Có nên uống cà phê lúc đói? Những lưu ý để bảo vệ sức khỏe

Một ly cà phê đậm đà khởi đầu ngày mới là thói quen của nhiều người để tìm kiếm sự tỉnh táo tức thì. Có những người vẫn duy trì việc uống cà phê ngay khi vừa ngủ dậy, trước cả khi kịp ăn sáng, vì tin rằng đây là cách nhanh nhất để kích hoạt não bộ cho một ngày làm việc dài.

Tuy nhiên, không ít người sau đó lại đối mặt với cảm giác cồn cào ở vùng thượng vị, run tay nhẹ hoặc nhịp tim tăng nhanh một cách bất thường. Điều này tạo nên một cuộc tranh luận quen thuộc: Liệu thói quen uống cà phê lúc đói có thực sự là "thủ phạm" trực tiếp gây ra viêm loét dạ dày như nhiều lời đồn thổi?

Theo bác sĩ Phạm Uyển Trinh cho biết, việc uống cà phê khi bụng rỗng không mặc nhiên gây ra viêm loét dạ dày cho tất cả mọi người, nhưng nó có thể làm trầm trọng hơn các triệu chứng ở những người đã có sẵn bệnh lý hoặc có cơ địa nhạy cảm.

Để hiểu rõ hơn về phản ứng của cơ thể và tìm ra cách thưởng thức cà phê an toàn, chúng ta cần nhìn vào những gì diễn ra bên trong hệ tiêu hóa và nội tiết khi caffeine tiếp xúc với một chiếc bụng rỗng.

Có nên uống cà phê lúc đói không?

Câu trả lời cho việc có nên uống cà phê lúc đói hay không phụ thuộc lớn vào tình trạng sức khỏe hiện tại của mỗi cá nhân. Đối với một người khỏe mạnh, một ly cà phê buổi sáng có thể không gây ra vấn đề nghiêm trọng. 

Cà phê có thể kích thích tiết gastrin và acid dạ dày ở một số người. Tác động này không chỉ phụ thuộc vào caffeine, bởi cà phê khử caffeine cũng có thể kích thích bài tiết acid. Tuy nhiên, tăng tiết acid sau khi uống cà phê không đồng nghĩa với việc niêm mạc dạ dày chắc chắn bị tổn thương hoặc hình thành ổ loét.

Thậm chí, các nghiên cứu cho thấy ngay cả cà phê đã loại bỏ caffeine (decaf) vẫn có khả năng kích thích tiết acid và giải phóng gastrin mạnh hơn cả một bữa ăn protein tiêu chuẩn.

Một số người có thể cảm thấy cồn cào, buồn nôn hoặc khó chịu vùng thượng vị sau khi uống cà phê khi bụng rỗng. Tuy nhiên, phản ứng này không chỉ do acid dạ dày mà còn phụ thuộc vào độ nhạy cảm của từng người, lượng cà phê sử dụng và các bệnh lý tiêu hóa đi kèm. Nếu triệu chứng thường xuyên xuất hiện, nên thử giảm lượng cà phê, thay đổi thời điểm uống hoặc tạm ngừng để đánh giá khả năng dung nạp.

Đối với những người đang bị viêm dạ dày hoặc loét dạ dày tá tràng, sự gia tăng acid này có thể làm tăng mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng đau. Dù vậy, việc uống cà phê lúc đói không được coi là nguyên nhân duy nhất và trực tiếp gây ra vết loét thực thể nếu không có các yếu tố nguy cơ khác đi kèm. 

Cà phê có thể làm tăng cảm giác khó chịu ở một số người có triệu chứng khó tiêu, trào ngược hoặc nhạy cảm với loại thức uống này. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng khác nhau giữa các cá nhân; không thể kết luận rằng mọi người bị viêm hoặc loét dạ dày đều phải kiêng cà phê hoàn toàn.

Vì sao một số người khó chịu sau khi uống cà phê?

Cảm giác hồi hộp, run tay hay lo lắng sau khi uống cà phê lúc đói không chỉ đến từ dạ dày mà còn là kết quả của sự tương tác giữa caffeine với hệ thần kinh và nội tiết.

Caffeine có thể ảnh hưởng đến đáp ứng hormone căng thẳng cortisol, nhưng mức độ thay đổi phụ thuộc vào lượng caffeine, thói quen sử dụng và đặc điểm cá nhân. Hiện chưa đủ căn cứ để khẳng định uống cà phê lúc đói luôn làm cortisol tăng mạnh hơn so với uống sau ăn. Cảm giác bồn chồn hoặc hồi hộp sau uống cà phê thường cần được xem xét trong mối liên hệ với lượng caffeine và độ nhạy cảm của từng người.

Caffeine chủ yếu phát huy tác dụng bằng cách ức chế thụ thể adenosine trong hệ thần kinh trung ương, giúp giảm cảm giác buồn ngủ và tăng sự tỉnh táo. Khi sử dụng nhiều hoặc ở người nhạy cảm, caffeine có thể gây bồn chồn, run tay, lo âu, đau đầu hoặc cảm giác tim đập nhanh.

Chính cơ chế này giúp chúng ta tỉnh táo, nhưng ở một số người, nó lại gây ra tình trạng run rẩy (jitters), nhịp tim nhanh hoặc thậm chí là đau đầu và chóng mặt.

Một điểm đáng lưu ý là khả năng dung nạp caffeine không giống nhau ở mỗi người. Điều này được quyết định bởi yếu tố di truyền, đặc biệt là các biến thể trong gen CYP1A2 và AHR. Khả năng chuyển hóa và độ nhạy cảm với caffeine khác nhau giữa mỗi người. Yếu tố di truyền, lượng caffeine tiêu thụ, mức độ dung nạp và một số thuốc có thể ảnh hưởng đến thời gian cũng như mức độ xuất hiện tác dụng phụ.

Vì vậy, người thường xuyên bị run tay, mất ngủ hoặc hồi hộp nên giảm lượng caffeine và theo dõi triệu chứng, thay vì tự suy đoán khả năng chuyển hóa dựa trên biểu hiện đơn lẻ. 

Cách điều chỉnh lượng và thời điểm uống cà phê

Để giảm thiểu tác động tiêu cực nhưng vẫn tận hưởng được hương vị cà phê, người dùng có thể áp dụng một số thay đổi nhỏ trong thói quen hằng ngày. Thay vì uống cà phê khi bụng hoàn toàn rỗng, bạn có thể cân nhắc:

• Nếu thường bị run tay, hồi hộp hoặc mất ngủ sau khi uống cà phê, bạn có thể thử giảm lượng uống hoặc chuyển sang loại ít caffeine hay khử caffeine. Tuy nhiên, các loại này vẫn có thể gây khó chịu tiêu hóa ở một số người; cần theo dõi phản ứng thực tế của cơ thể.
• Chú ý đến loại cà phê: Cà phê có thể làm tăng triệu chứng ợ nóng hoặc trào ngược ở một số người, nhưng mức độ ảnh hưởng khác nhau giữa các cá nhân. Nếu nhận thấy triệu chứng thường xuất hiện sau khi uống cà phê, hãy thử giảm lượng uống hoặc tạm ngừng để đánh giá sự thay đổi; không nhất thiết phải kiêng hoàn toàn nếu bạn vẫn dung nạp tốt. Những người nhạy cảm có thể thử các loại cà phê có độ acid thấp hoặc thay đổi phương pháp pha chế để giảm bớt sự khó chịu.

Theo bác sĩ Phạm Uyển Trinh: “Chìa khóa là lắng nghe phản ứng của cơ thể; nếu bạn cảm thấy cồn cào hoặc tim đập nhanh khi uống lúc đói, đó là tín hiệu cơ thể yêu cầu bạn phải thay đổi thời điểm uống hoặc giảm liều lượng.”

Những trường hợp nên hạn chế hoặc hỏi bác sĩ

Không phải mọi sự khó chịu sau khi uống cà phê đều là bình thường. Có những dấu hiệu cảnh báo cho thấy bạn cần dừng thói quen này và tìm đến sự hỗ trợ y tế chuyên sâu.

Trước hết là các triệu chứng của trào ngược dạ dày thực quản (GERD), bao gồm cảm giác nóng rát vùng sau xương ức (ợ nóng), trào ngược dịch acid lên họng hoặc gây ho khan, khó tiêu. Nếu những triệu chứng này xuất hiện thường xuyên, việc tiếp tục uống cà phê lúc đói có thể làm tình trạng viêm thực quản trở nên trầm trọng hơn.

Bạn nên đi khám nếu thường xuyên đau thượng vị, ợ nóng, buồn nôn hoặc khó tiêu kéo dài; đặc biệt khi có sụt cân không chủ ý, chán ăn dai dẳng hoặc nôn kéo dài. Cần đến cơ sở cấp cứu nếu nôn ra máu, nôn ra chất giống bã cà phê, đi ngoài phân đen như hắc ín hoặc đau bụng dữ dội kéo dài. Những dấu hiệu này không nên được xử lý đơn thuần bằng cách thay đổi thói quen uống cà phê.

Trong những trường hợp này, cà phê không còn là một thức uống thưởng thức mà có thể trở thành yếu tố gây hại, cần được điều chỉnh hoặc loại bỏ hoàn toàn theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.

Vậy có nên uống cà phê lúc đói? Việc uống cà phê lúc đói không gây loét dạ dày cho tất cả mọi người, nhưng nó có thể gây kích ứng và tạo áp lực lên hệ thần kinh tùy theo cơ địa. Hãy thay đổi thời điểm thưởng thức và lắng nghe cơ thể để ly cà phê buổi sáng thực sự mang lại sự tỉnh táo thay vì những nỗi lo về sức khỏe.

Trao đổi với bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa nếu bạn thường xuyên gặp tình trạng cồn cào, ợ nóng hoặc đau thượng vị sau khi uống cà phê.

Tình huống mở đầu mang tính minh họa, không đại diện cho một cá nhân cụ thể.