Con rết có độc không? Triệu chứng và cách xử trí khi bị rết cắn

Không ít trường hợp bị rết cắn xảy ra ngay trong nhà, khi làm vườn hoặc dọn dẹp các khu vực tối ẩm. Dù đa số vết cắn không quá nguy hiểm, một số người vẫn có thể gặp phản ứng dị ứng hoặc biến chứng nếu xử lý sai cách. Hiểu rõ độc tính của rết, triệu chứng thường gặp và cách sơ cứu đúng sẽ giúp hạn chế ảnh hưởng đến sức khỏe.

Con rết có độc không? Rết cắn có độc không?

Rết là loài sinh vật có độc và vết cắn của chúng có thể gây đau nhức, sưng viêm cấp tính cho con người. Bản chất nọc độc của rết là một hỗn hợp phức tạp chứa các chất gây viêm mạnh và kích thích thần kinh như histamin, serotonin cùng nhiều protein sinh học khác. Trong đó:

• Histamin và serotonin: Gây kích ứng dây thần kinh, tạo ra cảm giác đau nhói, bỏng rát tức thì và gây sưng đỏ.
• Các enzyme thủy phân: Phá hủy tế bào tại chỗ, dễ dẫn đến viêm tấy, thâm tím hoặc hoại tử nhẹ vùng da bị cắn.
• Peptide độc thần kinh: Gây rối loạn tín hiệu thần kinh, khiến não bộ liên tục nhận cảm giác đau đớn dữ dội.

Khi bị đe dọa, rết không cắn bằng răng mà dùng cặp chân kìm độc ở ngay dưới đầu. Cặp kìm này rỗng ruột như kim tiêm, nối liền với tuyến độc để bơm trực tiếp độc tố vào mô dưới da. Tuy nhiên, mức độ nguy hiểm của vết thương sẽ phụ thuộc vào các yếu tố sau:

• Đặc điểm của rết: Kích thước cơ thể và loài rết càng lớn thì lượng nọc độc tiết ra trong một cú cắn càng nhiều, độc tính càng cao.
• Vị trí tổn thương: Vị trí bị cắn nằm gần các mạch máu lớn, vùng đầu, mặt, cổ thường có xu hướng tiến triển nặng hơn.
• Cơ địa người bệnh:
  • Người khỏe mạnh: Triệu chứng chỉ đau nhức tại chỗ và tự hết sau 1 - 2 ngày.
  • Trẻ em, người già: Dễ gặp tác dụng phụ toàn thân (sốt, buồn nôn) do thể trạng yếu.
  • Người có cơ địa dị ứng: Có nguy cơ bị sốc phản vệ (khó thở, suy hô hấp, hạ huyết áp). Đây là biến chứng nguy hiểm nhất, cần cấp cứu ngay lập tức.

Triệu chứng sau khi bị rết cắn

Khi bị rết cắn, các triệu chứng xuất hiện nhanh hay chậm, nặng hay nhẹ sẽ phụ thuộc vào kích thước của con rết và lượng độc tố mà nó bơm vào cơ thể. Nhìn chung, các biểu hiện được chia thành:

Triệu chứng tại chỗ 

Hầu hết các trường hợp rết cắn chỉ gây ra các phản ứng tại vùng da bị tổn thương, tương tự như khi bị ong đốt. Cụ thể:

• Đau dữ dội: Đây là triệu chứng đầu tiên và rõ rệt nhất. Cảm giác đau nhói, bỏng rát xuất hiện ngay lập tức tại vết cắn.
• Vết rách da: Thường có hai vết chấm nhỏ (dấu răng độc) nằm sát nhau.
• Sưng và đỏ: Vùng da xung quanh vết cắn sẽ nhanh chóng sưng nề, ửng đỏ và có cảm giác ấm nóng khi chạm vào.
• Ngứa ngáy: Khi cơn đau giảm bớt, người bệnh thường cảm thấy ngứa ngáy khó chịu tại vùng tổn thương.

Triệu chứng toàn thân 

Nếu bị rết lớn cắn hoặc cơ thể người bệnh nhạy cảm với độc tố, các triệu chứng có thể lan rộng toàn thân, cụ thể là:

• Sốt, đau đầu, chóng mặt.
• Buồn nôn, nôn mửa hoặc đau bụng.
• Mệt mỏi, run rẩy, đôi khi có cảm giác ớn lạnh.
• Hạch bạch huyết gần vùng bị cắn có thể sưng to và đau.

Dấu hiệu nguy hiểm cần cấp cứu ngay

Một số trường hợp có thể dẫn đến phản ứng sốc phản vệ (dị ứng nghiêm trọng với nọc độc rết), đe dọa trực tiếp đến tính mạng. Hãy đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất ngay lập tức nếu xuất hiện các biểu hiện:

• Khó thở, thở khò khè hoặc tức ngực.
• Sưng nề vùng mặt, môi, lưỡi hoặc họng.
• Chóng mặt nghiêm trọng, hoa mắt, vã mồ hôi lạnh hoặc ngất xỉu.
• Phát ban, mề đay bùng phát khắp cơ thể.
• Vết cắn có dấu hiệu nhiễm trùng sau vài ngày (sưng to hơn, chảy mủ, da hoại tử đen).

Cách xử trí khi bị rết cắn

Hãy thật bình tĩnh và thực hiện ngay các bước sơ cứu cơ bản sau đây: 

• Rửa sạch vết thương: Nhanh chóng đặt vùng da bị cắn dưới vòi nước chảy và rửa kỹ bằng xà phòng. Bước này giúp loại bỏ phần nọc độc còn bám trên bề mặt da, đồng thời sát khuẩn ban đầu cho vết thương.
• Chườm lạnh tại chỗ: Dùng túi chườm chuyên dụng hoặc bọc đá viên vào một chiếc khăn sạch, đắp lên vết cắn khoảng 10 - 15 phút. Chườm lạnh giúp giảm đau và giảm sưng tại vùng tổn thương.
• Giữ vết thương sạch thoáng: Sau khi rửa và chườm lạnh, hãy lau khô nhẹ nhàng bằng bông băng sạch. Giữ cho vùng bị tổn thương luôn khô ráo và tránh tiếp xúc với bụi bẩn xung quanh.
• Hạn chế cử động: Người bệnh nên nghỉ ngơi, giữ cố định hoặc hạn chế tối đa việc vận động mạnh ở vùng cơ thể bị cắn (đặc biệt là tay, chân). Điều này giúp làm chậm quá trình lưu thông máu, từ đó ngăn nọc độc lan rộng.
• Theo dõi sức khỏe: Tiếp tục theo dõi sát sao các biểu hiện tại chỗ và toàn thân của người bệnh trong vài giờ đầu tiên để kịp thời phát hiện các dấu hiệu bất thường. 

Lưu ý: Hiện nay chưa có thuốc giải độc đặc hiệu cho nọc độc rết. Phương pháp điều trị chủ yếu là xử lý triệu chứng. Nếu cảm thấy đau nhức nhiều hoặc ngứa ngáy, người bệnh có thể sử dụng các loại thuốc giảm đau thông thường hoặc thuốc kháng histamin (thuốc dị ứng) theo đúng hướng dẫn của nhân viên y tế hoặc dược sĩ.

Con rết có độc không? Như đã trình bày, rết là loài sinh vật có độc và vết cắn có thể gây đau rát, sưng viêm hoặc phản ứng dị ứng ở nhiều mức độ khác nhau. Phần lớn trường hợp sẽ cải thiện nếu được sơ cứu đúng cách và theo dõi cẩn thận. Tuy nhiên, nếu xuất hiện dấu hiệu nghiêm trọng như khó thở, sưng lan rộng hoặc đau kéo dài, cần đến cơ sở y tế để được xử trí kịp thời.