Lồi xương hàm dưới là gì? Nguyên nhân và ảnh hưởng thường gặp

Khi phát hiện khối cứng ở phía trong hàm dưới, nhiều người có thể cảm thấy lo lắng về nguyên nhân. Một trong những tình trạng có thể gặp là lồi xương hàm dưới (torus mandibularis), thường xuất hiện ở mặt trong xương hàm và có thể được phát hiện tình cờ khi khám răng.

Lồi xương hàm dưới là gì?

Lồi xương hàm dưới là tình trạng xương phát triển nhô ra ở mặt trong của xương hàm dưới, phía dưới lưỡi. Lồi xương thường xuất hiện ở mặt trong hàm dưới, phổ biến quanh vùng răng nanh và răng tiền hàm. Tình trạng này thường gặp ở cả hai bên, mặc dù kích thước và hình dạng giữa hai bên không nhất thiết giống nhau.

Khi dùng lưỡi chạm vào, người bệnh thường cảm nhận được một hoặc nhiều khối cứng, cố định và được phủ bởi niêm mạc miệng. Khối có thể nhỏ đến mức chỉ được phát hiện tình cờ khi khám răng, nhưng đôi khi phát triển đủ lớn để gây vướng trong miệng.

Lồi xương hàm dưới thường không gây đau. Tuy nhiên, lớp niêm mạc phủ trên bề mặt xương khá mỏng nên có thể bị trầy xước hoặc loét khi tiếp xúc với thức ăn cứng, hàm giả hoặc các tác động cơ học khác.

Bác sĩ thường nhận biết tình trạng này thông qua khám trực tiếp. Không phải trường hợp nào cũng cần chụp phim, chẩn đoán hình ảnh, chụp CT có thể được cân nhắc khi biểu hiện không điển hình hoặc cần loại trừ những tổn thương khác.

Đáng lưu ý, không nên tự xem mọi khối cứng trong miệng là lồi xương. Nếu khối phát triển nhanh, đau, loét kéo dài, chảy máu hoặc có đặc điểm bất thường, người bệnh nên khám răng hàm mặt để xác định nguyên nhân.

Các nguyên nhân gây lồi xương hàm dưới

Nguyên nhân chính xác của lồi xương hàm dưới hiện vẫn chưa được xác định đầy đủ. Các tài liệu cho rằng tình trạng này có thể liên quan đến sự kết hợp giữa đặc điểm di truyền, giải phẫu và tác động cơ học lên hàm, thay vì xuất phát từ một nguyên nhân duy nhất. Một số yếu tố có thể liên quan gồm:

• Yếu tố di truyền: Đặc điểm phát triển xương hàm có thể chịu ảnh hưởng từ yếu tố gia đình, nhưng di truyền không phải yếu tố duy nhất quyết định sự xuất hiện của lồi xương.
• Lực tác động lên xương hàm: Lực cơ học lặp lại trong quá trình ăn nhai có thể liên quan đến sự phát triển của lồi xương ở một số người.
• Nghiến hoặc siết răng: Tình trạng này làm tăng lực tác động lên răng và hàm. Tuy nhiên, hiện chưa đủ bằng chứng để khẳng định nghiến hoặc siết răng trực tiếp gây lồi xương hàm dưới.
• Đặc điểm giải phẫu vùng hàm: Hình dạng xương hàm và cách lực được phân bố khi ăn nhai cũng có thể liên quan đến sự xuất hiện của lồi xương.

Như vậy, không có cơ sở chắc chắn để cho rằng lồi xương hàm dưới xuất hiện do một loại thức ăn cụ thể hoặc vệ sinh răng miệng kém. Việc tìm thấy lồi xương không đồng nghĩa người bệnh đang mắc một bệnh xương nguy hiểm.

Biến chứng và ảnh hưởng của lồi xương hàm dưới

Phần lớn trường hợp lồi xương hàm dưới không gây biến chứng đáng kể. Nếu khối nhỏ, không đau và không ảnh hưởng đến sinh hoạt, người bệnh thường chỉ cần theo dõi trong các lần khám nha khoa định kỳ. Khi khối xương lớn hoặc nằm ở vị trí dễ bị tác động, một số vấn đề có thể xảy ra:

• Trầy xước hoặc loét niêm mạc: Lớp mô phủ trên lồi xương có thể tương đối mỏng nên dễ bị tổn thương bởi thức ăn cứng hoặc dụng cụ trong miệng. Khi bị loét, người bệnh có thể cảm thấy đau và khó chịu.
• Khó vệ sinh răng miệng: Lồi xương nằm gần răng có thể khiến việc chải răng và làm sạch một số khu vực trở nên khó khăn hơn, tạo điều kiện cho mảng bám tích tụ nếu vệ sinh không tốt.
• Ảnh hưởng đến ăn nhai hoặc nuốt: Những khối lớn có thể chiếm không gian trong khoang miệng và gây vướng khi ăn. Trường hợp ảnh hưởng rõ đến nhai hoặc nuốt không phổ biến nhưng có thể xảy ra.
• Ảnh hưởng đến vận động lưỡi và phát âm: Khi lồi xương có kích thước lớn, không gian dành cho lưỡi có thể bị hạn chế, từ đó gây bất tiện khi nói ở một số người.
• Cản trở hàm giả hoặc khí cụ nha khoa: Đây là một trong những ảnh hưởng có ý nghĩa trên thực hành nha khoa. Khối xương nhô ra có thể khiến hàm giả khó ôm sát hoặc tạo điểm tì đè gây đau lên niêm mạc.
• Gây khó khăn cho một số thủ thuật nha khoa: Tùy kích thước và vị trí, lồi xương có thể ảnh hưởng đến việc lấy dấu, thiết kế phục hình hoặc đặt một số khí cụ trong miệng.

Phẫu thuật loại bỏ có thể được cân nhắc khi khối xương gây đau hoặc loét tái diễn, ảnh hưởng đến ăn nhai, nuốt hay phát âm, hoặc cản trở việc làm và sử dụng hàm giả. Khi đó, bác sĩ phẫu thuật răng hàm mặt có thể loại bỏ phần xương nhô và điều chỉnh bề mặt xương.

Sau phẫu thuật, người bệnh có thể bị sưng, đau và khó chịu tạm thời. Chảy máu hoặc nhiễm trùng cũng có thể xảy ra, nhưng hiếm gặp. Quá trình lành hoàn toàn sau loại bỏ lồi xương có thể mất vài tuần tùy kích thước tổn thương và khả năng hồi phục của mỗi người.

Người đã biết mình có lồi xương nên đi khám nếu khối thay đổi rõ về kích thước, bắt đầu gây đau, niêm mạc phía trên đỏ hoặc loét kéo dài, hay xuất hiện khó khăn khi ăn, nuốt và nói. Những biểu hiện này cần được bác sĩ kiểm tra thay vì tự xử lý tại nhà.

Lồi xương hàm dưới thường xuất hiện ở mặt trong hàm dưới và phần lớn không cần điều trị. Nguyên nhân hiện chưa được xác định hoàn toàn, nhưng có thể liên quan đến nhiều yếu tố như di truyền, đặc điểm giải phẫu và tải lực lên hàm. Khám răng hàm giúp xác định đúng tổn thương và cân nhắc điều trị khi khối xương gây ảnh hưởng đến chức năng hoặc phục hình răng.