Mục tiêu điều trị phù tủy xương là giảm đau, cải thiện khả năng vận động và kiểm soát nguyên nhân gây bệnh. Phương pháp điều trị sẽ được lựa chọn dựa trên mức độ tổn thương, triệu chứng và tình trạng sức khỏe của từng người bệnh.

Điều trị bằng thuốc

Một số loại thuốc có thể được sử dụng để giảm triệu chứng do phù tủy xương gây ra, bao gồm:

Thuốc chống viêm không steroid (NSAID): Giúp giảm đau, giảm viêm và cải thiện cảm giác khó chịu tại vùng xương bị tổn thương.
Thuốc chẹn kênh canxi: Có thể được cân nhắc trong một số trường hợp nhằm hỗ trợ giảm đau.
Iloprost: Một dẫn xuất của prostacyclin, có thể giúp cải thiện lưu thông máu và giảm đau ở người bệnh phù tủy xương do thiếu máu cục bộ.
Vitamin D và bisphosphonat: Có thể được chỉ định nhằm hỗ trợ quá trình chuyển hóa xương, thúc đẩy phục hồi tổn thương và giảm đau.

Vật lý trị liệu

Vật lý trị liệu đóng vai trò quan trọng trong quá trình phục hồi, giúp duy trì chức năng vận động và giảm áp lực lên vùng xương tổn thương. Các bài tập sẽ được thiết kế phù hợp với tình trạng của từng bệnh nhân nhằm đạt hiệu quả tốt nhất.

Can thiệp y tế

Đối với những trường hợp triệu chứng nghiêm trọng hoặc không đáp ứng với phương pháp điều trị thông thường, bác sĩ có thể cân nhắc các biện pháp can thiệp như:

Tiêm steroid: Giúp giảm viêm và giảm đau trong thời gian ngắn, tuy nhiên phương pháp này không điều trị dứt điểm nguyên nhân và cần được thực hiện theo chỉ định của bác sĩ.
Phẫu thuật: Hiếm khi cần thiết, thường chỉ được áp dụng khi tổn thương xương nghiêm trọng. Một số phương pháp có thể bao gồm ghép xương để phục hồi vùng khuyết xương hoặc các kỹ thuật hỗ trợ điều trị tổn thương do khối u.

*Phẫu thuật thường chỉ được chỉ định khi tổn thương xương nghiêm trọng*

Tóm lại, phù tủy xương là tình trạng tổn thương tại tủy xương có thể gây đau nhức và ảnh hưởng đến khả năng vận động của người bệnh. Việc xác định đúng nguyên nhân, chẩn đoán sớm và điều trị phù hợp đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát triệu chứng, hạn chế biến chứng và hỗ trợ quá trình phục hồi. Khi xuất hiện đau xương kéo dài, đặc biệt sau chấn thương hoặc kèm hạn chế vận động, người bệnh nên thăm khám để được đánh giá và hướng dẫn điều trị kịp thời.