Dịch kính là gì? Vai trò của dịch kính trong mắt

Dịch kính, còn gọi là dịch thủy tinh hoặc pha lê thể, là một chất gel trong suốt, không màu, nằm bên trong nhãn cầu, giữa thủy tinh thể và võng mạc. Cấu trúc này giúp duy trì áp lực nội nhãn, hỗ trợ cung cấp dưỡng chất và góp phần tạo nên thị lực rõ nét. Tổn thương dịch kính có thể dẫn đến nhiều biến chứng đáng lưu ý.

Dịch kính là gì?

Dịch kính là một chất dạng gel trong suốt, nằm giữa thủy tinh thể và võng mạc, chiếm khoảng 80% thể tích nhãn cầu. Thành phần chủ yếu của dịch kính là nước, kết hợp với một lượng nhỏ collagen, glycosaminoglycan, chất điện giải và protein. Dịch kính nằm ở khoang sau nhãn cầu, chiếm khoảng không gian giữa thủy tinh thể phía trước và võng mạc phía sau. Nó là thành phần trung tâm của mắt, được bao bọc bởi các cấu trúc nội nhãn quan trọng, đóng vai trò như một khoảng đệm nằm sâu bên trong mắt.

Mặc dù không tham gia trực tiếp vào quá trình trao đổi chất như các mô khác, dịch kính vẫn đóng vai trò thiết yếu trong việc duy trì môi trường nội nhãn ổn định và hỗ trợ chức năng thị giác. Sự thay đổi trong cấu trúc hoặc tính chất của dịch kính có thể dẫn đến các rối loạn về mắt, ảnh hưởng đến thị lực.

Vai trò của dịch kính trong mắt

Dịch kính giữ một vai trò thiết yếu trong việc duy trì cấu trúc và chức năng sinh lý của nhãn cầu. Dù không trực tiếp tham gia vào quá trình thị giác như võng mạc hay thủy tinh thể, dịch kính lại đóng góp quan trọng trong việc bảo vệ và hỗ trợ các bộ phận này hoạt động hiệu quả. Dưới đây là các vai trò chính của dịch kính trong mắt:

Duy trì hình dạng nhãn cầu: Với tính chất gel trong suốt, dịch kính giúp giữ cho nhãn cầu luôn ở trạng thái ổn định, tròn đều và chống lại sự biến dạng do áp lực nội nhãn hoặc các tác động từ bên ngoài. Nhờ đó, cấu trúc giải phẫu của mắt được bảo toàn, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động thị giác.
Truyền ánh sáng đến võng mạc: Dịch kính có độ trong suốt cao, cho phép ánh sáng đi qua một cách dễ dàng và không bị tán xạ nhiều trước khi đến võng mạc. Điều này góp phần quan trọng vào việc tạo hình ảnh rõ nét và chính xác, hỗ trợ quá trình nhìn được diễn ra hiệu quả.
Hấp thụ chấn động và bảo vệ nội nhãn: Chức năng đệm của dịch kính giúp mắt giảm thiểu tác động cơ học khi có rung động hoặc va đập nhẹ từ bên ngoài. Nhờ đó, các cấu trúc nhạy cảm như võng mạc hay mạch máu nội nhãn được bảo vệ tốt hơn trước nguy cơ tổn thương.
Hỗ trợ trao đổi chất và ổn định môi trường nội nhãn: Mặc dù không có mạch máu, dịch kính vẫn tham gia gián tiếp vào việc vận chuyển một số chất dinh dưỡng và duy trì môi trường hóa học ổn định bên trong nhãn cầu. Điều này đặc biệt quan trọng đối với sức khỏe và hoạt động bình thường của võng mạc.

Một số rủi ro có thể xảy ra khi dịch kính võng mạc bị tổn thương

Khi dịch kính võng mạc bị tổn thương, các cấu trúc nhạy cảm trong mắt có thể chịu ảnh hưởng nghiêm trọng, làm suy giảm thị lực và gây ra các biến chứng nhãn khoa. Dưới đây là một số rủi ro phổ biến có thể xảy ra:

Vẩn đục dịch kính

Theo thời gian, dịch kính có thể bị thoái hóa, hóa lỏng và co rút, khiến các sợi collagen bên trong kết tụ thành các đám mờ hoặc sợi nhỏ. Các cấu trúc này làm gián đoạn đường đi của ánh sáng đến võng mạc, tạo ra hiện tượng “ruồi bay” - những vật thể nhỏ trôi nổi trong tầm nhìn. Nếu quá trình co rút đi kèm kéo mạnh võng mạc, nguy cơ rách và bong võng mạc có thể xảy ra.

Xuất huyết dịch kính

Tổn thương mạch máu võng mạc hoặc các tình trạng bệnh lý như võng mạc đái tháo đường có thể gây rò rỉ máu vào khoang dịch kính. Xuất huyết dịch kính thường làm giảm tầm nhìn đột ngột và che khuất hình ảnh. Dù hiếm khi gây mất thị lực vĩnh viễn, máu tích tụ nếu không được xử lý kịp thời có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng hơn.

Thoái hóa dịch kính

Thoái hóa dịch kính là quá trình lão hóa tự nhiên khiến dịch kính ngưng tụ và giảm độ trong suốt. Các sợi collagen co lại tạo thành đốm đen, đường kẻ mảnh hoặc ánh chớp trong mắt. Nếu quá trình này dẫn đến bong dịch kính sau kèm theo lực kéo bất thường, rách võng mạc có thể xảy ra, tiềm ẩn nguy cơ bong võng mạc và mất thị lực nếu không can thiệp sớm.

Bong dịch kính sau (PVD)

PVD xảy ra khi dịch kính tách khỏi võng mạc, gây cảm giác ruồi bay và chớp sáng. Dù thường lành tính, PVD có thể đi kèm với các biến chứng nghiêm trọng như rách võng mạc, bong võng mạc, lỗ hoàng điểm hoặc nhăn hoàng điểm nếu lực tách quá mạnh hoặc xảy ra tại vị trí kết dính bất thường giữa dịch kính và võng mạc.

Tăng sinh dịch kính võng mạc (PVR)

PVR là biến chứng nặng, thường xảy ra sau phẫu thuật bong võng mạc hoặc chấn thương mắt nặng. Trong tình trạng này, các tế bào võng mạc tăng sinh và hình thành mô sẹo kéo căng, dẫn đến bong võng mạc tái phát. Nếu không được xử lý kịp thời, PVR có thể dẫn đến mất thị lực không hồi phục.

*Tăng sinh dịch kính võng mạc là biến chứng nặng, thường xảy ra sau phẫu thuật bong võng mạc hoặc chấn thương mắt nặng*

Làm thế nào để chăm sóc đôi mắt luôn khỏe mạnh?

Để duy trì đôi mắt khỏe mạnh và phòng ngừa các bệnh lý về mắt, bạn có thể áp dụng một số biện pháp chăm sóc sau:

Khám mắt định kỳ: Nên kiểm tra mắt ít nhất mỗi 6 - 12 tháng, kể cả khi không có dấu hiệu bất thường, để phát hiện sớm các vấn đề như tật khúc xạ, tăng nhãn áp, hoặc bệnh võng mạc.
Bảo vệ mắt khỏi ánh sáng có hại: Sử dụng kính râm chống tia UV khi ra nắng và hạn chế tiếp xúc lâu dài với ánh sáng xanh từ màn hình điện tử bằng cách đeo kính lọc ánh sáng xanh hoặc điều chỉnh chế độ hiển thị.
Điều tiết thời gian sử dụng thiết bị điện tử: Thực hiện quy tắc 20-20-20: Cứ sau 20 phút nhìn màn hình, hãy nhìn vật cách xa 20 feet (khoảng 6 mét) trong ít nhất 20 giây để giảm mỏi mắt.
Chế độ dinh dưỡng hợp lý: Bổ sung thực phẩm giàu vitamin A, C, E, kẽm và omega-3 như cà rốt, cá hồi, rau xanh đậm, hạt và trái cây để tăng cường sức khỏe mắt.
Giữ vệ sinh mắt: Không dụi mắt bằng tay bẩn, vệ sinh kính áp tròng đúng cách nếu sử dụng, và tránh dùng mỹ phẩm mắt quá hạn.
Ngủ đủ giấc: Ngủ từ 7 - 8 giờ mỗi đêm giúp mắt có thời gian phục hồi và giảm khô, mỏi sau cả ngày hoạt động.
Tránh hút thuốc: Hút thuốc làm tăng nguy cơ mắc các bệnh lý nghiêm trọng như thoái hóa điểm vàng, đục thủy tinh thể và tổn thương thần kinh thị giác.

*Bổ sung thực phẩm giàu vitamin A, C, E, kẽm và omega-3 như cà rốt, cá hồi, rau xanh đậm, hạt và trái cây để tăng cường sức khỏe mắt*

Dịch kính đóng vai trò thầm lặng nhưng thiết yếu trong việc duy trì cấu trúc và chức năng của mắt. Khi hoạt động bình thường, nó góp phần bảo vệ võng mạc, đảm bảo thị lực rõ ràng và ổn định. Tuy nhiên, một khi bị tổn thương, dịch kính có thể gây ra hàng loạt biến chứng ảnh hưởng nghiêm trọng đến thị lực, thậm chí dẫn đến mất thị lực nếu không được can thiệp kịp thời. Do đó, việc hiểu rõ vai trò, các dấu hiệu bất thường và thăm khám nhãn khoa định kỳ là điều cần thiết để bảo vệ sức khỏe mắt lâu dài.