Nguyên nhân gây mất ngủ kéo dài là gì?

Trong thực tế, mất ngủ kéo dài thường diễn ra âm thầm và dễ bị xem nhẹ ở giai đoạn đầu. Áp lực tâm lý, thói quen sinh hoạt không lành mạnh hoặc rối loạn sức khỏe tiềm ẩn đều có thể góp phần gây ra tình trạng này. Do đó, việc xem xét tổng thể các yếu tố liên quan là điều cần thiết.

Mất ngủ kéo dài là gì?

Mất ngủ kéo dài, còn được gọi là mất ngủ mạn tính, là tình trạng rối loạn giấc ngủ xảy ra ít nhất ba đêm mỗi tuần và kéo dài từ ba tháng trở lên. Đây không chỉ là tình trạng mất ngủ thông thường mà là một vấn đề sức khỏe cần được quan tâm và can thiệp đúng cách để tránh ảnh hưởng lâu dài đến cơ thể và tinh thần.

Các biểu hiện thường gặp của mất ngủ kéo dài

Người bị mất ngủ kéo dài thường gặp một hoặc nhiều triệu chứng sau:

• Khó ngủ và trằn trọc lâu: Nằm trên giường từ ba mươi phút đến một giờ hoặc lâu hơn mà vẫn không thể đi vào giấc ngủ, suy nghĩ lăn tăn nhiều và cảm thấy bồn chồn.
• Ngủ chập chờn và hay tỉnh giấc ban đêm: Thức dậy nhiều lần trong đêm, mỗi lần từ vài phút đến vài giờ, khó ngủ lại và cảm thấy giấc ngủ không liên tục.
• Thức dậy quá sớm và mệt mỏi khi thức dậy: Thức dậy từ ba đến bốn giờ sáng mà không thể ngủ lại, dẫn đến thiếu ngủ và cảm giác uể oải, đau đầu, khó tập trung suốt cả ngày.

Những biểu hiện này không chỉ ảnh hưởng đến ban đêm mà còn gây ra hậu quả kéo dài suốt ban ngày, làm giảm chất lượng cuộc sống và khả năng làm việc, học tập.

Tỷ lệ mắc và nhóm nguy cơ cao

Theo các nghiên cứu quốc tế, mất ngủ mạn tính ảnh hưởng khoảng 10 đến 30% người trưởng thành và có xu hướng gia tăng. Một số nhóm nguy cơ cao gồm:

• Người cao tuổi: Thay đổi sinh lý, giảm melatonin và bệnh mạn tính làm giấc ngủ dễ rối loạn.
• Người làm việc ca đêm: Nhịp sinh học bị đảo lộn, khó duy trì giấc ngủ ổn định.
• Người căng thẳng kéo dài: Áp lực công việc và cuộc sống gây kích thích thần kinh, ngủ khó và không sâu.

Mất ngủ kéo dài không nên xem nhẹ vì có thể là dấu hiệu cảnh báo bệnh lý tiềm ẩn hoặc góp phần làm tăng nguy cơ nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng.

Nguyên nhân gây mất ngủ kéo dài là gì?

Mất ngủ kéo dài thường xuất phát từ nhiều nguyên nhân phức tạp, từ yếu tố tâm lý, thói quen sinh hoạt đến các vấn đề sức khỏe và môi trường. Hiểu rõ nguyên nhân giúp xác định hướng cải thiện phù hợp.

Yếu tố tâm lý và tinh thần

Các vấn đề tâm lý là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây mất ngủ kéo dài:

• Stress và lo âu: Căng thẳng kéo dài khiến não luôn ở trạng thái kích thích, khó vào giấc và dễ tỉnh giấc.
• Trầm cảm: Thường đi kèm rối loạn giấc ngủ như mất ngủ hoặc ngủ quá nhiều; mất ngủ cũng có thể làm trầm trọng thêm tình trạng này.
• Áp lực công việc và biến cố cuộc sống: Các cú sốc tinh thần như mất việc, ly hôn hoặc mất người thân dễ gây rối loạn giấc ngủ kéo dài.

Thói quen sinh hoạt không phù hợp

Lối sống hàng ngày ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng giấc ngủ:

• Sử dụng điện thoại, máy tính trước khi ngủ: Ánh sáng xanh ức chế melatonin và kích thích não bộ, gây khó ngủ.
• Uống cà phê, trà hoặc rượu bia buổi tối: Caffeine làm tỉnh táo kéo dài; rượu bia làm giảm chất lượng giấc ngủ.
• Ngủ không đúng giờ: Thức khuya, thay đổi giờ ngủ thường xuyên làm rối loạn nhịp sinh học.

Vấn đề sức khỏe

Một số bệnh lý và tình trạng sức khỏe gây mất ngủ kéo dài:

• Đau mạn tính: Đau lưng, đau khớp, đau đầu dai dẳng khiến khó tìm được tư thế ngủ thoải mái, dẫn đến giấc ngủ bị gián đoạn liên tục.
• Rối loạn nội tiết tố: Suy giáp, cường giáp, tiền mãn kinh hoặc mãn kinh gây rối loạn hormone, ảnh hưởng đến chu kỳ thức ngủ và chất lượng giấc ngủ.
• Các bệnh lý thường gặp khác: Trào ngược dạ dày khiến thức giấc ban đêm do ợ nóng và khó chịu, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính gây khó thở, hen suyễn làm giấc ngủ không yên, và ngưng thở khi ngủ làm giảm oxy máu, gây tỉnh giấc nhiều lần.

Yếu tố môi trường

Môi trường ngủ không phù hợp cũng góp phần gây mất ngủ kéo dài:

• Tiếng ồn và ánh sáng: Tiếng xe cộ, tiếng hàng xóm, ánh đèn đường hoặc ánh sáng từ các thiết bị điện tử làm gián đoạn giấc ngủ và giảm chất lượng nghỉ ngơi.
• Không gian ngủ không thoải mái: Nhiệt độ phòng quá nóng hoặc quá lạnh, nệm cũ hoặc không phù hợp, gối không đúng độ cao, chăn mỏng hoặc dày không phù hợp đều ảnh hưởng đến giấc ngủ.

Mất ngủ kéo dài thường do sự tích lũy của nhiều yếu tố nhỏ kéo dài theo thời gian. Một người có thể bắt đầu mất ngủ do stress công việc, sau đó hình thành thói quen xấu như uống cà phê nhiều, sử dụng điện thoại trước ngủ, khiến tình trạng mất ngủ trở nên dai dẳng và khó cải thiện.

Mất ngủ kéo dài ảnh hưởng thế nào đến sức khỏe?

Mất ngủ kéo dài không chỉ ảnh hưởng trong thời gian ngắn mà còn gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe nếu không được can thiệp kịp thời.

Ảnh hưởng ngắn hạn

Trong thời gian đầu, mất ngủ kéo dài gây ra các vấn đề rõ rệt trong sinh hoạt hàng ngày:

• Mệt mỏi và giảm tập trung: Thiếu ngủ làm giảm khả năng tập trung, ghi nhớ thông tin và xử lý công việc. Người bệnh dễ mắc sai sót, phản ứng chậm và khó hoàn thành nhiệm vụ.
• Giảm hiệu suất học tập và làm việc: Năng suất giảm rõ rệt, khó sáng tạo, giải quyết vấn đề và ra quyết định. Học sinh, sinh viên gặp khó khăn trong việc tiếp thu kiến thức và làm bài thi.
• Tâm trạng thất thường: Dễ cáu gắt, bực bội, lo âu và trầm buồn. Thiếu ngủ làm giảm khả năng điều hòa cảm xúc, dẫn đến xung đột trong công việc và gia đình.

Ảnh hưởng lâu dài

Nếu mất ngủ kéo dài không được cải thiện, hậu quả sẽ trở nên nghiêm trọng hơn:

• Suy giảm trí nhớ: Thiếu ngủ mạn tính ảnh hưởng đến khả năng ghi nhớ dài hạn, tăng nguy cơ suy giảm nhận thức và mất trí nhớ ở người cao tuổi.
• Tăng nguy cơ rối loạn cảm xúc: Mất ngủ kéo dài tăng nguy cơ mắc trầm cảm, rối loạn lo âu và các vấn đề tâm lý khác. Mối liên hệ giữa mất ngủ và trầm cảm là hai chiều, mỗi bên làm trầm trọng thêm bên còn lại.
• Ảnh hưởng đến tim mạch và chuyển hóa: Thiếu ngủ kéo dài làm tăng nguy cơ tăng huyết áp, bệnh tim mạch, đột quỵ và tiểu đường type 2. Cơ thể mất cân bằng hormone điều hòa cảm giác đói, dẫn đến tăng cân và béo phì.
• Suy giảm hệ miễn dịch: Thiếu ngủ làm giảm khả năng chống nhiễm trùng, dễ mắc bệnh cảm cúm, nhiễm khuẩn và phục hồi chậm sau ốm.

Lưu ý quan trọng: Không tự ý dùng thuốc ngủ vì có thể gây phụ thuộc, tác dụng phụ và che dấu bệnh lý tiềm ẩn. Luôn tham khảo ý kiến bác sĩ để được tư vấn, xét nghiệm và điều trị đúng cách.

Nhìn chung, để hiểu rõ nguyên nhân gây mất ngủ kéo dài là gì, cần đánh giá đồng thời cả yếu tố tâm lý, sinh hoạt và sức khỏe thể chất. Việc xác định đúng nguyên nhân giúp lựa chọn giải pháp cải thiện giấc ngủ phù hợp và an toàn hơn. Người bệnh nên tham khảo ý kiến chuyên gia y tế khi tình trạng mất ngủ kéo dài không cải thiện.