Ngộ độc thuốc tê: Dấu hiệu nhận biết, nguyên nhân và cách xử trí cần biết

Thuốc tê được sử dụng rộng rãi trong nhiều thủ thuật như nhổ răng, khâu vết thương hoặc tiểu phẫu để giảm cảm giác đau. Tuy nhiên, trong một số trường hợp hiếm gặp, thuốc có thể gây ngộ độc thuốc tê khi nồng độ thuốc trong máu tăng cao, ảnh hưởng đến hệ thần kinh và tim mạch. Vì vậy, việc nhận biết sớm dấu hiệu của tình trạng này rất quan trọng.

Ngộ độc thuốc tê là gì?

Ngộ độc thuốc tê là tình trạng xảy ra khi thuốc gây tê được hấp thu vào máu với nồng độ cao hơn mức cơ thể có thể dung nạp. Khi đó, các hoạt chất trong thuốc có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh trung ương, tim và mạch máu.

Một số loại thuốc gây tê thường được sử dụng trong thực hành y khoa gồm lidocain, bupivacain và ropivacain. Các thuốc này hoạt động bằng cách ức chế dẫn truyền thần kinh, từ đó làm giảm cảm giác đau tại vùng được tiêm.

Tuy nhiên, khi thuốc đi vào tuần hoàn với lượng lớn, tác dụng ức chế thần kinh có thể lan rộng và gây ra những biểu hiện toàn thân.

Theo tài liệu từ Trung tâm Thông tin Công nghệ Sinh học Quốc gia Hoa Kỳ độc tính toàn thân của thuốc tê có thể ảnh hưởng chủ yếu đến hai hệ cơ quan sau:

• Hệ thần kinh trung ương.
• Hệ tim mạch.

Các biểu hiện ban đầu thường xuất hiện ở hệ thần kinh trước khi ảnh hưởng đến tim mạch.

Nguyên nhân có thể dẫn đến ngộ độc thuốc tê

Ngộ độc thuốc tê thường liên quan đến quá trình sử dụng thuốc trong các thủ thuật y khoa. Một số nguyên nhân có thể làm tăng nguy cơ xảy ra tình trạng này.

Tiêm thuốc tê vào mạch máu

Trong quá trình gây tê, nếu kim tiêm vô tình đi vào mạch máu, thuốc có thể đi trực tiếp vào hệ tuần hoàn. Khi đó nồng độ thuốc trong máu tăng nhanh và có thể gây ra biểu hiện độc tính.

Sử dụng liều thuốc cao

Việc sử dụng liều thuốc tê cao hơn mức khuyến nghị cũng có thể làm tăng nồng độ thuốc trong máu. Điều này đôi khi xảy ra khi thực hiện nhiều mũi tiêm hoặc sử dụng thuốc trong thời gian ngắn.

Hấp thu thuốc nhanh ở vùng nhiều mạch máu

Một số vùng cơ thể có hệ mạch máu phong phú như vùng đầu, mặt hoặc khoang miệng. Khi thuốc tê được tiêm vào những khu vực này, thuốc có thể hấp thu nhanh hơn vào tuần hoàn.

Một số yếu tố nguy cơ khác

Ngoài các nguyên nhân liên quan đến kỹ thuật gây tê, một số yếu tố của cơ thể cũng có thể làm tăng nguy cơ độc tính thuốc tê.

Trước khi thực hiện thủ thuật gây tê, bác sĩ thường cân nhắc những yếu tố như:

• Tuổi của người bệnh.
• Bệnh lý gan.
• Tình trạng tim mạch.
• Cân nặng.
• Tình trạng mang thai.

Những yếu tố này có thể ảnh hưởng đến khả năng chuyển hóa thuốc trong cơ thể.

Dấu hiệu nhận biết ngộ độc thuốc tê

Triệu chứng của ngộ độc thuốc tê thường xuất hiện trong vòng vài phút sau khi thuốc được tiêm. Trong một số trường hợp, các dấu hiệu có thể diễn tiến nhanh nên cần được nhận biết sớm.

Các biểu hiện ban đầu thường liên quan đến hệ thần kinh trung ương. Người bệnh có thể gặp một số triệu chứng sau.

• Tê quanh môi hoặc tê lưỡi.
• Chóng mặt.
• Ù tai.
• Vị kim loại trong miệng.
• Cảm giác lo lắng hoặc bồn chồn.

Nếu nồng độ thuốc trong máu tiếp tục tăng, các biểu hiện thần kinh có thể tiến triển.

Một số dấu hiệu thần kinh có thể gồm:

• Run cơ.
• Co giật.
• Mất ý thức.

Độc tính của thuốc tê cũng có thể ảnh hưởng đến hệ tim mạch khi ở mức độ nặng.

Một số biểu hiện tim mạch có thể bao gồm:

• Rối loạn nhịp tim.
• Tụt huyết áp.
• Suy tuần hoàn.

Những dấu hiệu này cần được theo dõi tại cơ sở y tế để có hướng xử trí phù hợp.

Cách xử trí khi nghi ngờ ngộ độc thuốc tê

Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ ngộ độc thuốc tê, việc đánh giá và xử trí thường được thực hiện tại cơ sở y tế.

Các bước xử trí có thể bao gồm nhiều biện pháp hỗ trợ khác nhau. Mục tiêu là ổn định hô hấp, tuần hoàn và giảm độc tính của thuốc.

Một số biện pháp thường được áp dụng gồm:

• Ngừng sử dụng thuốc tê.
• Theo dõi nhịp tim và huyết áp.
• Hỗ trợ hô hấp nếu cần.
• Kiểm soát cơn co giật.

Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể sử dụng liệu pháp nhũ tương lipid để hỗ trợ điều trị độc tính của thuốc tê. Phương pháp này được đề cập trong nhiều tài liệu gây mê hồi sức quốc tế.

Người bệnh không nên tự xử trí tại nhà nếu xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ sau khi gây tê.

Cách giảm nguy cơ ngộ độc thuốc tê

Mặc dù là biến chứng hiếm gặp, ngộ độc thuốc tê vẫn có thể được hạn chế khi tuân thủ các nguyên tắc an toàn trong sử dụng thuốc.

Trong thực hành y khoa, một số biện pháp thường được áp dụng nhằm giảm nguy cơ độc tính của thuốc tê.

Trước khi gây tê, bác sĩ có thể đánh giá các yếu tố sức khỏe của người bệnh để lựa chọn loại thuốc và liều phù hợp.

Trong quá trình gây tê, việc tiêm thuốc từng liều nhỏ và theo dõi phản ứng của cơ thể cũng giúp giảm nguy cơ thuốc đi vào tuần hoàn với nồng độ cao.

Sau thủ thuật, người bệnh thường được theo dõi trong một khoảng thời gian nhất định để phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường.

Ngoài ra, người bệnh nên thông báo cho nhân viên y tế nếu có tiền sử dị ứng thuốc hoặc bệnh lý liên quan đến gan và tim mạch.

Ngộ độc thuốc tê là tình trạng hiếm gặp nhưng có thể gây ảnh hưởng đến hệ thần kinh và tim mạch nếu nồng độ thuốc trong máu tăng cao. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường sau khi gây tê có ý nghĩa quan trọng trong quá trình theo dõi sức khỏe.

Khi có biểu hiện nghi ngờ sau thủ thuật gây tê, người bệnh nên liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá và hướng dẫn phù hợp.