Hạ canxi máu là gì? Dấu hiệu, nguyên nhân và cách phòng ngừa

Hạ canxi máu là tình trạng lượng canxi trong máu giảm xuống dưới mức bình thường, gây ra các triệu chứng như tê bì tay chân, chóng mặt, mệt mỏi, thậm chí co giật. Tình trạng này có thể xảy ra ở mọi độ tuổi và nếu không được phát hiện kịp thời, có thể ảnh hưởng đến hoạt động của cơ tim, dây thần kinh và cơ bắp.

Hạ canxi máu là gì? 

Hạ canxi máu (tụt canxi máu) là tình trạng lượng canxi trong máu giảm xuống dưới mức bình thường. Một người được chẩn đoán hạ canxi máu khi nồng độ canxi huyết thanh toàn phần dưới 8,8 mg/dL (trong điều kiện protein huyết tương bình thường) hoặc nồng độ canxi ion hóa dưới 4,7 mg/dL. Tình trạng này có thể xuất hiện tạm thời hoặc kéo dài, tùy thuộc vào nguyên nhân gây ra.

Đối tượng có nguy cơ hạ canxi máu

Những người có chế độ ăn thiếu canxi hoặc gặp vấn đề trong hấp thu, chuyển hóa, bài tiết canxi là nhóm dễ bị hạ canxi máu. Một số yếu tố nguy cơ phổ biến bao gồm:

• Rối loạn tiêu hóa.
• Viêm tụy.
• Suy thận hoặc suy gan.
• Rối loạn lo âu.
• Thiếu vitamin D hoặc magie.
• Các rối loạn nội tiết, chẳng hạn như suy tuyến cận giáp, tăng tiết calcitonin.

Ngoài ra, nguy cơ hạ canxi máu cũng cao ở những đối tượng có nhu cầu canxi tăng, như trẻ sơ sinh, phụ nữ mang thai và đang cho con bú.

Dấu hiệu hạ canxi máu

Trong một số trường hợp, hạ canxi máu mức độ nhẹ thường không có triệu chứng rõ rệt. Biểu hiện của hạ canxi máu phụ thuộc vào mức độ, từ nhẹ đến nặng.

Triệu chứng hạ canxi máu nhẹ có thể bao gồm:

• Co thắt cơ, đặc biệt ở lưng và chân.
• Da khô, bong tróc.
• Móng tay dễ gãy.
• Tóc khô và xơ.

Nếu không được điều trị, hạ canxi máu kéo dài có thể ảnh hưởng tới hệ thần kinh và tâm lý, gây ra các biểu hiện như:

• Lú lẫn, giảm khả năng ghi nhớ.
• Cảm giác khó chịu, bồn chồn.
• Trầm cảm hoặc ảo giác.

Trong trường hợp cơn hạ canxi máu cấp (cơn tetany), người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng:

• Ban đầu là cảm giác tê bì ở tay, chân, lưỡi và quanh miệng, kèm theo hồi hộp, lo lắng, thở nhanh, mệt mỏi.
• Co thắt cơ bất thường, chuột rút xuất hiện tự nhiên hoặc khi gõ vào các nhóm cơ.
• Đau bụng kiểu chuột rút, co rút bàn chân, nhìn đôi, tiểu rắt, co thắt thanh quản.
• Dấu hiệu Trousseau (co thắt bàn tay, bàn chân đột ngột) và dấu hiệu Chvostek (co giật cơ mặt không chủ ý) dương tính.
• Co bóp cơ không tự chủ dẫn đến các cử động bất thường, gây đau: Cổ tay gập vào cẳng tay, ngón tay gập vào bàn tay nhưng vẫn cứng, ngón tay khép vào trong.
• Ở mức nặng hơn, cơ chi dưới có thể bị ảnh hưởng: Háng và đầu gối duỗi cứng, đùi khép lại, bàn chân và ngón chân duỗi tối đa.

Trường hợp hạ canxi máu nặng có thể gây ngủ lịm, lơ mơ, hiếm khi co thắt cơ thanh quản, cơn đau đột ngột hoặc rối loạn nhịp tim, suy tim. Ở trẻ nhỏ, co thắt thanh quản có thể dẫn đến khó thở và suy hô hấp.

Nguyên nhân gây hạ canxi máu

Trong hầu hết các trường hợp, nồng độ hormone tuyến cận giáp (PTH) và vitamin D là những yếu tố quan trọng liên quan đến hạ canxi máu. PTH điều chỉnh nồng độ canxi trong máu, trong khi vitamin D hỗ trợ cơ thể hấp thụ canxi hiệu quả.

Các nguyên nhân phổ biến dẫn đến hạ canxi máu bao gồm:

• Suy tuyến cận giáp: Tuyến cận giáp gồm 4 tuyến nhỏ phía sau tuyến giáp. Hạ canxi máu xảy ra khi cơ thể không sản xuất đủ PTH. Nguyên nhân có thể do rối loạn di truyền hoặc sau phẫu thuật tuyến giáp.
• Thiếu vitamin D: Vitamin D cần thiết cho hấp thu canxi và duy trì các chức năng cơ thể. Thiếu vitamin D, do chế độ ăn uống không đủ, ít tiếp xúc ánh nắng mặt trời hoặc rối loạn di truyền, có thể gây hạ canxi máu.
• Suy thận: Ở người suy thận mạn, hạ canxi máu thường xảy ra do nồng độ phốt pho tăng cao và thận giảm sản xuất 1,25-dihydroxy vitamin D.
• Một số loại thuốc: Sử dụng kéo dài các thuốc như bisphosphonates, calcitonin, denosumab, corticosteroid, rifampin, chloroquine, cinacalcet, foscarnet hay plicamycin có thể làm giảm nồng độ canxi trong máu.
• Bệnh giả suy tuyến cận giáp: Đây là rối loạn di truyền khiến cơ thể không phản ứng đúng mức với lượng PTH bình thường.
• Hạ magie máu: Magie cần thiết cho việc sản xuất và giải phóng PTH. Khi magie thấp, PTH không đủ, dẫn đến hạ canxi máu.
• Viêm tụy cấp: Một số người bị viêm tụy cấp có nguy cơ hạ canxi máu.
• Một số rối loạn di truyền hiếm gặp: Các đột biến gen, chẳng hạn như hội chứng DiGeorge, có thể gây ra hạ canxi máu.

Biện pháp phòng ngừa hạ canxi máu

Để phòng tránh tình trạng hạ canxi máu, việc bổ sung canxi qua chế độ ăn uống hoặc các loại thực phẩm chức năng là rất quan trọng. Một số biện pháp hiệu quả gồm:

• Xây dựng chế độ ăn với các thực phẩm giàu canxi: Canxi có nhiều trong sữa, trứng, phô mai, hải sản, rau xanh và một số loại trái cây. Mỗi bữa ăn nên kết hợp những thực phẩm này để đảm bảo cung cấp đủ lượng canxi cần thiết cho cơ thể.
• Uống bổ sung canxi đúng liều: Khi sử dụng thuốc bổ sung canxi, hãy tuân thủ đúng liều lượng bác sĩ khuyến cáo. Uống quá ít sẽ không đạt hiệu quả phòng ngừa hạ canxi máu.
• Không vượt quá ngưỡng an toàn: Không nên tiêu thụ hơn 2.500 mg canxi mỗi ngày hoặc quá 500 mg mỗi lần. Uống quá nhiều canxi có thể gây giảm hấp thu và hình thành sỏi thận.
• Uống canxi vào thời điểm thích hợp: Axit dạ dày khi tiêu hóa thức ăn sẽ giúp hấp thu canxi tốt hơn. Vì vậy, nên uống các loại thuốc bổ sung canxi trong bữa ăn để tăng hiệu quả hấp thu.
• Duy trì lối sống lành mạnh: Hạn chế các thức uống chứa chất kích thích hoặc ảnh hưởng đến khả năng hấp thu canxi như cà phê, rượu, bia, thuốc lá… để cơ thể tối ưu hóa việc sử dụng canxi.

Bài viết đã khép lại, hạ canxi máu là một tình trạng nguy hiểm nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời, bởi nó có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh, cơ bắp và tim mạch. Nhận biết sớm các dấu hiệu như tê bì tay chân, chóng mặt hay co giật sẽ giúp người bệnh kịp thời thăm khám và điều trị. Bên cạnh đó, duy trì chế độ ăn giàu canxi, bổ sung vitamin D và theo dõi sức khỏe định kỳ là những biện pháp quan trọng để phòng ngừa hạ canxi máu, bảo vệ sức khỏe và chất lượng cuộc sống.