Các triệu chứng ngộ độc rượu và cách xử trí

Trên thực tế, nhận biết sớm triệu chứng ngộ độc rượu đóng vai trò rất quan trọng trong việc giảm nguy cơ suy hô hấp, tổn thương não và tử vong. Việc hiểu rõ các dấu hiệu cảnh báo cũng giúp mỗi người chủ động xử trí đúng cách và hạn chế những biến chứng nguy hiểm liên quan đến rượu bia.

Ngộ độc rượu là gì?

Ngộ độc rượu xảy ra khi uống một lượng cồn lớn trong thời gian ngắn, khiến cơ thể không kịp chuyển hóa và thải trừ. Khi đó, nồng độ cồn trong máu tăng cao, ức chế hệ thần kinh trung ương, đặc biệt là trung tâm hô hấp, tim mạch và ý thức.

Tình trạng này có thể gặp ở các buổi tiệc, liên hoan hoặc sử dụng rượu không rõ nguồn gốc, rượu pha cồn công nghiệp. Nếu không nhận biết sớm triệu chứng ngộ độc rượu và xử trí đúng, người bệnh có thể nhanh chóng rơi vào hôn mê và nguy kịch dẫn đến tử vong.

Các triệu chứng ngộ độc rượu thường gặp

Triệu chứng ngộ độc rượu có thể tiến triển từ nhẹ đến nặng tùy lượng cồn đã uống, tốc độ uống và khả năng chuyển hóa của từng người. Việc theo dõi mức độ tỉnh táo, khả năng phản ứng, nhịp thở, màu da và các biểu hiện toàn thân giúp nhận biết sớm mức độ nghiêm trọng của ngộ độc rượu. Một số triệu chứng ngộ độc rượu thường gặp gồm:

• Nói nhiều, giảm kiểm soát hành vi, phản xạ chậm, đi lại loạng choạng hoặc khó giữ thăng bằng.
• Nói ngọng, lú lẫn, mất định hướng thời gian và không gian, trả lời không đúng câu hỏi.
• Buồn nôn, nôn nhiều, đau bụng, bụng chướng hoặc hơi thở nồng mùi rượu.
• Thở chậm, thở yếu, thở không đều hoặc khoảng cách giữa các nhịp thở kéo dài bất thường.
• Thở khò khè, nhiều đờm dãi vùng miệng họng, ho yếu làm tăng nguy cơ sặc chất nôn vào đường thở.
• Da lạnh, tái nhợt, môi và đầu chi tím tái do thiếu oxy.
• Nhịp tim nhanh yếu, tụt huyết áp, chóng mặt, choáng váng hoặc ngất.
• Đái ít, tiểu không tự chủ hoặc đại tiện không kiểm soát trong các trường hợp nặng.
• Nhìn mờ, nhìn đôi, đau đầu, lơ mơ hoặc khó đánh thức.
• Co giật, hạ thân nhiệt, hôn mê hoặc bất tỉnh là những dấu hiệu ngộ độc nặng cần cấp cứu ngay.

Thực tế, không phải ai say rượu cũng bị ngộ độc, nhưng mọi trường hợp ngộ độc rượu đều bắt đầu từ việc uống quá nhiều trong thời gian ngắn. Khi nồng độ cồn trong máu tăng cao, hệ thần kinh trung ương, hô hấp và tim mạch sẽ bị ức chế mạnh, làm tăng nguy cơ suy hô hấp, sặc chất nôn, hôn mê hoặc ngừng tim.

Nguy cơ ngộ độc rượu có thể cao hơn ở người uống lúc đói, người có bệnh gan, tim mạch, sử dụng thuốc an thần hoặc uống rượu không rõ nguồn gốc. Nếu người bệnh khó đánh thức, thở chậm dưới 8 lần/phút, co giật hoặc tím tái, cần gọi cấp cứu và đưa đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt.

Phân biệt say rượu và ngộ độc rượu

Để dễ hình dung hơn sự khác nhau giữa say rượu thông thường và ngộ độc rượu, người nhà có thể dựa vào một số dấu hiệu cơ bản. Những gợi ý dưới đây giúp bạn quyết định khi nào có thể theo dõi tại chỗ, khi nào cần đưa đến bệnh viện.

Nếu người uống rượu xuất hiện các dấu hiệu nghiêng về cột ngộ độc rượu, không nên chờ đợi mà cần đưa đến cơ sở y tế ngay. Việc xử trí sớm có thể giảm nguy cơ suy hô hấp, ngừng tim và các biến chứng nguy hiểm khác.

Làm gì để phòng tránh ngộ độc rượu?

Phòng tránh ngộ độc rượu quan trọng nhất vẫn là hạn chế uống quá nhiều trong thời gian ngắn và tuyệt đối không sử dụng rượu không rõ nguồn gốc. Việc chủ động kiểm soát lượng uống giúp giảm đáng kể nguy cơ ngộ độc và biến chứng nguy hiểm.

Không uống rượu không rõ nguồn gốc

Rượu pha cồn công nghiệp như methanol hoặc rượu tự ngâm không đảm bảo an toàn có nguy cơ gây ngộ độc rất cao. Vì vậy, nên hạn chế sử dụng các loại rượu trôi nổi, không rõ thành phần hoặc không có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng. 

Khi mua rượu, nên chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, tem nhãn đầy đủ và không sử dụng rượu có mùi vị bất thường. Việc cẩn trọng với nguồn gốc đồ uống là một trong những cách quan trọng giúp giảm nguy cơ ngộ độc liên quan đến rượu bia. 

Người ngộ độc methanol có thể xuất hiện nhìn mờ, nhìn đôi, đau đầu dữ dội, thở nhanh sâu hoặc lơ mơ sau khi uống. Nếu không được cấp cứu kịp thời, tình trạng này có thể dẫn đến tổn thương não, mù vĩnh viễn và đe dọa tính mạng.

Hạn chế uống quá nhanh và quá nhiều

Uống liên tục trong thời gian ngắn khiến cơ thể không kịp chuyển hóa cồn, làm nồng độ cồn trong máu tăng nhanh. Điều này dễ dẫn đến rối loạn ý thức, nôn ói và suy hô hấp cấp.

Ngoài lượng rượu uống vào, thói quen uống dồn dập hoặc pha nhiều loại rượu bia khác nhau cũng làm nguy cơ ngộ độc tăng cao hơn. Khi uống quá nhanh, người bệnh dễ mất kiểm soát hành vi, phản xạ chậm, tăng nguy cơ té ngã hoặc hít sặc khi nôn. Các cuộc nhậu kéo dài, bị ép uống liên tục cũng khiến cơ thể nhanh kiệt sức và khó nhận biết sớm dấu hiệu nguy hiểm. 

Bên cạnh đó, nên ăn đầy đủ trước khi uống và xen kẽ thêm nước lọc trong lúc sử dụng rượu bia để hạn chế cơ thể hấp thu cồn quá nhanh. Việc nghỉ giữa các lần uống cũng giúp cơ thể có thêm thời gian chuyển hóa rượu và giảm áp lực lên gan, thần kinh và tim mạch. 

Cẩn trọng với người có bệnh nền

Người mắc bệnh gan, tim mạch, đái tháo đường, bệnh thận hoặc đang dùng thuốc an thần, chống trầm cảm có nguy cơ gặp biến chứng nặng cao hơn khi uống rượu. Phụ nữ mang thai cũng không nên sử dụng rượu bia.

Nếu người thân có dấu hiệu bất thường sau khi uống, không nên để họ ngủ một mình hoặc tự theo dõi tại nhà quá lâu. Việc quan sát nhịp thở, ý thức và đưa đi viện sớm có thể giúp tránh nguy hiểm tính mạng.

Sơ cứu và xử trí ban đầu 

Khi nghi ngờ có triệu chứng ngộ độc rượu, việc đầu tiên cần làm là gọi cấp cứu hoặc đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất, không chờ ngủ cho đỡ say. Trong lúc chờ, hãy đặt người bệnh nằm nghiêng an toàn, đầu hơi thấp hơn thân để hạn chế nguy cơ hít sặc nếu nôn và luôn theo dõi nhịp thở, màu da, mức độ đáp ứng. 

Trong quá trình theo dõi, không nên để người bệnh tiếp tục uống thêm rượu với suy nghĩ uống tiếp cho quen hoặc tự tỉnh lại nhanh hơn. Người xung quanh cũng cần tránh tụ tập đông, lay gọi mạnh hoặc cố ép bệnh nhân đi lại khi họ đã mất thăng bằng nhiều vì dễ làm té ngã, chấn thương. 

Nếu người bệnh còn tỉnh, nên giữ không gian thông thoáng, tránh để nằm nơi quá kín hoặc quá lạnh. Việc theo dõi liên tục trong vài giờ đầu rất quan trọng vì tình trạng ngộ độc có thể diễn tiến nặng dần dù ban đầu biểu hiện chưa quá rõ. 

Tuyệt đối không cố ép người bệnh uống thêm nước, cà phê, nước chanh, nước giải rượu khi họ đang lơ mơ, khó nuốt hoặc nôn liên tục, vì dễ làm sặc và không có tác dụng giải độc. Không được tìm cách gây nôn vì nguy cơ hít phải chất nôn vào phổi rất cao, nhất là khi người bệnh đã giảm ý thức.

Nếu người bệnh ngừng thở, không bắt được mạch, cần nhanh chóng tiến hành hồi sức tim phổi (CPR) nếu có khả năng, đồng thời tiếp tục gọi hỗ trợ y tế khẩn cấp. Khi đưa đến bệnh viện, người nhà nên cung cấp thông tin về loại rượu đã uống, lượng ước tính và thời gian uống để bác sĩ có cơ sở xử trí phù hợp.

Nhìn chung, triệu chứng ngộ độc rượu có thể tiến triển nhanh từ say thông thường sang tình trạng nguy hiểm đến tính mạng. Các dấu hiệu như khó đánh thức, thở chậm, da tái lạnh, nôn nhiều hoặc co giật cần được nhận biết sớm để đưa người bệnh đi cấp cứu kịp thời. Chủ động hạn chế lạm dụng rượu bia và biết cách xử trí ban đầu là điều quan trọng để bảo vệ sức khỏe.