Hẹp phì đại môn vị ở trẻ sơ sinh là gì? Nguyên nhân, cách điều trị và phòng ngừa

Trong những tháng đầu đời, hệ tiêu hóa của trẻ sơ sinh còn non nớt và dễ bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố. Hẹp phì đại môn vị là một trong những bệnh lý tiêu hóa có thể khiến trẻ nôn trớ nhiều, chậm tăng cân và suy dinh dưỡng nếu không được can thiệp kịp thời.

Hẹp phì đại môn vị ở trẻ sơ sinh​ là gì?

Hẹp phì đại môn vị ở trẻ sơ sinh là một bệnh lý của đường tiêu hóa, xảy ra khi lớp cơ vòng ở môn vị - vị trí nối giữa dạ dày và tá tràng - phát triển dày và to bất thường. Sự phì đại này làm lòng môn vị bị thu hẹp, cản trở thức ăn và dịch dạ dày di chuyển xuống ruột non.

Do thức ăn bị ứ đọng trong dạ dày, trẻ thường xuất hiện tình trạng nôn trớ nhiều, đặc biệt là nôn vọt sau khi bú, kèm theo chậm tăng cân, dễ mất nước và rối loạn điện giải nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Hẹp phì đại môn vị thường khởi phát trong những tuần đầu sau sinh và cần được chẩn đoán sớm để can thiệp hiệu quả.

Nguyên nhân và triệu chứng hẹp phì đại môn vị

Triệu chứng

Bệnh có thể được nhận biết khi trẻ ăn vào nhưng thức ăn không xuống được tá tràng mà bị ứ đọng trong dạ dày. Khi dạ dày co bóp mạnh nhằm tống thức ăn qua môn vị bị hẹp, sữa sẽ trào ngược ra ngoài. Quan sát thấy sữa nôn ra có dạng lợn cợn, vón cục, kèm theo tình trạng nôn trớ tái diễn nhiều lần. Khi xuất hiện những dấu hiệu này, cha mẹ nên sớm đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám.

Cần đưa trẻ đi khám bác sĩ ngay khi có các biểu hiện sau:

• Nôn ói kéo dài, xảy ra thường xuyên.
• Tăng cân kém hoặc sụt cân nhanh.
• Đại tiện thưa, 1 - 2 ngày mới đi một lần.
• Thóp đầu lõm, mắt trũng.
• Xuất hiện các dấu hiệu mất nước.

Nguyên nhân

Hẹp phì đại môn vị ở trẻ sơ sinh được cho là liên quan đến nhiều yếu tố nguy cơ, bao gồm giới tính nam, tiền sử gia đình, con đầu lòng và việc sử dụng một số kháng sinh nhóm macrolid (đặc biệt là erythromycin) trong giai đoạn sớm sau sinh. Cơ chế bệnh sinh chính xác hiện vẫn chưa được xác định rõ.

Cách chẩn đoán và phát hiện hẹp phì đại môn vị ở trẻ

Siêu âm

Siêu âm là phương pháp chẩn đoán quan trọng, giúp đánh giá trực tiếp tình trạng môn vị. Qua siêu âm có thể quan sát thấy ống môn vị dày và kéo dài bất thường. Siêu âm cho thấy dày cơ môn vị ≥3 - 4 mm và chiều dài ống môn vị ≥15 - 18 mm là các tiêu chuẩn thường được sử dụng để chẩn đoán hẹp phì đại môn vị.

Xét nghiệm máu

Xét nghiệm máu được chỉ định nhằm đánh giá tình trạng rối loạn nước và điện giải. Dựa vào kết quả, bác sĩ sẽ quyết định việc bù điện giải và điều chỉnh cân bằng nội môi cho trẻ khi cần thiết.

Chụp X-quang đường tiêu hóa trên với Barium

Trẻ được cho uống dung dịch chứa barium có màu trắng đục giống sữa, sau đó tiến hành chụp X-quang. Phương pháp này giúp quan sát rõ hình ảnh lưu thông của chất cản quang qua vùng môn vị, từ đó phát hiện tình trạng hẹp hoặc tắc nghẽn.

Nội soi tiêu hóa

Nội soi tiêu hóa hầu như không được chỉ định trong chẩn đoán hẹp phì đại môn vị ở trẻ sơ sinh. Phương pháp này chỉ được cân nhắc trong những trường hợp rất hiếm, khi chẩn đoán không rõ ràng hoặc cần loại trừ các nguyên nhân tắc nghẽn khác của đường tiêu hóa trên.

Điều trị hẹp phì đại môn vị ở trẻ

Việc điều trị hẹp môn vị phì đại ở trẻ sơ sinh tuân theo nguyên tắc ổn định nội khoa trước mổ kết hợp phẫu thuật cắt cơ môn vị ngoài niêm mạc. Trong giai đoạn hồi sức nội khoa, trẻ sẽ được đặt ống thông dạ dày để giảm ứ đọng, nuôi dưỡng qua đường tĩnh mạch và bù nước - điện giải nhằm ổn định tình trạng toàn thân trước khi can thiệp ngoại khoa.

Chuẩn bị trước phẫu thuật

Thực hiện đầy đủ các xét nghiệm tiền phẫu cần thiết.

Sử dụng kháng sinh dự phòng bằng đường tĩnh mạch theo chỉ định.

Phẫu thuật

Can thiệp ngoại khoa có thể được thực hiện bằng phương pháp mổ nội soi hoặc mổ mở:

• Mổ nội soi: Tiến hành rạch và mở cơ môn vị ngoài lớp niêm mạc.
• Mổ mở: Thực hiện qua đường rạch ngang dưới bờ sườn phải hoặc đường rạch vòng cung phía trên rốn.

Chăm sóc và điều trị sau mổ

Rút ống thông dạ dày ngay khi trẻ tỉnh và ổn định.

Nếu xảy ra thủng tá tràng, cần tiếp tục dẫn lưu dạ dày sau phẫu thuật và điều trị kháng sinh phù hợp.

Duy trì nuôi dưỡng đường tĩnh mạch cho đến khi trẻ có thể ăn uống hoàn toàn qua đường miệng.

Cho trẻ bắt đầu bú trở lại sau khoảng 4 giờ sau mổ, với lượng ban đầu khoảng 15 ml sữa, sau đó tăng dần theo khả năng dung nạp nếu trẻ không nôn ói.

Những thói quen sinh hoạt giúp hạn chế diễn tiến hẹp phì đại môn vị

Chế độ sinh hoạt:

• Thực hiện đúng và đầy đủ các chỉ định điều trị của bác sĩ.
• Chủ động liên hệ với cơ sở y tế khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào trong quá trình theo dõi và điều trị.
• Tái khám định kỳ để kiểm soát tình trạng sức khỏe, đánh giá mức độ tiến triển của bệnh và kịp thời điều chỉnh phương pháp điều trị nếu cần thiết, đặc biệt khi bệnh chưa có dấu hiệu cải thiện.

Chế độ dinh dưỡng:

• Phần lớn trẻ sơ sinh có thể bú lại bình thường trong thời gian ngắn, thường sau khoảng 3 - 4 giờ kể từ khi phẫu thuật.
• Do vùng phẫu thuật còn phù nề, trẻ có thể tiếp tục nôn trớ nhẹ trong vài ngày hoặc kéo dài hơn, đây là hiện tượng thường gặp.
• Trong trường hợp không phát sinh biến chứng, đa số trẻ sau phẫu thuật hẹp phì đại môn vị có thể quay lại chế độ ăn uống bình thường và được xuất viện sau 24 - 48 giờ.

Phòng ngừa hẹp phì đại môn vị

Hiện nay chưa có biện pháp dự phòng đặc hiệu đối với hẹp phì đại môn vị. Tuy nhiên, nếu gia đình có tiền sử mắc bệnh, cha mẹ nên thông báo cho nhân viên y tế để được theo dõi sớm và sát sao các dấu hiệu nghi ngờ.

Việc nhận biết sớm các biểu hiện của hẹp phì đại môn vị giúp trẻ được can thiệp kịp thời, từ đó hạn chế nguy cơ suy dinh dưỡng, mất nước và các biến chứng ảnh hưởng đến sự phát triển lâu dài.

Hẹp phì đại môn vị ở trẻ sơ sinh là bệnh lý tiêu hóa cần được phát hiện và điều trị sớm để tránh ảnh hưởng đến sức khỏe và sự phát triển của trẻ. Hy vọng qua bài viết, các bậc phụ huynh đã biết các triệu chứng bất thường của bệnh giúp cha mẹ chủ động đưa trẻ đi thăm khám và can thiệp đúng lúc.