Ngộ độc rượu trái cây: Dấu hiệu, nguyên nhân và cách xử trí

Rượu trái cây tự ngâm đã trở thành một thói quen của nhiều gia đình Việt, vừa để thưởng thức, vừa được cho là có tác dụng bồi bổ. Thế nhưng, đằng sau sự hấp dẫn đó là những rủi ro khôn lường nếu quy trình thực hiện không đảm bảo an toàn, dẫn đến những ca cấp cứu đáng tiếc.

Ngộ độc rượu trái cây là gì?

Ngộ độc rượu trái cây là tình trạng cơ thể bị nhiễm độc do uống phải rượu ngâm trái cây có chứa các chất gây hại. Tình trạng này không chỉ đơn thuần là say rượu thông thường (ngộ độc ethanol) mà có thể nghiêm trọng hơn nhiều, đặc biệt là khi nguyên nhân đến từ các độc tố nguy hiểm như methanol.

Nhiều người lầm tưởng rằng mối nguy hiểm đến từ loại trái cây được ngâm. Thực tế, phần lớn các trường hợp ngộ độc nặng lại xuất phát từ chất lượng của chính loại rượu được sử dụng để ngâm. Việc sử dụng rượu không rõ nguồn gốc, rượu giả, hoặc rượu có chứa cồn công nghiệp (methanol) là nguyên nhân hàng đầu gây ra các biến chứng nguy hiểm, có thể đe dọa tính mạng.

Nguyên nhân gây ngộ độc rượu trái cây

Hiểu rõ các nguyên nhân tiềm ẩn là cách tốt nhất để bảo vệ bản thân và gia đình khỏi những rủi ro không đáng có. Dưới đây là những tác nhân chính có thể biến một bình rượu ngâm tưởng chừng bổ dưỡng thành một thức uống độc hại.

• Do rượu chứa Methanol (cồn công nghiệp): Đây là nguyên nhân nguy hiểm và phổ biến nhất gây ra các ca ngộ độc nặng. Methanol là một loại cồn độc, giá rẻ, thường bị pha trộn vào rượu giả để trục lợi. Khi vào cơ thể, methanol chuyển hóa thành axit formic, gây tổn thương nghiêm trọng cho hệ thần kinh, đặc biệt là thần kinh thị giác và não, có thể dẫn đến mù lòa vĩnh viễn và tử vong.

• Do độc tố tự nhiên từ trái cây: Một số loại trái cây, đặc biệt là phần hạt, có chứa các hợp chất có thể sinh ra độc tố khi ngâm trong rượu. Ví dụ, hạt của các loại quả như mơ, đào, táo, sắn chứa amygdalin, có thể chuyển hóa thành xyanua - một chất cực độc. Mặc dù nồng độ thường thấp nhưng nếu ngâm với lượng lớn và dùng thường xuyên cũng tiềm ẩn rủi ro.

• Do tồn dư thuốc bảo vệ thực vật: Trái cây nếu không được rửa sạch, còn tồn dư thuốc trừ sâu, thuốc bảo quản có thể hòa tan vào rượu trong quá trình ngâm. Việc tiêu thụ các hóa chất này trong thời gian dài sẽ gây hại cho gan, thận và các cơ quan khác.

• Do quá trình ngâm ủ không đúng cách: Sử dụng bình chứa không đảm bảo vệ sinh, làm từ vật liệu không phù hợp (như nhựa tái chế) có thể khiến các chất độc hại từ bình ngấm vào rượu. Ngoài ra, trái cây bị dập nát, mốc hỏng khi ngâm cũng có thể sinh ra các độc tố nấm mốc (mycotoxin) gây hại cho sức khỏe.

Triệu chứng ngộ độc rượu trái cây

Các biểu hiện của ngộ độc rượu trái cây có thể khác nhau tùy thuộc vào độc tố gây ra. Việc phân biệt sớm các triệu chứng, đặc biệt là dấu hiệu của ngộ độc methanol, là yếu tố sống còn để cấp cứu kịp thời.

Triệu chứng ngộ độc Ethanol (say rượu thông thường):

• Giai đoạn đầu: Phấn khích, nói nhiều, mất kiểm soát hành vi.

• Giai đoạn sau: Da mặt đỏ, nôn mửa, đau đầu, chóng mặt, đi đứng loạng choạng, nói líu lưỡi.

• Trường hợp nặng: Hạ thân nhiệt, hạ đường huyết, thở yếu, mất ý thức, hôn mê.

Triệu chứng ngộ độc Methanol (Cực kỳ nguy hiểm):

Điểm đặc trưng của ngộ độc methanol là các triệu chứng thường xuất hiện muộn, sau khi uống từ 12 đến 24 giờ. Đây là “giai đoạn kín” khiến nhiều người chủ quan, bỏ qua thời điểm vàng để điều trị. Các dấu hiệu cảnh báo bao gồm:

• Rối loạn thị giác: Nhìn mờ, nhìn đôi, cảm giác như có màn sương hay bão tuyết trước mắt, sợ ánh sáng. Đây là triệu chứng rất điển hình và nếu không cấp cứu kịp thời có thể dẫn đến mù lòa vĩnh viễn.

• Rối loạn thần kinh: Đau đầu dữ dội, chóng mặt, lú lẫn, co giật, hôn mê.

• Rối loạn tiêu hóa: Buồn nôn, nôn mửa, đau bụng dữ dội.

• Rối loạn hô hấp: Thở nhanh, khó thở do nhiễm toan chuyển hóa nặng.

Xử trí và phòng ngừa ngộ độc rượu trái cây

Việc trang bị kiến thức về cách xử trí ban đầu và các biện pháp phòng ngừa chủ động đóng vai trò quyết định trong việc bảo vệ sức khỏe trước nguy cơ ngộ độc rượu trái cây.

Cách xử trí ban đầu

Khi nhận thấy một người có các dấu hiệu nghi ngờ ngộ độc rượu, đặc biệt là các triệu chứng của ngộ độc methanol, cần hành động nhanh chóng và bình tĩnh:

• Gọi cấp cứu 115 ngay lập tức: Đây là việc làm quan trọng nhất. Cần cung cấp thông tin rõ ràng về tình trạng bệnh nhân, loại rượu đã uống (nếu biết).

• Giữ bệnh nhân tỉnh táo: Nếu bệnh nhân còn tỉnh, hãy cố gắng nói chuyện để họ không bị lịm đi. Cho bệnh nhân uống nước lọc để tránh mất nước.

• Đặt bệnh nhân ở tư thế an toàn: Nếu bệnh nhân bất tỉnh hoặc nôn mửa nhiều, cần đặt họ nằm nghiêng để tránh bị sặc chất nôn vào đường thở.

Tuyệt đối không tự ý gây nôn hoặc cho uống các loại thuốc dân gian khi chưa có chỉ định của nhân viên y tế, vì có thể làm tình trạng trầm trọng hơn.

Giữ lại mẫu rượu đã uống để giúp bác sĩ chẩn đoán nguyên nhân chính xác hơn.

Biện pháp phòng ngừa

Phòng bệnh hơn chữa bệnh. Để ngăn ngừa nguy cơ ngộ độc rượu trái cây, hãy tuân thủ các nguyên tắc vàng sau:

• Chỉ dùng rượu có nguồn gốc rõ ràng: Tuyệt đối không mua và sử dụng rượu trôi nổi, không nhãn mác, không rõ nguồn gốc xuất xứ. Hãy chọn rượu từ các nhà sản xuất uy tín, đã được kiểm định chất lượng.

• Sơ chế nguyên liệu cẩn thận: Rửa sạch trái cây dưới vòi nước chảy, có thể ngâm với nước muối loãng để loại bỏ bụi bẩn và tồn dư hóa chất. Loại bỏ những quả bị dập, mốc và các bộ phận có thể chứa độc tố như hạt.

• Sử dụng dụng cụ ngâm an toàn: Nên dùng bình thủy tinh sạch, có nắp đậy kín. Tránh dùng các loại bình nhựa không rõ chất lượng.

• Uống có chừng mực: Dù là rượu tự ngâm tại nhà, cũng không nên lạm dụng. Uống quá nhiều rượu ethanol cũng có thể gây ngộ độc và ảnh hưởng xấu đến sức khỏe lâu dài.

Rượu trái cây là thức uống quen thuộc trong văn hóa ẩm thực, tuy nhiên việc sử dụng không đúng cách có thể tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với sức khỏe. Chủ động tìm hiểu nguyên nhân, nhận biết dấu hiệu cảnh báo và áp dụng các biện pháp phòng ngừa ngộ độc rượu trái cây là cách thiết thực để bảo vệ sức khỏe bản thân và những người xung quanh, đồng thời hạn chế các biến chứng nguy hiểm có thể xảy ra.