Giảm trương lực cơ ở trẻ sơ sinh: Dấu hiệu, nguyên nhân và cách xử trí

Trẻ sơ sinh có cơ thể mềm nhão, ít cử động hoặc khả năng giữ tư thế kém có thể khiến cha mẹ lo lắng. Những biểu hiện này xuất phát từ nhiều nguyên nhân, liên quan đến hệ thần kinh, cơ hoặc các vấn đề sức khỏe khác. Nhận biết bất thường sớm và đưa trẻ đi thăm khám giúp xác định nguyên nhân, đồng thời có hướng theo dõi phù hợp.

Nguyên nhân nào gây giảm trương lực cơ ở trẻ sơ sinh?

Giảm trương lực cơ ở trẻ sơ sinh không phải là một bệnh riêng biệt mà là biểu hiện có thể xuất phát từ nhiều vấn đề khác nhau. Nguyên nhân có thể liên quan đến hệ thần kinh trung ương, thần kinh ngoại biên, cơ, rối loạn di truyền hoặc chuyển hóa. Việc xác định đúng nguyên nhân đóng vai trò quan trọng trong đánh giá tình trạng và định hướng xử trí cho trẻ.

Bất thường ở hệ thần kinh trung ương

Các vấn đề ảnh hưởng đến não và tủy sống là một nhóm nguyên nhân có thể gây giảm trương lực cơ ở trẻ sơ sinh. Tình trạng này có thể gặp khi não bị tổn thương do thiếu oxy, xuất huyết, nhiễm trùng hoặc có những bất thường trong quá trình phát triển. Trẻ có thể đồng thời xuất hiện các biểu hiện thần kinh khác tùy thuộc vào nguyên nhân và mức độ tổn thương.

Bệnh lý thần kinh - cơ

Những bất thường tại tế bào sừng trước tủy sống, dây thần kinh ngoại biên, điểm nối thần kinh - cơ hoặc cơ có thể làm giảm khả năng tạo và duy trì sức căng của cơ. Một số bệnh lý di truyền thần kinh - cơ có thể biểu hiện ngay từ giai đoạn sơ sinh với tình trạng mềm nhão, yếu cơ, ít vận động hoặc phản xạ gân xương giảm.

Bất thường nhiễm sắc thể và bệnh di truyền

Một số hội chứng di truyền hoặc bất thường nhiễm sắc thể có thể đi kèm giảm trương lực cơ ngay từ khi trẻ mới sinh. Trong những trường hợp này, trẻ có thể có thêm các đặc điểm như bất thường hình thái, chậm phát triển, khó bú hoặc những vấn đề tại các cơ quan khác. Việc chẩn đoán thường cần kết hợp khám lâm sàng với các xét nghiệm di truyền phù hợp.

Rối loạn chuyển hóa

Một số bệnh chuyển hóa bẩm sinh có thể ảnh hưởng đến chức năng của não, thần kinh và cơ, từ đó dẫn đến giảm trương lực cơ. Ngoài biểu hiện mềm nhão hoặc yếu cơ, trẻ có thể gặp các triệu chứng khác như bú kém, nôn, li bì, co giật hoặc rối loạn hô hấp. Các biểu hiện cụ thể phụ thuộc vào loại rối loạn chuyển hóa.

Nhiễm trùng và bệnh lý toàn thân

Nhiễm trùng nặng ở trẻ sơ sinh, đặc biệt khi ảnh hưởng đến hệ thần kinh trung ương hoặc gây tình trạng toàn thân nghiêm trọng, có thể làm trẻ giảm vận động và giảm trương lực cơ. Một số rối loạn toàn thân khác như bất thường điện giải hoặc đường huyết cũng có thể góp phần gây biểu hiện tương tự.

Ảnh hưởng của thuốc và các yếu tố quanh sinh

Một số thuốc mà người mẹ sử dụng trong thai kỳ hoặc trong quá trình chuyển dạ có khả năng ảnh hưởng tạm thời đến hoạt động thần kinh - cơ của trẻ sau sinh. Bên cạnh đó, các biến cố quanh sinh như thiếu oxy cũng có thể liên quan đến giảm trương lực cơ. Vì vậy, tiền sử thai kỳ, quá trình sinh và tình trạng của trẻ ngay sau sinh là những thông tin quan trọng khi tìm nguyên nhân.

Dấu hiệu nhận biết giảm trương lực cơ ở trẻ sơ sinh

Giảm trương lực cơ có thể biểu hiện qua tư thế, vận động, khả năng kiểm soát đầu và hoạt động bú của trẻ. Một số dấu hiệu thường gợi ý tình trạng này gồm:

• Cơ thể mềm nhão: Khi bế, cha mẹ có thể cảm thấy cơ thể trẻ mềm, thiếu độ căng và khó duy trì tư thế ổn định.
• Ít cử động: Trẻ có xu hướng ít vận động tự phát, tay chân ít co duỗi hoặc hoạt động yếu hơn bình thường.
• Khó kiểm soát đầu: Trẻ khó giữ đầu ở tư thế phù hợp; khi được nâng hoặc kéo nhẹ lên, đầu có thể ngả ra sau nhiều do cơ vùng cổ yếu.
• Tư thế bất thường: Khi nằm, tay và chân của trẻ có thể duỗi hoặc dạng sang hai bên nhiều hơn, thay vì duy trì tư thế gấp sinh lý thường thấy ở trẻ sơ sinh.
• Khả năng chống lại vận động thụ động giảm: Khi người chăm sóc nhẹ nhàng di chuyển tay hoặc chân, các chi của trẻ có thể dễ vận động hơn do sức cản của cơ giảm.
• Bú yếu hoặc khó bú: Giảm trương lực ở các cơ tham gia bú và nuốt có thể khiến trẻ ngậm bắt vú kém, bú yếu, bú kéo dài hoặc dễ mệt khi bú.
• Tiếng khóc yếu: Một số trẻ có thể khóc nhỏ hoặc yếu, đặc biệt khi giảm trương lực đi kèm tình trạng yếu cơ.
• Chậm đạt các kỹ năng vận động: Nếu tình trạng kéo dài, trẻ có thể chậm đạt những mốc vận động như kiểm soát đầu, lẫy hoặc ngồi so với độ tuổi dự kiến.

Các biểu hiện trên không đủ để tự xác định nguyên nhân. Nếu trẻ mềm nhão rõ rệt, bú kém, ít đáp ứng hoặc có bất thường về hô hấp, trẻ cần được đánh giá y tế để xác định tình trạng và nguyên nhân.

Điều trị giảm trương lực cơ ở trẻ sơ sinh như thế nào?

Điều trị giảm trương lực cơ ở trẻ sơ sinh không có một phương pháp chung cho mọi trường hợp mà cần dựa trên nguyên nhân, mức độ yếu cơ và các chức năng bị ảnh hưởng. Sau khi thăm khám và thực hiện các xét nghiệm cần thiết, bác sĩ có thể xây dựng kế hoạch điều trị và hỗ trợ phù hợp cho từng trẻ, bao gồm:

• Điều trị nguyên nhân: Nếu xác định được bệnh lý gây giảm trương lực cơ, bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp với bệnh nền. Một số nguyên nhân có phương pháp điều trị đặc hiệu, trong khi những trường hợp khác chủ yếu cần điều trị hỗ trợ và theo dõi lâu dài.
• Vật lý trị liệu: Các bài tập được thiết kế phù hợp với tình trạng của trẻ có thể hỗ trợ vận động, duy trì tầm vận động của khớp và hạn chế những vấn đề thứ phát do yếu cơ hoặc ít vận động.
• Hỗ trợ bú và dinh dưỡng: Trẻ bú yếu hoặc gặp khó khăn trong phối hợp bú - nuốt cần được đánh giá khả năng ăn uống và tình trạng dinh dưỡng. Tùy mức độ, nhân viên y tế có thể hướng dẫn tư thế, cách cho bú hoặc áp dụng biện pháp hỗ trợ dinh dưỡng thích hợp.
• Hỗ trợ hô hấp: Khi các cơ tham gia hô hấp bị ảnh hưởng, trẻ cần được theo dõi sát chức năng hô hấp và có thể cần các biện pháp hỗ trợ tùy theo mức độ suy giảm.
• Can thiệp phục hồi chức năng: Khi trẻ lớn hơn, các chương trình phục hồi chức năng có thể được điều chỉnh theo khả năng vận động và quá trình phát triển nhằm hỗ trợ trẻ đạt được các kỹ năng phù hợp với khả năng của mình.
• Theo dõi sự phát triển: Trẻ cần được tái khám theo chỉ định để đánh giá trương lực cơ, vận động, dinh dưỡng, hô hấp và các mốc phát triển. Kế hoạch can thiệp có thể được điều chỉnh dựa trên diễn biến và nguyên nhân cụ thể.

Cha mẹ không nên tự tập luyện hoặc áp dụng phương pháp điều trị cho trẻ khi chưa có hướng dẫn chuyên môn. Đặc biệt, trẻ bú kém rõ rệt, khó thở, tím tái, li bì hoặc giảm đáp ứng cần được đưa đến cơ sở y tế để được đánh giá kịp thời.

Giảm trương lực cơ ở trẻ sơ sinh có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân và biểu hiện với mức độ khác nhau ở mỗi trẻ. Việc chú ý đến những dấu hiệu như cơ thể mềm nhão, ít vận động, bú yếu hay khó kiểm soát đầu sẽ giúp cha mẹ chủ động đưa trẻ đi thăm khám. Khi nguyên nhân được xác định sớm, bác sĩ có thể lựa chọn hướng điều trị, hỗ trợ và theo dõi phù hợp, góp phần cải thiện khả năng vận động cũng như quá trình phát triển của trẻ.