Giãn tĩnh mạch dạ dày là gì? Nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị

Giãn tĩnh mạch dạ dày có thể diễn tiến âm thầm và không gây triệu chứng cho đến khi xảy ra chảy máu. Tình trạng này thường liên quan đến bệnh lý gan hoặc tăng áp lực tĩnh mạch cửa. Nhận biết dấu hiệu cảnh báo và thăm khám sớm giúp hạn chế nguy cơ biến chứng.

Giãn tĩnh mạch dạ dày là gì?

Giãn tĩnh mạch dạ dày là tình trạng các tĩnh mạch ở thành dạ dày bị giãn rộng bất thường. Tình trạng này thường xảy ra khi áp lực trong tĩnh mạch cửa tăng, thường gặp ở người mắc xơ gan. Một số trường hợp có thể liên quan đến huyết khối hoặc tắc nghẽn tĩnh mạch cửa, tĩnh mạch lách.

Giãn tĩnh mạch dạ dày có thể không gây triệu chứng và chỉ được phát hiện khi nội soi tiêu hóa. Tuy nhiên, khi búi giãn bị vỡ, người bệnh có thể bị xuất huyết tiêu hóa với biểu hiện nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen. Đây là biến chứng nghiêm trọng cần được xử trí y tế kịp thời.

Dựa vào vị trí và mối liên quan với giãn tĩnh mạch thực quản, bác sĩ có thể phân loại thành giãn tĩnh mạch dạ dày thực quản và giãn tĩnh mạch dạ dày đơn độc. Việc xác định loại giãn tĩnh mạch giúp bác sĩ đánh giá nguy cơ và lựa chọn hướng điều trị phù hợp.

Nguyên nhân nào gây giãn tĩnh mạch dạ dày?

Xơ gan là một trong những nguyên nhân thường gặp nhất. Khi mô gan bị tổn thương và xơ hóa, sức cản đối với dòng máu đi qua gan tăng lên. Hệ quả là áp lực trong hệ tĩnh mạch cửa tăng, thúc đẩy cơ thể hình thành các đường tuần hoàn bàng hệ, trong đó có các tĩnh mạch giãn ở dạ dày.

Ngoài xơ gan, một số tình trạng khác cũng có thể dẫn đến giãn tĩnh mạch dạ dày, chẳng hạn:

• Huyết khối tĩnh mạch cửa: Cục máu đông có thể cản trở dòng máu trong hệ tĩnh mạch cửa và làm tăng áp lực phía trước vị trí tắc nghẽn.
• Huyết khối hoặc tắc nghẽn tĩnh mạch lách: Tình trạng này đặc biệt có liên quan đến một số trường hợp giãn tĩnh mạch vùng đáy vị.
• Các bệnh lý gây tăng áp lực tĩnh mạch cửa: Những rối loạn ảnh hưởng đến dòng máu trước gan, trong gan hoặc sau gan đều có khả năng góp phần hình thành tuần hoàn bàng hệ.
• Một số nguyên nhân mạch máu khác: Có thể làm thay đổi dòng máu trong hệ tĩnh mạch cửa và tạo điều kiện hình thành búi giãn.

Mức độ nguy cơ không chỉ phụ thuộc vào nguyên nhân mà còn liên quan đến kích thước búi giãn, vị trí, đặc điểm nội soi và mức độ bệnh gan. Vì vậy, không nên chỉ dựa vào triệu chứng để đánh giá giãn tĩnh mạch dạ dày có nguy hiểm hay không.

Giãn tĩnh mạch dạ dày có triệu chứng gì?

Giãn tĩnh mạch dạ dày chưa chảy máu thường không có triệu chứng đặc hiệu. Một số người chỉ được phát hiện khi nội soi tiêu hóa hoặc kiểm tra nguyên nhân liên quan đến bệnh gan, tăng áp lực tĩnh mạch cửa.

Khi búi giãn bị vỡ, biểu hiện nổi bật là xuất huyết tiêu hóa trên. Người bệnh có thể nhận biết qua các dấu hiệu như:

• Nôn ra máu, có thể là máu đỏ hoặc dịch nôn màu sẫm.
• Đi ngoài phân đen, đặc biệt khi lượng máu chảy xuống đường tiêu hóa và bị tiêu hóa.
• Chóng mặt, hoa mắt, mệt lả hoặc cảm giác yếu nhiều.
• Tim đập nhanh, da lạnh, vã mồ hôi.
• Huyết áp có thể giảm khi mất máu đáng kể.
• Trường hợp nặng có thể ngất hoặc rơi vào tình trạng sốc do mất máu.

Xuất huyết do giãn tĩnh mạch dạ dày được xem là một tình trạng cấp cứu. So với giãn tĩnh mạch thực quản, xuất huyết từ giãn tĩnh mạch dạ dày có thể ít gặp hơn nhưng thường có mức độ nặng hơn.

Nếu xuất hiện nôn ra máu, đi ngoài phân đen kèm chóng mặt, choáng hoặc ngất, người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay. Không nên tự dùng thuốc cầm máu hoặc cố gắng điều trị tại nhà vì chảy máu có thể diễn tiến nhanh và cần hồi sức, nội soi hoặc can thiệp chuyên sâu.

Giãn tĩnh mạch dạ dày được chẩn đoán như thế nào?

Bác sĩ dựa vào triệu chứng, bệnh sử và các xét nghiệm để chẩn đoán giãn tĩnh mạch dạ dày, đồng thời tìm nguyên nhân như bệnh gan hoặc tăng áp lực tĩnh mạch cửa.

Nội soi tiêu hóa trên là phương pháp quan trọng giúp phát hiện búi giãn và đánh giá vị trí, kích thước cũng như dấu hiệu chảy máu. Trong một số trường hợp, nội soi còn có thể được sử dụng để xử trí xuất huyết.

Ngoài ra, siêu âm Doppler hoặc chụp CT có thể được chỉ định để đánh giá hệ thống tĩnh mạch cửa và các mạch máu liên quan. Xét nghiệm máu cũng giúp kiểm tra tình trạng thiếu máu, chức năng gan và khả năng đông máu, từ đó hỗ trợ bác sĩ lựa chọn hướng điều trị phù hợp.

Giãn tĩnh mạch dạ dày có nguy hiểm không? Điều trị thế nào?

Giãn tĩnh mạch dạ dày có thể nguy hiểm khi búi giãn bị vỡ và gây xuất huyết tiêu hóa. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng cần điều trị giống nhau. Bác sĩ sẽ dựa vào tình trạng chảy máu, vị trí búi giãn, bệnh gan và nguyên nhân gây tăng áp lực tĩnh mạch cửa để lựa chọn phương pháp phù hợp.

Điều trị khi chưa xuất huyết

Nếu chưa xảy ra chảy máu, việc điều trị chủ yếu nhằm kiểm soát nguyên nhân và giảm nguy cơ xuất huyết. Một số người bệnh có thể được chỉ định thuốc chẹn beta không chọn lọc để giảm áp lực tĩnh mạch cửa. Việc dùng thuốc cần theo chỉ định, không nên tự ý sử dụng.

Không phải tất cả trường hợp đều cần can thiệp để phòng ngừa xuất huyết. Bác sĩ sẽ đánh giá nguy cơ dựa trên đặc điểm búi giãn và tình trạng sức khỏe trước khi quyết định theo dõi, dùng thuốc hay can thiệp.

Điều trị khi búi giãn bị vỡ

Khi giãn tĩnh mạch dạ dày bị vỡ, người bệnh cần được cấp cứu và điều trị kịp thời. Các biện pháp có thể gồm hồi sức, kiểm soát chảy máu, truyền máu khi cần và sử dụng thuốc giúp giảm áp lực tĩnh mạch cửa. Nội soi tiêu hóa có thể được thực hiện để xác định vị trí chảy máu và can thiệp.

Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể sử dụng phương pháp tiêm chất gây tắc qua nội soi hoặc các kỹ thuật can thiệp mạch máu như TIPS, BRTO. Việc lựa chọn phương pháp phụ thuộc vào vị trí búi giãn, tình trạng chảy máu và đặc điểm hệ thống mạch máu của người bệnh.

Sau khi kiểm soát chảy máu, người bệnh vẫn cần tiếp tục điều trị nguyên nhân nền và tái khám theo lịch. Không nên tự ý ngừng thuốc hoặc điều trị tại nhà, vì giãn tĩnh mạch dạ dày có nguy cơ tái xuất huyết.

Giãn tĩnh mạch dạ dày thường liên quan đến tăng áp lực tĩnh mạch cửa, đặc biệt ở người có bệnh gan mạn tính. Tình trạng này có thể không biểu hiện rõ nhưng trở nên nguy hiểm khi búi giãn vỡ gây xuất huyết tiêu hóa. Phát hiện sớm, đánh giá đúng nguy cơ và điều trị bệnh lý nền giúp hạn chế biến chứng. Khi có dấu hiệu nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen, người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay để được xử trí kịp thời.