Dương tính giả HIV là gì? Nguyên nhân gây ra kết quả dương tính giả

Khi nghe thông báo kết quả xét nghiệm HIV “dương tính”, phần lớn mọi người đều rơi vào trạng thái hoảng sợ. Tuy nhiên, trước khi đưa ra kết luận, cần hiểu rằng kết quả sàng lọc ban đầu có thể gây dương tính giả, nghĩa là test hiển thị tín hiệu dương tính dù cơ thể không có HIV. Điều này hoàn toàn có thể xảy ra và thường được xác nhận lại bằng các xét nghiệm chuyên sâu hơn.

Kết quả dương tính giả HIV là gì?

Kết quả xét nghiệm dương tính giả HIV là khi xét nghiệm sàng lọc ban đầu (thường là test nhanh hoặc xét nghiệm kháng thể/kháng nguyên) ghi nhận phản ứng dương tính, nhưng các xét nghiệm khẳng định sau đó lại cho thấy người đó không nhiễm HIV.

Tình trạng này xảy ra vì các xét nghiệm sàng lọc được thiết kế với độ nhạy cao, chỉ cần phát hiện tín hiệu nghi ngờ, hệ thống sẽ báo dương tính để tránh bỏ sót ca nhiễm. Tuy nhiên, độ nhạy cao cũng làm tăng khả năng “báo động nhầm”.

Dù kết quả ban đầu có thể khiến bạn lo lắng, điều quan trọng là cần thực hiện thêm các xét nghiệm khác trước khi đưa ra kết luận cuối cùng.

Nguyên nhân gây kết quả dương tính giả

Dương tính giả khi xét nghiệm HIV không phải hiện tượng hiếm gặp. Có nhiều yếu tố có thể làm kết quả sàng lọc bị nhiễu, dẫn đến phản ứng dương tính dù cơ thể hoàn toàn không có virus. Dưới đây là những nhóm nguyên nhân thường gặp nhất:

Ảnh hưởng từ các bệnh lý khác

Một số bệnh hoặc rối loạn miễn dịch có thể tạo ra kháng thể “gần giống” với kháng thể HIV, khiến máy xét nghiệm phản ứng nhầm. Những trường hợp này thường là:

• Các bệnh do virus như cúm, sốt siêu vi;
• Viêm gan tự miễn;
• Bệnh lý tuyến giáp hoặc rối loạn miễn dịch;
• Một số loại ung thư có ảnh hưởng đến hệ miễn dịch.

Sự trùng lặp này khiến xét nghiệm kháng thể dễ “nhận dạng sai”, dẫn đến kết quả dương tính giả.

Tình trạng cơ thể tại thời điểm xét nghiệm

Ngay cả khi không mắc bệnh nào nghiêm trọng, một số yếu tố sinh lý cũng có thể làm sai lệch kết quả, chẳng hạn:

• Vừa tiêm vắc xin;
• Đang mang thai, đặc biệt ở giai đoạn cuối thai kỳ;
• Cơ thể đang phản ứng viêm hoặc nhiễm trùng nhẹ.

Những thay đổi miễn dịch này có thể làm xét nghiệm sàng lọc phản ứng mạnh hơn bình thường.

Sai số kỹ thuật trong quá trình xét nghiệm

Mặc dù hiếm khi xảy ra, nhưng các yếu tố về quy trình vẫn có thể gây nhầm lẫn:

• Lỗi thao tác trong test nhanh;
• Chất lượng sinh phẩm xét nghiệm không ổn định;
• Mẫu máu bị lẫn hoặc bảo quản không đúng.

Phòng xét nghiệm có quy trình kiểm soát chất lượng giúp hạn chế sai sót, nhưng không thể loại bỏ hoàn toàn.

Thời gian phơi nhiễm chưa đủ lâu

Một số test có thể phản ứng nhầm trong “giai đoạn cửa sổ”, khi cơ thể chưa tạo đủ kháng thể đặc hiệu chống HIV. Trong thời điểm này, các phản ứng miễn dịch không đặc hiệu có thể gây tín hiệu dương tính giả, dù bản chất người xét nghiệm không nhiễm HIV.

Nhìn chung, kết quả xét nghiệm HIV dương tính giả không có nghĩa bạn bị bệnh, và nguyên nhân thường chỉ liên quan tới sự khác biệt trong phản ứng miễn dịch hoặc các yếu tố kỹ thuật.

Phải làm sao nếu kết quả HIV dương tính?

Khi nhận được kết quả dương tính từ xét nghiệm sàng lọc, điều quan trọng nhất là giữ bình tĩnh. Quy trình chẩn đoán HIV luôn gồm hai bước sàng lọc và khẳng định. Nghĩa là kết quả ban đầu chưa phải kết luận cuối cùng. Để giúp bạn định hướng rõ ràng hơn, dưới đây là các bước nên thực hiện:

Không tự suy diễn hoặc hoảng loạn

Nhiều người thường nghĩ ngay đến tình huống xấu nhất, nhưng kết quả dương tính ở bước sàng lọc chỉ mang tính phát hiện sơ bộ. Có không ít trường hợp được xác nhận âm tính hoàn toàn sau khi làm xét nghiệm khẳng định.

Thực hiện xét nghiệm khẳng định tại cơ sở y tế uy tín

Đây là bước bắt buộc để đưa ra kết luận chính xác. Các phương pháp khẳng định như:

• Xét nghiệm Western Blot;
• Xét nghiệm NAT (tìm tải lượng virus);
• Các xét nghiệm khẳng định thế hệ mới theo phác đồ quốc gia.

Các xét nghiệm này có độ chính xác rất cao và được chỉ định khi test sàng lọc có kết quả dương tính.

Thông báo cho nhân viên y tế về tình trạng sức khỏe gần đây

Để đánh giá nguyên nhân có thể gây dương tính giả, bạn nên chia sẻ thông tin liên quan như:

• Đang mang thai;
• Mới tiêm vắc xin;
• Đang điều trị bệnh lý miễn dịch;
• Có dùng thuốc hoặc chất bổ trợ nào gần đây.

Những dữ liệu này giúp bác sĩ phân tích kết quả chính xác hơn.

Tái xét nghiệm nếu bác sĩ yêu cầu

Trong một số trường hợp, đặc biệt là khi phơi nhiễm chưa qua đủ thời gian cửa sổ, bác sĩ có thể đề nghị làm lại xét nghiệm sau 1 - 3 tháng để có kết luận chắc chắn.

Tránh quan hệ tình dục không an toàn cho đến khi có kết quả cuối cùng

Dù khả năng dương tính giả cao, việc thận trọng trong thời gian chờ kết quả chính thức là cần thiết để bảo vệ bản thân và người khác.

Tầm quan trọng của việc chẩn đoán và điều trị sớm

Cho dù kết quả cuối cùng là âm tính hay dương tính thật sự, việc hiểu rõ tình trạng sức khỏe càng sớm càng tốt mang lại nhiều lợi ích. Đối với HIV, chẩn đoán sớm có thể tạo nên sự khác biệt rất lớn trong quá trình điều trị và chất lượng cuộc sống.

Trước khi đi vào chi tiết, bạn cần biết rằng HIV ngày nay không còn là “án tử” như nhiều người vẫn nghĩ. Khi phát hiện và điều trị sớm, người nhiễm HIV có thể sống khỏe mạnh, tuổi thọ gần như bình thường và hạn chế nguy cơ lây truyền cho người khác.

Giúp người bệnh sớm bắt đầu điều trị hiệu quả

Các thuốc kháng virus (ARV) có khả năng ức chế HIV ở mức rất thấp, giúp hệ miễn dịch phục hồi và ngăn ngừa biến chứng. Càng điều trị sớm, hiệu quả càng cao.

Giảm đáng kể nguy cơ lây truyền

Khi tải lượng virus giảm xuống dưới ngưỡng phát hiện, nguy cơ lây truyền HIV qua quan hệ tình dục gần như bằng không.

Hỗ trợ tư vấn tâm lý và lập kế hoạch chăm sóc sức khỏe

Việc chẩn đoán sớm giúp người bệnh nhận được:

• Tư vấn chuyên nghiệp từ nhân viên y tế;
• Hướng dẫn về dinh dưỡng, lối sống lành mạnh;
• Kế hoạch theo dõi định kỳ nhằm đảm bảo sức khỏe ổn định

Nhờ đó, người bệnh có thể sống chủ động, tự tin và hòa nhập bình thường.

Ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm do phát hiện muộn

Nếu không biết mình nhiễm HIV, nhiều người chỉ tìm đến bệnh viện khi hệ miễn dịch đã suy yếu nặng. Lúc này nguy cơ mắc nhiễm trùng cơ hội, sụt cân, viêm phổi hoặc các bệnh lý nghiêm trọng khác tăng cao. Điều trị sớm giúp ngăn chặn hoàn toàn những tình huống này.

Hiểu đúng về dương tính giả HIV là điều rất quan trọng để tránh hoang mang và đưa ra quyết định hợp lý. Một kết quả sàng lọc dương tính chưa phải kết luận cuối cùng, bạn cần thực hiện thêm xét nghiệm khẳng định tại cơ sở y tế uy tín để có thông tin chính xác. Trong mọi trường hợp, bình tĩnh, tìm hiểu đúng nguồn và tuân thủ hướng dẫn của nhân viên y tế sẽ giúp bạn bảo vệ sức khỏe tốt nhất.