Nguyên nhân khiến nhiều người ngủ nướng là gì?

Trong thực tế, không phải ai ngủ nướng cũng đơn thuần vì lười thức dậy. Nhịp sinh học rối loạn, chất lượng giấc ngủ kém hoặc áp lực tâm lý đều có thể ảnh hưởng đến thời điểm thức giấc. Những yếu tố này khiến cơ thể cần nhiều thời gian nghỉ ngơi hơn bình thường.

Ngủ nướng là gì? 

Ngủ nướng là tình trạng ngủ lâu hơn thời gian thức dậy thường ngày, thường xảy ra vào buổi sáng, đặc biệt trong ngày nghỉ cuối tuần hoặc ngày lễ. Đây là hiện tượng rất phổ biến khi cơ thể được tự do nghỉ ngơi mà không bị ràng buộc bởi lịch trình làm việc hay học tập. Để hiểu rõ hơn về ngủ nướng, cần phân biệt nó với một số khái niệm khác:

• Ngủ đủ giấc: Là ngủ trong khoảng thời gian cần thiết cho cơ thể, thường từ bảy đến chín giờ mỗi đêm đối với người trưởng thành, theo đúng lịch sinh học tự nhiên. Ngủ đủ giấc giúp cơ thể và não bộ được phục hồi hoàn toàn.
• Ngủ bù sau khi thiếu ngủ: Là việc ngủ nhiều hơn bình thường sau những ngày thiếu ngủ để bù đắp năng lượng. Đây là phản ứng tự nhiên của cơ thể và thường chỉ diễn ra trong thời gian ngắn.
• Ngủ nướng: Thường liên quan đến việc dậy muộn hơn so với thời gian dự định hoặc so với lịch trình thông thường, có thể do cố ý hoặc không kiểm soát được. Ngủ nướng có thể là kết quả của thiếu ngủ kéo dài, thói quen xấu hoặc rối loạn giấc ngủ.

Người có thói quen ngủ nướng thường có các biểu hiện sau:

• Dậy muộn hơn từ một đến ba giờ so với dự định: Báo thức đổ chuông nhưng không thể thức dậy, liên tục chỉnh báo thức để ngủ thêm từng khoảng năm đến mười phút, cuối cùng dậy muộn hơn nhiều so với kế hoạch ban đầu.
• Cảm giác uể oải dù ngủ lâu: Sau khi ngủ từ chín đến mười giờ hoặc hơn, vẫn cảm thấy mệt mỏi, không tỉnh táo và khó tập trung vào công việc hoặc học tập. Điều này cho thấy chất lượng giấc ngủ không tốt hoặc chu kỳ thức ngủ bị rối loạn.
• Khó duy trì lịch trình thức dậy ổn định: Giờ thức dậy thay đổi liên tục giữa các ngày trong tuần, dẫn đến rối loạn nhịp sinh học và làm tăng tình trạng mệt mỏi ban ngày.

Nguyên nhân khiến nhiều người ngủ nướng là gì?

Ngủ nướng xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, từ thói quen sinh hoạt đến các vấn đề sức khỏe tiềm ẩn. Hiểu rõ nguyên nhân giúp xác định xem tình trạng này có đáng lo ngại hay không.

Nguyên nhân sinh lý và thói quen sống

Đây là nhóm nguyên nhân phổ biến nhất khiến nhiều người ngủ nướng:

• Thiếu ngủ kéo dài trong tuần: Ngủ chỉ năm đến sáu giờ mỗi đêm khiến cơ thể cần ngủ bù vào cuối tuần, dẫn đến ngủ nướng.
• Thức khuya và dùng điện thoại trước khi ngủ: Ánh sáng xanh làm giảm melatonin, gây khó ngủ, ngủ không sâu và khó dậy sớm.
• Thay đổi lịch sinh hoạt cuối tuần: Ngủ muộn, dậy muộn vào cuối tuần làm rối loạn nhịp sinh học, khó quay lại giờ giấc bình thường đầu tuần.

Nguyên nhân liên quan đến sức khỏe

Một số vấn đề sức khỏe cũng có thể góp phần gây ngủ nướng:

• Căng thẳng và stress kéo dài: Áp lực công việc, tài chính, gia đình hoặc vấn đề cá nhân làm giấc ngủ không sâu, dễ tỉnh giấc ban đêm, khiến cơ thể mệt mỏi và có xu hướng ngủ nướng vào buổi sáng.
• Rối loạn nhịp sinh học: Làm ca đêm, thay đổi múi giờ thường xuyên hoặc thói quen ngủ không đều làm đồng hồ sinh học bị đảo lộn, gây khó kiểm soát thời điểm ngủ và thức.
• Một số vấn đề sức khỏe liên quan đến giấc ngủ: Ngủ ngáy, ngưng thở khi ngủ, hội chứng ngủ rũ hoặc trầm cảm có thể làm giảm chất lượng giấc ngủ, khiến người bệnh dù ngủ lâu vẫn mệt và dễ ngủ nướng, cần được chuyên gia y tế đánh giá và điều trị phù hợp.

Ngủ nướng trở thành vấn đề cần quan tâm khi có các dấu hiệu sau:

• Ngủ nhiều nhưng vẫn mệt: Dù ngủ từ chín đến mười hai giờ, vẫn cảm thấy uể oải, không tỉnh táo và khó tập trung. Điều này cho thấy chất lượng giấc ngủ kém hoặc có vấn đề sức khỏe tiềm ẩn.
• Khó thức dậy hầu như mỗi ngày: Không chỉ vào cuối tuần mà ngay cả trong tuần cũng gặp khó khăn trong việc thức dậy đúng giờ, phải đặt nhiều báo thức và vẫn thường trễ hẹn, trễ làm hoặc trễ học.
• Ảnh hưởng đến học tập và công việc: Ngủ nướng khiến bỏ lỡ buổi học, họp quan trọng, giảm hiệu suất làm việc và ảnh hưởng tiêu cực đến thành tích học tập hoặc sự nghiệp.

Nếu gặp các dấu hiệu trên, bạn nên theo dõi kỹ lưỡng thói quen ngủ của mình và trao đổi với nhân viên y tế để được tư vấn phù hợp. Không nên tự chủ quan vì ngủ nướng kéo dài có thể là biểu hiện của rối loạn giấc ngủ hoặc các vấn đề sức khỏe khác cần được can thiệp kịp thời.

Ảnh hưởng của ngủ nướng đến sức khỏe

Việc đánh giá ngủ nướng có tốt hay không phụ thuộc vào nguyên nhân, tần suất và tác động của nó đến sức khỏe và sinh hoạt hàng ngày.

Khi nào ngủ nướng có thể có lợi?

Trong một số trường hợp nhất định, ngủ nướng có thể mang lại lợi ích tạm thời:

• Sau giai đoạn thiếu ngủ ngắn hạn: Khi bạn phải thức khuya vài ngày liên tiếp để hoàn thành dự án, ôn thi hoặc chăm sóc người thân ốm, việc ngủ bù vào cuối tuần giúp cơ thể hồi phục năng lượng và cải thiện tâm trạng. Tuy nhiên, đây chỉ nên là giải pháp tạm thời, không nên kéo dài vì không thể thay thế hoàn toàn cho việc ngủ đủ giấc đều đặn mỗi ngày.
• Phục hồi sau bệnh: Sau khi ốm, cơ thể cần thời gian nghỉ ngơi nhiều hơn để tái tạo tế bào và phục hồi sức khỏe. Ngủ nướng trong giai đoạn này là phản ứng tự nhiên và có lợi cho quá trình chữa bệnh.

Lưu ý quan trọng: Ngủ bù không nên trở thành thói quen thường xuyên vì cơ thể cần một chu kỳ thức ngủ ổn định để hoạt động tối ưu.

Tác động tiêu cực nếu ngủ nướng thường xuyên

Khi ngủ nướng trở thành thói quen kéo dài, có thể gây ra nhiều hậu quả tiêu cực:

• Rối loạn nhịp sinh học: Thức dậy muộn vào cuối tuần và thức dậy sớm vào đầu tuần làm xáo trộn đồng hồ sinh học tự nhiên của cơ thể. Điều này gây khó khăn trong việc đi vào giấc ngủ vào tối Chủ Nhật và khó thức dậy vào sáng thứ Hai, tạo vòng luẩn quẩn của thiếu ngủ.
• Cảm giác mệt mỏi và uể oải ban ngày: Ngủ quá nhiều làm rối loạn chu kỳ ngủ REM, khiến thức dậy lúc cơ thể đang ở giai đoạn ngủ sâu, gây cảm giác choáng váng, đau đầu và mệt mỏi kéo dài cả ngày.
• Giảm hiệu suất học tập và làm việc: Nhịp sinh học bị rối loạn làm giảm khả năng tập trung, ghi nhớ và xử lý thông tin, ảnh hưởng tiêu cực đến năng suất và thành tích.
• Tăng nguy cơ các vấn đề sức khỏe: Một số nghiên cứu cho thấy ngủ quá nhiều thường xuyên có liên quan đến tăng nguy cơ béo phì, tiểu đường, bệnh tim mạch và trầm cảm.

Quan trọng hơn số giờ ngủ là chất lượng giấc ngủ và sự ổn định của lịch trình thức ngủ. Ngủ đúng giờ, đủ giấc và duy trì thời gian thức dậy ổn định mỗi ngày, kể cả cuối tuần, sẽ giúp cơ thể hoạt động tốt nhất và tránh tình trạng ngủ nướng không kiểm soát.

Nhìn chung, để lý giải nguyên nhân khiến nhiều người ngủ nướng là gì, cần xem xét đồng thời thói quen sinh hoạt, tình trạng giấc ngủ và sức khỏe tổng thể. Việc điều chỉnh giờ ngủ, cải thiện môi trường nghỉ ngơi và lắng nghe tín hiệu cơ thể có thể giúp giảm tình trạng ngủ nướng. Khi tình trạng này kéo dài, việc tham khảo ý kiến chuyên gia y tế là điều cần thiết.