Khuyến nghị thành phần vắc xin cúm mùa 2026 - 2027

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã công bố Khuyến nghị thành phần vắc xin cúm mùa 2026 - 2027 dành cho mùa cúm tại khu vực Bắc bán cầu. Thông tin này được đưa ra sau cuộc họp tham vấn kéo dài 4 ngày, trong đó các chuyên gia xem xét dữ liệu giám sát cúm trên toàn cầu để đánh giá những chủng vi rút cúm có khả năng lưu hành trong mùa cúm sắp tới.

Vì sao thành phần vắc xin cúm cần được cập nhật hằng năm?

Vi rút cúm có đặc điểm là thường xuyên biến đổi. Điều này có nghĩa là những chủng vi rút lưu hành trong mùa cúm năm nay có thể khác với mùa cúm trước. Nếu vắc xin không được cập nhật, khả năng bảo vệ của vắc xin có thể giảm vì thành phần trong vắc xin không còn phù hợp với các chủng vi rút đang lưu hành.

Vì lý do đó, WHO tổ chức các cuộc họp tham vấn hai lần mỗi năm, tương ứng với mùa cúm ở Bắc bán cầu và Nam bán cầu. Các chuyên gia từ mạng lưới giám sát cúm toàn cầu sẽ phân tích dữ liệu dịch tễ, đặc điểm di truyền và đặc tính kháng nguyên của vi rút cúm. Từ đó, WHO đưa ra khuyến nghị về thành phần vi rút nên có trong vắc xin phòng bệnh cúm mùa tiếp theo.

Những khuyến nghị này không chỉ có ý nghĩa về mặt khoa học mà còn là cơ sở quan trọng để các cơ quan quản lý vắc xin quốc gia và các nhà sản xuất dược phẩm phát triển, sản xuất, cấp phép vắc xin phù hợp cho mùa cúm sắp tới. Mục tiêu là giúp vắc xin “khớp” nhất có thể với những chủng vi rút dự kiến lưu hành, từ đó góp phần giảm nguy cơ mắc bệnh nặng và tử vong do cúm.

Vai trò của hệ thống giám sát cúm toàn cầu

Các khuyến nghị của WHO dựa trên dữ liệu từ Hệ thống Giám sát và Ứng phó Cúm Toàn cầu, gọi tắt là GISRS. Đây là mạng lưới giám sát cúm quốc tế đã hoạt động từ năm 1952 và là một trong những nền tảng giám sát bệnh truyền nhiễm lâu đời nhất trên thế giới.

Thông qua GISRS, các phòng thí nghiệm và trung tâm hợp tác của WHO trên nhiều quốc gia thu thập, phân tích và chia sẻ dữ liệu về vi rút cúm. Những dữ liệu này giúp các chuyên gia nhận diện vi rút nào đang lưu hành, vi rút nào đang gia tăng, chủng nào có biến đổi đáng chú ý và chủng nào cần được đưa vào vắc xin mùa tiếp theo.

Tổng Giám đốc WHO, Tiến sĩ Tedros Adhanom Ghebreyesus nhấn mạnh rằng vi rút cúm liên tục tiến hóa và lưu hành trên toàn cầu, cho thấy thế giới có sự kết nối chặt chẽ. Các nguy cơ chung cần được đáp ứng bằng hành động chung. Nhờ hệ thống giám sát toàn cầu và sự phối hợp của các đối tác, vắc xin cho mùa cúm tiếp theo có thể được cập nhật để đối phó tốt hơn với các chủng vi rút mới.

Tình hình cúm mùa được WHO ghi nhận

Trong báo cáo của WHO, một biến thể đáng chú ý của vi rút cúm A(H3N2) đã xuất hiện vào tháng 8 năm 2025. Biến thể này được phân loại là J.2.4.1, còn được gọi là “subclade K”. Sau khi xuất hiện, biến thể này lan rộng nhanh chóng trên phạm vi toàn cầu và góp phần làm mùa cúm bắt đầu sớm hơn tại nhiều quốc gia. Một số nước cũng ghi nhận mức độ hoạt động của cúm cao hơn thường lệ.

Nhìn chung, các vi rút cúm A chiếm ưu thế trong giai đoạn được theo dõi. Ngoài A(H3N2), các biến thể khác của A(H1N1) cũng được ghi nhận. Vi rút cúm B thuộc dòng B/Victoria được phát hiện ở mức thấp. Đáng chú ý, WHO cho biết không ghi nhận trường hợp vi rút cúm B/Yamagata kể từ tháng 3 năm 2020.

Thông tin này rất quan trọng vì thành phần vắc xin cúm thường được lựa chọn dựa trên những chủng vi rút có khả năng lưu hành nhiều nhất. Khi một chủng mới lan rộng hoặc có dấu hiệu chiếm ưu thế, các chuyên gia cần đánh giá kỹ để quyết định có nên cập nhật thành phần vắc xin hay không.

WHO khuyến nghị thành phần vắc xin cúm mùa 2026 - 2027 như thế nào?

Đối với mùa cúm 2026 - 2027 tại Bắc bán cầu, WHO đưa ra khuyến nghị thành phần vắc xin khác nhau tùy theo công nghệ sản xuất vắc xin.

Với vắc xin sản xuất trên trứng gà có phôi, WHO khuyến nghị gồm các chủng tương tự:

• A/Missouri/11/2025 (H1N1)pdm09;
• A/Darwin/1454/2025 (H3N2);
• B/Tokyo/EIS13-175/2025, thuộc dòng B/Victoria.

Với vắc xin sản xuất bằng nuôi cấy tế bào, protein tái tổ hợp hoặc axit nucleic, WHO khuyến nghị gồm các chủng tương tự:

• A/Missouri/11/2025 (H1N1)pdm09;
• A/Darwin/1415/2025 (H3N2);
• B/Pennsylvania/14/2025, thuộc dòng B/Victoria.

Điểm đáng chú ý là cả hai nhóm vắc xin đều bao gồm thành phần cúm A(H1N1)pdm09, cúm A(H3N2) và cúm B/Victoria. Tuy nhiên, chủng cụ thể được khuyến nghị có thể khác nhau tùy nền tảng sản xuất. Điều này là do vi rút có thể có sự khác biệt trong quá trình thích nghi với môi trường sản xuất vắc xin, chẳng hạn như trên trứng gà có phôi hoặc trong hệ thống nuôi cấy tế bào.

Cúm từ động vật và nguy cơ đại dịch

Bên cạnh cúm mùa ở người, WHO cũng xem xét các vi rút cúm có nguồn gốc từ động vật, còn gọi là cúm lây truyền từ động vật sang người. Nhóm này bao gồm các vi rút như cúm gia cầm và một số chủng cúm khác lưu hành ở động vật.

Theo WHO, các vi rút cúm từ động vật vẫn là mối quan tâm lớn vì chúng có khả năng gây đại dịch nếu có biến đổi cho phép lây lan hiệu quả giữa người với người. Trong đợt đánh giá này, các chuyên gia đã xem xét những vi rút cúm lưu hành ở động vật, đặc biệt là các vi rút đã từng gây nhiễm ở người.

Kể từ ngày 23 tháng 9 năm 2025, thời điểm sau cuộc tham vấn trước đó, WHO ghi nhận 25 ca nhiễm cúm từ động vật ở người tại 6 quốc gia. Phần lớn các ca này có tiếp xúc với động vật nhiễm bệnh hoặc môi trường bị nhiễm vi rút cúm. WHO cho biết không ghi nhận lây truyền từ người sang người trong các trường hợp này.

Các cuộc họp định kỳ của WHO cũng bao gồm việc đánh giá và lựa chọn các vi rút ứng viên để sản xuất vắc xin, gọi là CVV. Đây là những chủng vi rút có thể được sử dụng nhanh chóng để sản xuất vắc xin nếu xuất hiện nguy cơ đại dịch. Tại cuộc họp lần này, các chuyên gia khuyến nghị phát triển một vi rút ứng viên mới cho vi rút A(H9N2).

Khuyến nghị này có ý nghĩa gì với cộng đồng?

Đối với người dân, thông tin về thành phần vắc xin có thể mang tính kỹ thuật, nhưng ý nghĩa thực tế lại rất gần gũi. Việc cập nhật vắc xin cúm giúp tăng khả năng bảo vệ trước các chủng vi rút dự kiến lưu hành trong mùa cúm. Dù vắc xin cúm không đảm bảo phòng bệnh tuyệt đối, tiêm vắc xin vẫn là một trong những biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ bệnh nặng, nhập viện và tử vong, đặc biệt ở nhóm nguy cơ cao.

Người thuộc nhóm nguy cơ cao nên trao đổi với nhân viên y tế về thời điểm tiêm vắc xin phù hợp. Nhóm này thường bao gồm người cao tuổi, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người mắc bệnh tim mạch, bệnh phổi mạn tính, đái tháo đường, bệnh thận, người suy giảm miễn dịch và nhân viên y tế thường xuyên tiếp xúc với người bệnh.

Ngoài tiêm vắc xin, các biện pháp phòng bệnh hằng ngày vẫn rất quan trọng. Người dân nên rửa tay thường xuyên, che miệng và mũi khi ho hoặc hắt hơi, hạn chế tiếp xúc gần với người đang có triệu chứng hô hấp, đeo khẩu trang khi cần thiết và ở nhà nghỉ ngơi khi bị sốt, ho, đau họng hoặc mệt mỏi. Những hành động đơn giản này giúp giảm nguy cơ lây lan cúm trong gia đình, trường học, nơi làm việc và cộng đồng.

Khi nào cần đưa người bệnh đi khám?

Phần lớn người mắc cúm có thể hồi phục sau vài ngày đến một tuần. Tuy nhiên, gia đình cần chú ý các dấu hiệu cảnh báo như khó thở, thở nhanh, đau tức ngực, tím tái, lơ mơ, sốt cao kéo dài, co giật, mất nước, nôn ói nhiều hoặc tình trạng bệnh xấu đi sau khi đã có vẻ cải thiện. Với trẻ nhỏ, cần lưu ý thêm các dấu hiệu như bỏ bú, li bì, quấy khóc bất thường hoặc thở rút lõm lồng ngực.

Người có bệnh nền, phụ nữ mang thai, người cao tuổi hoặc trẻ nhỏ khi có triệu chứng cúm nên được tư vấn y tế sớm hơn, vì nguy cơ biến chứng ở các nhóm này cao hơn. Gia đình không nên tự ý dùng thuốc kháng vi rút, kháng sinh hoặc thuốc điều trị khác khi chưa có hướng dẫn của nhân viên y tế.

Khuyến nghị thành phần vắc xin cúm mùa 2026 - 2027 của WHO cho thấy tầm quan trọng của việc theo dõi vi rút cúm liên tục trên phạm vi toàn cầu. Do vi rút cúm luôn thay đổi, vắc xin cũng cần được cập nhật định kỳ để phù hợp hơn với các chủng có khả năng lưu hành.

Tóm lại, việc WHO cập nhật Khuyến nghị thành phần vắc xin cúm mùa 2026 - 2027 cho thấy tầm quan trọng của giám sát vi rút cúm và điều chỉnh vắc xin theo từng mùa. Người dân, đặc biệt là nhóm có nguy cơ cao, nên chủ động tiêm phòng theo hướng dẫn của cơ quan y tế, đồng thời duy trì các biện pháp phòng bệnh hằng ngày để bảo vệ sức khỏe bản thân, gia đình và cộng đồng.