Cơ dựng sống là gì? Cấu tạo, chức năng và các vấn đề thường gặp

Cột sống cần sự phối hợp của xương, dây chằng và nhiều nhóm cơ để duy trì tư thế cũng như thực hiện các chuyển động hằng ngày. Trong đó, cơ dựng sống là một nhóm cơ lưng nội tại lớn, kéo dài dọc cột sống và tham gia đáng kể vào việc giữ tư thế, kiểm soát chuyển động của thân mình.

Cơ dựng sống là gì?

Cơ dựng sống là một nhóm cơ lưng nội tại chạy dọc hai bên cột sống. Nhóm cơ này kéo dài từ vùng xương cùng và mào chậu lên dọc cột sống, với các bó cơ bám vào đốt sống, xương sườn và một số cấu trúc ở vùng đầu - cổ.

Cơ dựng sống phát triển khác nhau tùy vị trí. Ở vùng thắt lưng, các bó cơ tạo thành một khối cơ tương đối dày để hỗ trợ cột sống và thân mình. Khi đi lên phía trên, các bó cơ dần phân chia và có những điểm bám khác nhau.

Nhóm cơ này nằm sâu hơn các cơ lưng nông như cơ thang và cơ lưng rộng. Do đó, không phải toàn bộ khối cơ có thể quan sát rõ từ bên ngoài, nhưng hoạt động của chúng diễn ra liên tục trong nhiều tư thế và chuyển động hằng ngày.

Cấu tạo cơ dựng sống

Các cơ ở lưng được sắp xếp thành nhiều lớp và nhóm khác nhau. Nếu xét về giải phẫu chức năng, cơ dựng sống thuộc nhóm cơ lưng nội tại, tức các cơ có liên quan trực tiếp đến chuyển động và ổn định cột sống. Cơ dựng sống gồm ba cột cơ chính chạy gần như song song với cột sống. Theo thứ tự từ ngoài vào trong gồm cơ chậu sườn, cơ dài và cơ gai.

Cơ chậu sườn

Cơ chậu sườn (iliocostalis) nằm ngoài cùng trong ba nhóm cơ dựng sống. Các bó cơ chạy từ vùng thấp của lưng lên các xương sườn và vùng cổ. Tùy vị trí, cơ chậu sườn được chia thành các phần ở thắt lưng, ngực và cổ. Khi hai bên cùng hoạt động, nhóm cơ này hỗ trợ duỗi cột sống, khi một bên co, nó góp phần nghiêng thân hoặc cổ về cùng phía.

Cơ dài

Cơ dài (longissimus) nằm ở giữa và là thành phần lớn của nhóm cơ dựng sống. Các bó cơ kéo dài từ vùng lưng dưới lên các đốt sống ngực, cổ và vùng đầu. Cơ dài tham gia duỗi cột sống và cổ, đồng thời hỗ trợ nghiêng sang bên. Phần cơ dài ở đầu còn tham gia một số chuyển động của đầu và cổ.

Cơ gai

Cơ gai (spinalis) nằm gần đường giữa cột sống nhất. Đây thường là thành phần nhỏ hơn so với cơ chậu sườn và cơ dài. Các bó cơ gai liên kết với những mỏm gai của đốt sống ở các đoạn khác nhau. Hoạt động của cơ góp phần duỗi và kiểm soát tư thế của cột sống.

Ba nhóm cơ này không hoạt động hoàn toàn riêng biệt. Chúng phối hợp với các cơ lưng sâu hơn, cơ bụng và nhiều cấu trúc khác để tạo sự ổn định cần thiết cho thân mình.

Chức năng của cơ dựng sống

Cơ dựng sống tham gia cả vận động và duy trì tư thế. Tùy nhóm cơ hoạt động một bên hay đồng thời hai bên, cột sống có thể thực hiện những chuyển động khác nhau. Các chức năng chính của nhóm cơ này gồm:

• Duỗi cột sống: Giúp đưa thân từ tư thế cúi về thẳng và hỗ trợ ngả người ra sau.
• Nghiêng người sang một bên: Khi cơ một bên co, cột sống có thể nghiêng về cùng phía.
• Duy trì tư thế: Hỗ trợ giữ thân người ổn định khi đứng, ngồi và vận động.
• Kiểm soát chuyển động: Giúp kiểm soát thân mình khi cúi người, đi lại hoặc nâng vật.

Vì vậy, nhận định rằng cơ dựng sống chỉ có nhiệm vụ “giữ lưng thẳng” là chưa đầy đủ. Nhóm cơ này còn tham gia kiểm soát chuyển động và tải trọng tác động lên thân mình trong nhiều hoạt động.

Các vấn đề liên quan đến cơ dựng sống

Đau tại vùng cạnh cột sống có thể liên quan đến cơ dựng sống, nhưng không phải mọi trường hợp đau lưng đều bắt nguồn từ nhóm cơ này. Đau lưng còn có thể liên quan đến đĩa đệm, khớp, dây chằng, dây thần kinh hoặc những nguyên nhân khác. Một số vấn đề có thể ảnh hưởng đến hoạt động của cơ dựng sống gồm:

Căng cơ

Căng cơ có thể xảy ra khi các sợi cơ bị kéo giãn hoặc chịu tải vượt quá khả năng, thường liên quan đến nâng vật, vận động mạnh, chuyển động đột ngột hoặc kỹ thuật tập luyện chưa phù hợp.

Người bị căng cơ vùng lưng có thể cảm thấy đau, căng cứng hoặc co thắt, đặc biệt khi thay đổi tư thế. Phần lớn các trường hợp căng cơ nhẹ có thể cải thiện theo thời gian, nhưng đau nhiều hoặc kéo dài cần được đánh giá để loại trừ những tổn thương khác.

Đau lưng liên quan đến cơ

Cơ dựng sống có thể là một trong nhiều cấu trúc liên quan đến đau lưng, đặc biệt sau vận động quá sức hoặc chấn thương mô mềm. Triệu chứng thường có thể bao gồm đau cạnh cột sống, căng cứng hoặc đau tăng khi thực hiện một số động tác.

Người bệnh nên đi khám nếu đau xuất hiện sau chấn thương mạnh, kéo dài hoặc tăng dần, kèm yếu chân, tê lan, rối loạn kiểm soát tiểu tiện hoặc đại tiện, sốt hay các biểu hiện toàn thân bất thường.

Để hỗ trợ sức khỏe cơ lưng nói chung, có thể duy trì hoạt động thể chất phù hợp, tăng dần cường độ tập luyện, tránh tăng tải đột ngột và sử dụng kỹ thuật thích hợp khi nâng vật. Các bài tập tăng sức mạnh nên được lựa chọn theo thể trạng, đặc biệt ở người đang có đau lưng hoặc tiền sử chấn thương.

Yếu và giảm khối lượng cơ

Cơ có thể giảm sức mạnh và khối lượng khi ít vận động kéo dài, bất động hoặc do một số tình trạng sức khỏe. Khi các cơ quanh cột sống hoạt động kém, khả năng kiểm soát thân mình trong một số hoạt động cũng có thể bị ảnh hưởng.

Tuy nhiên, không nên quy đau lưng đơn thuần cho việc “cơ dựng sống yếu”. Đau lưng là tình trạng có nhiều yếu tố liên quan và cần được đánh giá dựa trên triệu chứng, thời gian đau và các dấu hiệu đi kèm.

Hoạt động cơ kéo dài do tư thế

Ngồi hoặc đứng lâu trong cùng một tư thế có thể khiến một số cơ vùng lưng phải hoạt động kéo dài và gây cảm giác mỏi, căng hoặc khó chịu. Tình trạng này dễ xuất hiện hơn khi công việc ít thay đổi tư thế hoặc đòi hỏi duy trì thân mình trong một vị trí quá lâu.

Thay vì cố giữ một tư thế liên tục, nên thường xuyên thay đổi tư thế và duy trì vận động phù hợp. Không có một tư thế duy nhất được chứng minh là có thể phòng ngừa mọi trường hợp đau lưng.

Cơ dựng sống là nhóm cơ quan trọng chạy dọc hai bên cột sống, tham gia duỗi, nghiêng và kiểm soát chuyển động của thân mình, đồng thời hỗ trợ duy trì tư thế. Hiểu đúng chức năng của nhóm cơ này giúp bạn vận động hợp lý hơn và tránh quy mọi trường hợp đau lưng cho một nguyên nhân duy nhất.