Mùa cúm 2026 - 2027: Vì sao dễ mắc bệnh và cần lưu ý gì khi tiêm vắc xin?

Cúm mùa là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính do virus cúm gây ra, có thể xuất hiện ở mọi khu vực trên thế giới. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm toàn cầu ghi nhận khoảng 1 tỷ ca mắc cúm mùa, trong đó có 3 - 5 triệu ca bệnh nặng và khoảng 290.000 - 650.000 ca tử vong liên quan đến đường hô hấp. Trước mùa cúm 2026 - 2027, việc hiểu rõ nguyên nhân bệnh dễ lây lan và cập nhật khuyến cáo tiêm vắc xin là điều cần thiết để chủ động bảo vệ sức khỏe.

Tình hình bệnh cúm mùa 2026 - 2027 có gì đáng chú ý?

Tại Bắc Bán cầu, bệnh cúm thường gia tăng vào mùa đông - xuân do thời tiết lạnh và người dân tập trung nhiều trong không gian kín, tạo điều kiện cho virus cúm lây lan.

Đáng chú ý, từ tháng 8/2025, các hệ thống giám sát ghi nhận sự gia tăng của virus cúm A(H3N2) nhánh phụ K (subclade K - J.2.4.1). Nhánh phụ này đã lan rộng tại nhiều quốc gia, trong bối cảnh một số nơi ghi nhận mùa cúm đến sớm và hoạt động mạnh hơn thường lệ.

Tại Việt Nam, bệnh cúm có thể lưu hành quanh năm. Vì vậy, những biến đổi của virus cúm trên thế giới vẫn cần được theo dõi để cập nhật các biện pháp phòng bệnh và khuyến cáo tiêm vắc xin phù hợp.

Vì sao bệnh cúm dễ lây lan và gây biến chứng nguy hiểm?

Theo bác sĩ Nguyễn Văn My, bệnh cúm có khả năng lây lan nhanh và dễ bùng phát thành dịch do ba yếu tố chính:

• Dễ lây qua đường hô hấp: Virus cúm chủ yếu lây truyền qua các hạt dịch tiết khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Ngoài ra, virus cũng có thể lây gián tiếp khi chạm vào tay hoặc bề mặt nhiễm virus rồi đưa lên mắt, mũi, miệng.
• Virus cúm liên tục biến đổi: Virus cúm thường xuyên thay đổi về di truyền và kháng nguyên (antigenic drift), khiến khả năng bảo vệ từ lần mắc bệnh trước hoặc vắc xin của những mùa trước có thể giảm, làm tăng nguy cơ tái nhiễm.
• Một số nhóm dễ gặp biến chứng nặng: Thời tiết lạnh có thể ảnh hưởng đến khả năng bảo vệ của niêm mạc đường hô hấp, tạo điều kiện thuận lợi cho virus xâm nhập. Dù phần lớn người mắc bệnh cúm có thể hồi phục sau vài ngày, trẻ dưới 5 tuổi, người từ 65 tuổi trở lên, phụ nữ mang thai và người mắc bệnh mạn tính có nguy cơ cao gặp biến chứng như viêm phổi, suy hô hấp hoặc đợt cấp của bệnh nền.

Khuyến cáo tiêm vắc xin cúm mùa 2026 - 2027

Tiêm vắc xin cúm hàng năm tiếp tục là một trong những biện pháp dự phòng quan trọng nhằm giảm nguy cơ mắc bệnh và các biến chứng nghiêm trọng do cúm mùa.

Vì sao cần tiêm vắc xin cúm hàng năm?

WHO và Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) đều nhấn mạnh vai trò của tiêm chủng trong phòng ngừa bệnh cúm, đặc biệt đối với những nhóm có nguy cơ cao. Theo khuyến cáo của CDC Hoa Kỳ, hầu hết mọi người từ 6 tháng tuổi trở lên nên được tiêm vắc xin cúm hằng năm nếu không có chống chỉ định.

Việc tiêm phòng đặc biệt quan trọng đối với người lớn tuổi, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người mắc bệnh nền và những người thường xuyên tiếp xúc hoặc chăm sóc người có nguy cơ cao. Vắc xin cúm không bảo đảm ngăn ngừa hoàn toàn nguy cơ nhiễm bệnh, nhưng có thể giúp giảm nguy cơ mắc cúm và những hậu quả nghiêm trọng như nhập viện hoặc tử vong.

Nên tiêm vắc xin cúm loại nào?

Trong nhiều năm, vắc xin cúm tứ giá được sử dụng phổ biến nhằm bảo vệ trước bốn thành phần virus cúm, bao gồm hai chủng cúm A và hai dòng cúm B. Tuy nhiên, dữ liệu giám sát dịch tễ toàn cầu cho thấy virus cúm B dòng B/Yamagata không còn được ghi nhận lưu hành tự nhiên kể từ tháng 3/2020.

Trước tình hình này, WHO đã khuyến cáo loại bỏ thành phần B/Yamagata khỏi vắc xin cúm mùa, thúc đẩy quá trình chuyển đổi từ vắc xin tứ giá sang vắc xin tam giá. Sự khác biệt giữa hai loại vắc xin có thể được hiểu như sau:

Điều quan trọng là cả hai loại vắc xin đều có các thành phần hướng đến những nhóm virus cúm mùa đang lưu hành, bao gồm A(H1N1), A(H3N2) và B/Victoria. Trong đó, thành phần A(H3N2) được cập nhật theo khuyến cáo từng mùa nhằm phù hợp hơn với các virus đang lưu hành, bao gồm những biến đổi liên quan đến nhánh phụ K.

Trước những thay đổi về thành phần vắc xin cúm, nhiều người có thể băn khoăn nên lựa chọn vắc xin tam giá hay tứ giá, hoặc có nên chờ một loại vắc xin cụ thể mới đi tiêm.

 Theo bác sĩ Nguyễn Văn My: “Khuyến cáo quan trọng là không nên trì hoãn tiêm chủng chỉ để chờ đợi một loại vắc xin cúm nhất định, đặc biệt khi mùa cúm đang đến gần hoặc virus cúm đang gia tăng lưu hành trong cộng đồng. Nên chủ động tiêm vắc xin cúm mùa phù hợp với độ tuổi, tình trạng sức khỏe và khuyến cáo hiện hành. Việc tiêm phòng trước thời điểm bệnh cúm gia tăng giúp cơ thể có thời gian hình thành đáp ứng miễn dịch bảo vệ."

Bạn có thể đến các cơ sở tiêm chủng uy tín, trong đó có hệ thống Tiêm chủng Long Châu, để được tư vấn về các loại vắc xin cúm hiện có, điều kiện tiêm chủng và lịch tiêm phù hợp. Bên cạnh tiêm vắc xin, duy trì vệ sinh tay, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, giữ không gian sống thông thoáng và hạn chế tiếp xúc gần khi có triệu chứng bệnh cúm… cũng là những biện pháp cần thiết để giảm nguy cơ lây nhiễm.

Chủ động phòng ngừa bệnh cúm không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe cá nhân mà còn góp phần giảm nguy cơ lây lan trong gia đình và cộng đồng, đặc biệt đối với những người có nguy cơ cao, dễ gặp biến chứng nặng.