Ngộ độc rượu có nguy hiểm không? Dấu hiệu nhận biết và cách xử trí an toàn

Ngộ độc rượu không đơn thuần là cảm giác say xỉn, đau đầu hoặc buồn nôn sau khi uống nhiều đồ uống có cồn. Trong một số trường hợp, lượng cồn đi vào cơ thể có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động của não, tim và hệ hô hấp, khiến người bệnh mất khả năng tự bảo vệ bản thân. Việc nhận biết sớm những biểu hiện bất thường có vai trò quan trọng trong phòng tránh các hậu quả đáng tiếc.

Ngộ độc rượu có nguy hiểm không?

Ngộ độc rượu là tình trạng nguy hiểm, có thể đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện và cấp cứu kịp thời. Khi lượng cồn trong máu tăng cao, hệ thần kinh trung ương bị ức chế, làm suy giảm ý thức, khả năng điều hòa nhịp thở và nhiều chức năng thiết yếu khác của cơ thể.

Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào lượng rượu đã uống, tốc độ uống, tình trạng sức khỏe và loại đồ uống có cồn được sử dụng. Đáng chú ý, một người vẫn có thể tiếp tục hấp thu cồn vào máu sau khi ngừng uống, vì vậy các triệu chứng ngộ độc có thể trở nên nghiêm trọng hơn ngay cả khi người đó đã ngủ hoặc không còn uống thêm rượu.

Những biến chứng nguy hiểm có thể xảy ra khi ngộ độc rượu bao gồm:

• Suy hô hấp: Rượu có thể ức chế trung tâm điều khiển hô hấp trong não, khiến người bệnh thở chậm, thở không đều hoặc ngừng thở. Đây là biến chứng đặc biệt nguy hiểm, cần được cấp cứu ngay lập tức.
• Hít sặc chất nôn: Người bị ngộ độc rượu thường giảm khả năng phản xạ ho và nuốt. Nếu nôn khi ý thức suy giảm, chất nôn có thể đi vào đường thở, gây tắc nghẽn hoặc tổn thương phổi.
• Hạ đường huyết: Uống nhiều rượu có thể cản trở khả năng giải phóng glucose của gan, đặc biệt khi người uống nhịn ăn hoặc có bệnh lý liên quan. Đường huyết giảm nghiêm trọng có thể dẫn đến co giật hoặc hôn mê.
• Hạ thân nhiệt: Rượu làm giãn mạch máu ngoại vi và ảnh hưởng đến khả năng điều hòa nhiệt độ cơ thể. Người bị ngộ độc có thể mất nhiệt nhanh, nhất là khi nằm ở môi trường lạnh.
• Rối loạn nhịp tim: Ngộ độc rượu nặng có thể ảnh hưởng đến hoạt động tim mạch và làm tăng nguy cơ xuất hiện những bất thường về nhịp tim. Nguy cơ có thể cao hơn ở người đã mắc bệnh tim.
• Hôn mê và tử vong: Khi chức năng não bị ức chế nghiêm trọng, người bệnh có thể mất ý thức sâu, suy hô hấp và gặp các biến chứng đe dọa tính mạng.

Ngoài ngộ độc ethanol, người uống rượu không rõ nguồn gốc còn có nguy cơ ngộ độc methanol, một loại cồn độc có thể xuất hiện trong rượu pha chế hoặc sản xuất không bảo đảm an toàn. Methanol có thể gây tổn thương thần kinh thị giác, suy giảm thị lực, mù lòa và những biến chứng nghiêm trọng khác.

Vì vậy, không nên đánh giá mức độ nguy hiểm chỉ dựa trên việc người uống còn nói chuyện được hay đã ngủ. Nếu nghi ngờ ngộ độc rượu, đặc biệt khi xuất hiện rối loạn ý thức hoặc hô hấp, cần nhanh chóng tìm kiếm sự hỗ trợ y tế.

Dấu hiệu nhận biết ngộ độc rượu cần chú ý

Triệu chứng ngộ độc rượu có thể xuất hiện trong hoặc sau khi uống và thay đổi tùy theo mức độ ảnh hưởng của cồn lên cơ thể. Một số biểu hiện ban đầu dễ bị nhầm với tình trạng say rượu thông thường, khiến người xung quanh chủ quan và bỏ lỡ thời điểm cần can thiệp. Các dấu hiệu thường gặp bao gồm:

• Rối loạn ý thức: Người uống có thể lú lẫn, phản ứng chậm, nói năng không rõ ràng hoặc không nhận biết được những gì đang diễn ra xung quanh. Trường hợp nặng có thể không đáp ứng khi được gọi hoặc kích thích.
• Buồn nôn và nôn: Rượu gây kích thích đường tiêu hóa và tác động đến các trung tâm thần kinh liên quan đến phản xạ nôn. Nôn nhiều có thể làm cơ thể mất nước, đồng thời tăng nguy cơ hít sặc khi người bệnh không tỉnh táo.
• Mất khả năng phối hợp vận động: Người bị ảnh hưởng bởi rượu có thể đi đứng loạng choạng, mất thăng bằng hoặc không thể tự đứng vững. Tình trạng này cũng làm tăng nguy cơ té ngã và chấn thương.
• Thay đổi nhịp thở: Nhịp thở trở nên chậm, không đều hoặc có những khoảng ngừng thở bất thường. Đây là dấu hiệu cảnh báo nghiêm trọng, cần được xử trí cấp cứu.
• Da tái nhợt hoặc tím tái: Khi cơ thể không được cung cấp đủ oxy hoặc tuần hoàn bị ảnh hưởng, da và môi có thể chuyển màu bất thường. Người bệnh cũng có thể có thân nhiệt thấp.
• Co giật hoặc bất tỉnh: Đây là những biểu hiện nguy hiểm, có thể liên quan đến tác động trực tiếp của rượu hoặc các rối loạn chuyển hóa đi kèm. Người bệnh cần được đánh giá và điều trị khẩn cấp.

Đối với ngộ độc methanol, các biểu hiện ban đầu cũng có thể bao gồm đau đầu, chóng mặt, buồn nôn và mệt mỏi. Tuy nhiên, triệu chứng có thể xuất hiện muộn sau khi uống, đặc biệt là nhìn mờ, nhìn như có màn sương che trước mắt, đau bụng hoặc thở nhanh, sâu bất thường.

Điều quan trọng là không phải người bị ngộ độc rượu nào cũng xuất hiện đầy đủ các dấu hiệu kể trên. Chỉ cần có biểu hiện khó đánh thức, co giật, thở bất thường hoặc mất ý thức, người xung quanh phải xem đây là tình huống cấp cứu thay vì chờ người bệnh tự tỉnh.

Nguyên nhân gây ngộ độc rượu và những yếu tố làm tăng nguy cơ

Ngộ độc rượu chủ yếu xảy ra khi lượng cồn đi vào cơ thể vượt quá khả năng chuyển hóa và đào thải của gan. Khi đó, nồng độ cồn trong máu tăng lên, tác động đến não và nhiều cơ quan khác, từ đó gây ra các biểu hiện ngộ độc. Một số nguyên nhân và yếu tố nguy cơ đáng chú ý gồm:

• Uống quá nhiều rượu trong thời gian ngắn: Đây là nguyên nhân thường gặp của ngộ độc ethanol cấp tính. Khi uống liên tục với tốc độ nhanh, cơ thể không kịp chuyển hóa lượng cồn đã hấp thu, khiến nồng độ cồn trong máu tăng cao.
• Uống rượu khi bụng đói: Thức ăn có thể làm chậm quá trình hấp thu cồn qua đường tiêu hóa. Vì vậy, uống rượu lúc chưa ăn có thể khiến cồn được hấp thu nhanh hơn và làm tăng nguy cơ say nặng.
• Sử dụng rượu không rõ nguồn gốc: Các loại rượu pha chế không bảo đảm chất lượng có thể chứa methanol hoặc những chất độc hại khác. Ngộ độc methanol đặc biệt nguy hiểm vì có thể gây tổn thương thị giác và rối loạn chuyển hóa nghiêm trọng.
• Kết hợp rượu với thuốc hoặc chất gây ức chế thần kinh: Một số thuốc an thần, thuốc ngủ và thuốc giảm đau nhóm opioid có thể làm tăng tác dụng ức chế hệ thần kinh trung ương khi dùng cùng rượu. Sự kết hợp này làm tăng nguy cơ suy hô hấp và mất ý thức.
• Tình trạng sức khỏe và khả năng chuyển hóa cồn: Người mắc bệnh gan, người có thể trạng yếu hoặc có khả năng dung nạp rượu thấp có thể chịu ảnh hưởng nghiêm trọng hơn. Tuy nhiên, ngay cả người thường xuyên uống rượu cũng không được bảo vệ khỏi nguy cơ ngộ độc.
• Uống rượu theo hình thức ép uống hoặc thi uống: Việc uống nhiều trong thời gian ngắn khiến người uống khó kiểm soát tổng lượng cồn đã sử dụng. Nguy cơ càng tăng khi người uống tiếp tục uống dù đã xuất hiện chóng mặt, buồn nôn hoặc giảm khả năng nhận thức.

Ngoài những yếu tố trên, nồng độ cồn của đồ uống cũng ảnh hưởng đến lượng ethanol thực tế đi vào cơ thể. Hai người uống cùng một lượng rượu có thể xuất hiện mức độ ảnh hưởng khác nhau do sự khác biệt về tốc độ hấp thu, chuyển hóa và tình trạng sức khỏe.

Cần lưu ý rằng ngộ độc rượu không chỉ xảy ra ở người có thói quen uống nhiều hoặc uống thường xuyên. Một lần uống lượng lớn rượu trong thời gian ngắn cũng có thể gây ngộ độc cấp tính, kể cả ở người trước đó hoàn toàn khỏe mạnh.

Bị ngộ độc rượu phải làm sao?

Khi nghi ngờ một người bị ngộ độc rượu, ưu tiên quan trọng nhất là bảo đảm an toàn và nhanh chóng tiếp cận hỗ trợ y tế. Không nên tự điều trị bằng các mẹo dân gian hoặc cho rằng người bệnh chỉ cần ngủ một giấc là có thể hồi phục.

Gọi cấp cứu khi xuất hiện dấu hiệu nguy hiểm

Nếu người uống rượu bất tỉnh, khó đánh thức, co giật, thở chậm hoặc thở không đều, cần gọi cấp cứu 115. Trong thời gian chờ nhân viên y tế, người hỗ trợ nên ở cạnh, theo dõi tình trạng ý thức và nhịp thở của người bệnh.

Nếu người bệnh bất tỉnh nhưng vẫn thở bình thường, hãy đặt họ nằm nghiêng ở tư thế an toàn để giảm nguy cơ hít sặc khi nôn. Nếu người bệnh không thở bình thường, cần làm theo hướng dẫn của nhân viên điều phối cấp cứu và thực hiện hồi sức tim phổi nếu được hướng dẫn hoặc đã được đào tạo.

Ngay cả khi chưa xuất hiện triệu chứng nghiêm trọng, người có biểu hiện bất thường sau khi uống rượu không rõ nguồn gốc cũng cần được đánh giá y tế khẩn cấp. Đặc biệt, không nên trì hoãn việc đến bệnh viện khi có dấu hiệu nhìn mờ hoặc nghi ngờ ngộ độc methanol.

Tránh những cách giải rượu có thể gây nguy hiểm

Một số biện pháp thường được truyền miệng để giúp người say nhanh tỉnh thực tế không có khả năng đảo ngược tình trạng ngộ độc rượu. Thậm chí, áp dụng sai cách có thể khiến người bệnh gặp thêm biến chứng. Những việc cần tránh bao gồm:

• Không cố gây nôn: Việc kích thích người bệnh nôn có thể làm tăng nguy cơ sặc chất nôn vào đường hô hấp. Nguy cơ đặc biệt cao khi người bệnh đang buồn ngủ, lú lẫn hoặc giảm ý thức.
• Không cho uống cà phê hoặc nước tăng lực: Caffeine không làm gan chuyển hóa cồn nhanh hơn và không phải phương pháp điều trị ngộ độc rượu. Cảm giác tỉnh táo tạm thời cũng không đồng nghĩa với việc nguy cơ đã hết.
• Không cho người giảm ý thức ăn hoặc uống: Khi khả năng nuốt bị ảnh hưởng, thức ăn và chất lỏng có thể đi vào đường thở. Vì vậy, không cố cho người bệnh uống nước, sữa hay bất kỳ loại thuốc nào.
• Không cho tắm nước lạnh: Biện pháp này không giúp đào thải cồn và có thể làm tình trạng hạ thân nhiệt trở nên nghiêm trọng hơn. Người bệnh cần được giữ ấm phù hợp trong khi chờ hỗ trợ.
• Không để người bệnh ở một mình: Tình trạng ngộ độc có thể tiếp tục tiến triển sau khi ngừng uống rượu. Việc có người theo dõi giúp phát hiện sớm các thay đổi nguy hiểm về ý thức và hô hấp.

Tóm lại, ngộ độc rượu có nguy hiểm không thì câu trả lời là có, bởi tình trạng này có thể gây suy hô hấp, hôn mê, tổn thương cơ quan và thậm chí tử vong. Mức độ nguy hiểm không chỉ phụ thuộc vào lượng rượu đã uống mà còn liên quan đến loại rượu, tốc độ uống và tình trạng sức khỏe của từng người.

Khi phát hiện các dấu hiệu nghi ngờ ngộ độc, đặc biệt là rối loạn ý thức, thở bất thường hoặc suy giảm thị lực sau khi uống rượu, cần nhanh chóng tìm kiếm sự hỗ trợ y tế. Nhận biết sớm, sơ cứu đúng cách và tránh các phương pháp giải rượu thiếu cơ sở là những yếu tố quan trọng giúp hạn chế biến chứng.