Phân biệt tay chân miệng và viêm họng cấp

Tay chân miệng và viêm họng cấp đều thường gặp ở trẻ em. Trong giai đoạn đầu, trẻ có thể cùng biểu hiện sốt, đau họng, mệt mỏi và ăn uống kém nên phụ huynh dễ nhầm lẫn. Tuy nhiên, tay chân miệng thường xuất hiện thêm loét miệng và ban hoặc bóng nước ở tay, chân; trong khi viêm họng chủ yếu gây các triệu chứng tại vùng họng. Nhận biết đặc điểm khác nhau giúp phụ huynh theo dõi trẻ và đưa trẻ đi khám khi có dấu hiệu bất thường.

Phân biệt tay chân miệng và viêm họng

Tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm do nhiều loại virus đường ruột gây ra, trong đó có Coxsackievirus và Enterovirus A71 (EV-A71). Viêm họng cấp là tình trạng viêm cấp tính ở vùng hầu - họng, thường do virus nhưng cũng có thể do vi khuẩn. Vì vậy, hai bệnh có thể có một số triệu chứng ban đầu tương tự nhưng khác nhau về nguyên nhân và biểu hiện đặc trưng. Bảng dưới đây giúp phụ huynh dễ nhận biết những điểm khác biệt thường gặp:

Dấu hiệu gợi ý tay chân miệng rõ hơn là loét miệng kết hợp với ban hoặc bóng nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân. Tuy nhiên, không phải trẻ nào cũng biểu hiện đầy đủ ngay từ đầu. Trong những ngày đầu, trẻ có thể chỉ sốt, đau họng và mệt nên khó phân biệt với một bệnh nhiễm trùng đường hô hấp thông thường.

Ngược lại, viêm họng là một biểu hiện có nhiều nguyên nhân. Nếu trẻ có ho, sổ mũi hoặc khàn tiếng, nguyên nhân virus thường được nghĩ đến nhiều hơn. Viêm họng do liên cầu có thể biểu hiện bằng đau họng khởi phát nhanh, sốt, đau khi nuốt, amidan đỏ hoặc sưng và nổi hạch vùng cổ trước. Tuy nhiên, chẩn đoán viêm họng do liên cầu có thể cần xét nghiệm thay vì chỉ quan sát triệu chứng.

Nhầm lẫn tay chân miệng và viêm họng cấp có tác hại gì?

Nhầm lẫn giữa hai tình trạng có thể khiến phụ huynh đánh giá chưa đúng diễn tiến của bệnh. Điều đáng lưu ý không phải là tên bệnh trong những giờ đầu, mà là việc bỏ sót các biểu hiện cần được theo dõi hoặc tự sử dụng thuốc không phù hợp.

Tay chân miệng phần lớn diễn biến nhẹ nhưng một số trường hợp hiếm có thể xuất hiện biến chứng thần kinh. EV-A71 là một trong những tác nhân tay chân miệng có liên quan đến bệnh thần kinh nặng như viêm não. Trẻ bị loét miệng nhiều còn có nguy cơ mất nước do đau khi nuốt và uống ít.

Nếu nghĩ trẻ chỉ bị viêm họng thông thường, phụ huynh có thể không chú ý kiểm tra lòng bàn tay, bàn chân, vùng mông hoặc các tổn thương trong miệng. Điều này có thể làm chậm việc nhận biết tay chân miệng và các dấu hiệu bệnh đang tiến triển.

Ở chiều ngược lại, không phải mọi trường hợp sốt kèm đau họng đều là tay chân miệng. Viêm họng cấp do virus thường không cần kháng sinh, trong khi viêm họng do liên cầu cần được chẩn đoán phù hợp và có thể được điều trị bằng kháng sinh. Tự sử dụng kháng sinh chỉ dựa vào triệu chứng đau họng là không phù hợp.

Trẻ mắc tay chân miệng cần được khám sớm nếu uống kém đến mức có nguy cơ mất nước, sốt kéo dài trên ba ngày, triệu chứng nặng hoặc không cải thiện sau khoảng 10 ngày. Các biểu hiện như lừ đừ, thay đổi ý thức hoặc triệu chứng thần kinh bất thường cũng cần được đánh giá y tế kịp thời.

Cách phòng ngừa tay chân miệng ở trẻ

Virus gây tay chân miệng có thể lây qua dịch tiết đường hô hấp, dịch từ bóng nước, phân và các bề mặt bị nhiễm virus. Trẻ nhỏ thường sinh hoạt gần nhau, dùng chung đồ chơi và cần người lớn hỗ trợ vệ sinh nên bệnh có thể lây nhanh trong gia đình, nhà trẻ hoặc trường học.

Các biện pháp phòng bệnh tập trung vào vệ sinh, hạn chế lây truyền và chủ động tạo miễn dịch với tác nhân đã có vắc xin:

• Tiêm vắc xin phòng EV-A71: Tại Việt Nam, vắc xin Envacgen đã được cấp phép lưu hành để tạo miễn dịch chủ động phòng bệnh tay chân miệng do EV-A71. Đây là một trong những tác nhân có liên quan đến các trường hợp bệnh thần kinh nặng. Vắc xin không phòng tất cả nguyên nhân gây tay chân miệng vì bệnh còn do nhiều enterovirus khác.
• Rửa tay thường xuyên: Trẻ và người chăm sóc nên rửa tay bằng xà phòng và nước sạch, đặc biệt sau khi thay tã, đi vệ sinh và trước khi ăn hoặc chuẩn bị thức ăn.
• Làm sạch đồ chơi và bề mặt: Bàn ghế, tay nắm cửa, đồ chơi và những vật dụng trẻ thường xuyên tiếp xúc cần được vệ sinh phù hợp, nhất là khi có người mắc bệnh trong gia đình hoặc lớp học.
• Hạn chế tiếp xúc gần với người bệnh: Không dùng chung cốc, thìa, khăn và những đồ dùng dễ dính nước bọt hoặc dịch tiết. Hạn chế ôm, hôn hoặc tiếp xúc gần khi trẻ đang có triệu chứng.
• Theo dõi trẻ khi có triệu chứng: Khi trẻ sốt, đau miệng hoặc nổi ban, phụ huynh có thể quan sát thêm lòng bàn tay, lòng bàn chân, vùng mông và khoang miệng để phát hiện những biểu hiện gợi ý tay chân miệng.

Bên cạnh vệ sinh và hạn chế nguồn lây, vắc xin mở thêm một biện pháp phòng bệnh chủ động đối với tay chân miệng do EV-A71. Envacgen hiện được cấp phép cho lưu hành, sử dụng tại Việt Nam dưới dạng vắc xin EV71 bất hoạt. Việc tiêm chủng được thực hiện theo độ tuổi, chỉ định và lịch tiêm của sản phẩm. Tuy nhiên, trẻ đã tiêm vắc xin EV-A71 vẫn có thể mắc bệnh tay chân miệng do các virus khác như Coxsackievirus. Vì vậy, tiêm chủng không thay thế việc rửa tay, vệ sinh đồ chơi, bề mặt và hạn chế tiếp xúc với người đang mắc bệnh.

Phân biệt tay chân miệng và viêm họng cấp dựa trên toàn bộ triệu chứng thay vì chỉ nhìn vào sốt hoặc đau họng. Loét miệng kèm ban ở tay, chân gợi ý nhiều hơn đến tay chân miệng, trong khi viêm họng cấp chủ yếu biểu hiện tại vùng họng và có nhiều nguyên nhân khác nhau. Theo dõi dấu hiệu bất thường, giữ vệ sinh và chủ động tiêm vắc xin EV-A71 theo chỉ định là những biện pháp giúp bảo vệ trẻ phù hợp hơn.

Phụ huynh có nhu cầu tiêm vắc xin Envacgen cho trẻ có thể đến Trung tâm Tiêm chủng Long Châu để được tư vấn, khám sàng lọc và lựa chọn lịch tiêm phù hợp với độ tuổi. Để chủ động sắp xếp thời gian và cập nhật giá, chương trình ưu đãi đang áp dụng, phụ huynh có thể liên hệ hotline 1800 6928 hoặc đăng ký tư vấn trên website Tiêm chủng Long Châu trước khi đến.