Một số bệnh về đường tiêu hóa​ thường gặp và cách phòng tránh

Các vấn đề sức khỏe liên quan đến đường tiêu hóa đang trở thành một trong những mối lo ngại hàng đầu trên toàn cầu. Những bệnh lý này không chỉ gây đau đớn, khó chịu mà còn tiềm ẩn nguy cơ biến chứng nguy hiểm nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Vậy đâu là những căn bệnh tiêu hóa phổ biến mà chúng ta cần cảnh giác và làm thế nào để xây dựng một hàng rào bảo vệ vững chắc cho đường ruột? 

Một số bệnh về đường tiêu hóa​ thường gặp​

Hệ tiêu hóa đóng vai trò như cửa ngõ nạp năng lượng cho cơ thể, nhưng đây cũng là nơi rất dễ bị tổn thương bởi thói quen ăn uống và sinh hoạt hàng ngày. Các bệnh lý về đường ruột không chỉ gây khó chịu mà còn ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống. Dưới đây là những vấn đề tiêu hóa phổ biến mà nhiều người thường gặp phải.

Táo bón

Đây là tình trạng người bệnh gặp khó khăn khi đại tiện, tần suất đi vệ sinh ít và thường phải gắng sức rặn mạnh để đẩy phân ra ngoài. Nguyên nhân chủ yếu đến từ chế độ ăn thiếu chất xơ và uống ít nước. Để khắc phục tại nhà, bạn chỉ cần điều chỉnh lại thực đơn, ăn nhiều rau xanh, uống đủ nước. Trong một số trường hợp, các loại thuốc hỗ trợ nhuận tràng cũng mang lại hiệu quả tốt.

Hội chứng ruột kích thích (IBS)

Hội chứng ruột kích thích (IBS) xuất phát từ việc các cơ trong đường ruột co thắt bất thường, lúc quá mạnh lúc quá yếu. Người bệnh thường xuyên phải đối mặt với các cơn đau bụng, đầy hơi và chướng bụng khó chịu. Việc điều trị hội chứng này thường kết hợp giữa dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ và thay đổi chế độ dinh dưỡng lành mạnh hơn.

Bệnh trĩ

Bệnh hình thành do các tĩnh mạch ở vùng hậu môn hoặc trực tràng bị giãn và sưng quá mức. Thói quen rặn mạnh khi đi vệ sinh hoặc ngồi quá lâu là những nguyên nhân hàng đầu. Để giảm nhẹ triệu chứng, bạn cần tránh các hoạt động gây áp lực lên vùng hậu môn và ngăn ngừa táo bón. Đối với những búi trĩ quá lớn hoặc gây đau đớn dai dẳng, bác sĩ có thể đề xuất phương án phẫu thuật cắt bỏ.

Bệnh túi thừa

Khi trên thành ruột già xuất hiện các túi nhỏ phồng lên, đó gọi là túi thừa. Nếu các túi này bị nhiễm trùng, bệnh sẽ chuyển thành viêm túi thừa, có thể dẫn đến các biến chứng nguy hiểm như chảy máu hoặc tắc ruột. Phương pháp điều trị thường bao gồm tăng cường chất xơ, sử dụng kháng sinh để diệt khuẩn hoặc phẫu thuật nếu tình trạng nghiêm trọng.

Polyp và ung thư đại trực tràng

Ung thư đại trực tràng là một mối đe dọa lớn đối với sức khỏe, thường khởi phát từ các khối u lành tính gọi là polyp nằm trong lớp lót của ruột. Nội soi đại tràng là phương pháp hữu hiệu nhất để phát hiện sớm các polyp này trước khi chúng biến đổi thành ung thư. Việc tầm soát định kỳ đóng vai trò then chốt trong việc tăng tỷ lệ chữa khỏi bệnh.

Viêm đại tràng

Đây là thuật ngữ chung chỉ tình trạng viêm nhiễm xảy ra ở ruột, bao gồm các dạng phổ biến như viêm loét đại tràng và bệnh Crohn. Người bệnh thường gặp các triệu chứng như tiêu chảy, đi ngoài ra máu, đau bụng và luôn có cảm giác muốn đi vệ sinh khẩn cấp. Tùy vào loại viêm và mức độ, bác sĩ sẽ có phác đồ điều trị riêng biệt.

Viêm dạ dày

Bệnh xảy ra khi lớp niêm mạc lót bên trong dạ dày bị viêm, sưng. Nguyên nhân có thể do nhiễm khuẩn, tác dụng phụ của thuốc, hóa chất hoặc bệnh tự miễn. Triệu chứng thường thấy là buồn nôn, đau bụng và chán ăn. Hầu hết các trường hợp viêm dạ dày đều có thể cải thiện nhanh chóng sau vài ngày sử dụng thuốc hỗ trợ.

Trào ngược dạ dày thực quản (GERD)

Tình trạng này xảy ra khi axit dịch vị từ dạ dày trào ngược lên thực quản và cổ họng, gây ra cảm giác nóng rát khó chịu ở vùng ngực và cổ. Để kiểm soát bệnh, người bệnh cần thay đổi thói quen ăn uống, sử dụng thuốc ức chế axit hoặc phẫu thuật trong những ca bệnh nặng.

Không dung nạp lactose

Đây là hiện tượng cơ thể không có khả năng tiêu hóa lactose, một loại đường tự nhiên có trong sữa và các chế phẩm từ sữa. Khi nạp các thực phẩm này, người bệnh sẽ bị đầy hơi, chướng bụng và tiêu chảy. Cách xử lý hiệu quả nhất là loại bỏ các sản phẩm chứa lactose ra khỏi khẩu phần ăn hàng ngày.

Chứng khó tiêu

Khó tiêu là cảm giác đau tức, khó chịu ở vùng thượng vị, thường xuất hiện ngay sau khi ăn no. Đây là phản ứng rất phổ biến của cơ thể và thường không quá nguy hiểm. Bạn có thể làm dịu cơn khó chịu này một cách nhanh chóng bằng các loại thuốc kháng axit thông thường.

Sỏi mật

Sỏi mật thực chất là những khối rắn chắc được hình thành do sự kết tinh và tích tụ của các thành phần cặn lắng bên trong túi mật. Kích thước và số lượng của sỏi có thể thay đổi tùy theo từng người. Bệnh này thường gây ra những cơn đau quặn thắt đột ngột và dữ dội, tập trung chủ yếu ở vùng bụng trên bên phải, kèm theo cảm giác buồn nôn và nôn, gây mệt mỏi cho cơ thể.

Ai dễ mắc các bệnh về đường tiêu hóa?

Bệnh lý đường tiêu hóa không loại trừ bất kỳ ai, từ trẻ nhỏ đến người già. Tuy nhiên, có những nhóm đối tượng cụ thể sẽ có nguy cơ mắc bệnh cao hơn người bình thường do sự tác động của yếu tố di truyền, thói quen sinh hoạt hoặc môi trường sống.

Nhóm đối tượng nhạy cảm 

Tuổi tác là một yếu tố quan trọng. Trẻ em có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện và người cao tuổi với chức năng đường ruột suy giảm tự nhiên hoặc do tác dụng phụ của thuốc là hai nhóm dễ bị tổn thương nhất.

Bên cạnh đó, số liệu cho thấy phụ nữ thường có tỷ lệ mắc bệnh cao hơn nam giới, một phần do vai trò thường xuyên tiếp xúc với thực phẩm trong quá trình chế biến, làm tăng nguy cơ gặp phải các mầm bệnh. Ngoài ra, những ai sinh ra trong gia đình có tiền sử mắc bệnh viêm ruột hoặc ung thư cũng cần đề cao cảnh giác hơn.

Người có thói quen ăn uống thiếu khoa học

Chế độ dinh dưỡng và vận động ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe dạ dày. Những người thường xuyên ăn ít chất xơ, nạp nhiều đường, đồ ăn chế biến sẵn, đồ cay nóng hoặc cơ thể không dung nạp được lactose sẽ rất dễ gặp rắc rối.

Đặc biệt, người lạm dụng rượu bia và thuốc lá có nguy cơ cao bị loét dạ dày, trào ngược và ung thư. Không chỉ vậy, lối sống thụ động, ít vận động chân tay cũng là nguyên nhân dẫn đến táo bón và bệnh trĩ.

Người chịu ảnh hưởng của tâm lý và giấc ngủ

Sức khỏe tinh thần gắn liền với sức khỏe đường ruột. Những người thường xuyên rơi vào trạng thái căng thẳng cao độ, lo âu kéo dài hoặc có chất lượng giấc ngủ kém, ngủ không đủ giấc thường dễ bị rối loạn chức năng tiêu hóa hơn người có tinh thần thoải mái.

Người đang mắc các vấn đề sức khỏe khác

Tình trạng sức khỏe nền cũng là yếu tố nguy cơ. Những bệnh nhân mắc bệnh mãn tính như đái tháo đường thường có hệ tiêu hóa yếu hơn. Bên cạnh đó, phụ nữ trong giai đoạn mang thai hoặc có sự thay đổi lớn về nội tiết tố cũng dễ gặp các triệu chứng khó chịu ở đường ruột.

Việc sử dụng một số loại thuốc tây y, bao gồm cả thuốc chống trầm cảm, cũng có thể gây ra các tác dụng phụ không mong muốn lên hệ tiêu hóa.

Người thường xuyên tiếp xúc với môi trường thiếu vệ sinh

Môi trường sống và thói quen vệ sinh quyết định khả năng lây nhiễm. Những người sống hoặc du lịch đến các khu vực có điều kiện vệ sinh kém, nguồn nước ô nhiễm rất dễ bị tấn công bởi vi khuẩn, virus (như Norovirus) và ký sinh trùng.

Ngoài ra, thói quen rửa tay không kỹ càng cũng tạo cơ hội cho vi khuẩn xâm nhập vào cơ thể qua đường ăn uống.

Cách phòng tránh các bệnh về đường tiêu hóa

Để bảo vệ dạ dày và đường ruột khỏi những bệnh lý khó chịu và nguy hiểm, bạn có thể chủ động phòng ngừa bằng cách điều chỉnh những thói quen sinh hoạt đơn giản dưới đây:

• Nên chia khẩu phần ăn thành nhiều bữa nhỏ trong ngày thay vì ăn quá no một lúc, điều này giúp giảm áp lực cho dạ dày, thúc đẩy quá trình trao đổi chất và ngăn ngừa tình trạng nạp quá nhiều năng lượng.
• Tăng cường bổ sung chất xơ từ các loại thực vật vào thực đơn hàng ngày, bởi chất xơ giúp làm mềm phân, hỗ trợ nhuận tràng, tạo cảm giác no lâu và là chìa khóa để duy trì sự ổn định cho đường ruột.
• Uống đủ nước mỗi ngày là việc làm cần thiết để làm sạch hệ thống đường ruột, giúp quá trình tiêu hóa diễn ra trơn tru và cơ thể hấp thu dưỡng chất hiệu quả hơn.
• Cần chủ động nhận biết và hạn chế các loại thực phẩm không phù hợp với cơ thể, đặc biệt là đồ ăn nhiều dầu mỡ hoặc cay nóng, để tránh gây kích ứng niêm mạc và ngăn ngừa chứng trào ngược dạ dày.
• Duy trì thói quen tập thể dục đều đặn các ngày trong tuần để tăng cường lượng máu lưu thông đến cơ quan tiêu hóa, giúp kích thích nhu động ruột hoạt động khỏe mạnh và giảm thiểu nguy cơ viêm nhiễm.

Trên đây là một số bệnh về đường tiêu hóa​ là vấn đề sức khỏe phổ biến nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát và phòng ngừa được. Bằng cách trang bị kiến thức về các căn bệnh thường gặp và kiên trì áp dụng những biện pháp phòng tránh khoa học, từ việc duy trì chế độ ăn uống lành mạnh, sinh hoạt điều độ, đến việc thăm khám sức khỏe định kỳ, bạn không chỉ giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống.