Căng cơ là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Căng cơ là tình trạng sợi cơ hoặc gân cơ bị kéo giãn quá mức hoặc bị rách một phần hay toàn bộ do lực tác động vượt quá khả năng chịu đựng của cơ. Đây là một dạng tổn thương phần mềm thường gặp trong vận động.

Căng cơ thường xảy ra khi cơ bị co đột ngột trong lúc đang ở trạng thái kéo dài, ví dụ khi chạy nước rút, nâng vật nặng hoặc thay đổi hướng di chuyển nhanh. Các nhóm cơ hay bị ảnh hưởng gồm cơ đùi sau, cơ bắp chân, cơ lưng và cơ vai.

Tùy theo mức độ tổn thương, căng cơ được chia thành ba mức. Mức độ nhẹ chỉ có vi tổn thương sợi cơ, gây đau nhẹ và ít hạn chế vận động. Mức độ trung bình có rách một phần sợi cơ, gây đau rõ và giảm chức năng. Mức độ nặng là rách hoàn toàn cơ hoặc gân, có thể mất khả năng vận động và cần can thiệp chuyên sâu.

Những dấu hiệu và triệu chứng của căng cơ

Căng cơ thường xuất hiện ngay sau khi vận động mạnh hoặc chấn thương. Mức độ triệu chứng phụ thuộc vào mức độ tổn thương của sợi cơ. Các dấu hiệu và triệu chứng có thể gồm:

• Đau tại vị trí cơ bị tổn thương, như đau cơ vùng cổ hoặc đau lưng, tăng khi cử động hoặc ấn vào.
• Cảm giác căng cứng hoặc co thắt cơ.
• Sưng nhẹ tại vùng bị ảnh hưởng.
• Bầm tím nếu có rách sợi cơ và chảy máu dưới da.
• Giảm sức cơ hoặc hạn chế vận động.
• Nghe hoặc cảm nhận tiếng “rắc” khi cơ bị rách nặng.

Biến chứng có thể gặp khi bị căng cơ

Phần lớn trường hợp căng cơ nhẹ sẽ hồi phục hoàn toàn. Tuy nhiên, nếu không điều trị và nghỉ ngơi hợp lý, có thể xảy ra biến chứng gồm:

• Đau mạn tính tại vị trí tổn thương.
• Giảm sức cơ kéo dài.
• Tái phát căng cơ do phục hồi chưa hoàn toàn.
• Hình thành mô sẹo làm giảm độ đàn hồi cơ.
• Rách cơ hoàn toàn trong trường hợp nặng.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Người bệnh nên đi khám khi đau nhiều, sưng lớn, bầm tím lan rộng, không thể cử động hoặc chịu lực lên chi bị tổn thương, hoặc khi triệu chứng không cải thiện sau vài ngày nghỉ ngơi và chăm sóc tại nhà. Những dấu hiệu này có thể gợi ý rách cơ mức độ trung bình đến nặng và cần được đánh giá chuyên môn.

Căng cơ xảy ra khi sợi cơ hoặc gân bị kéo giãn quá mức hoặc chịu lực đột ngột vượt quá khả năng đàn hồi sinh lý. Tình trạng này thường liên quan đến vận động không phù hợp hoặc chấn thương trực tiếp.

Các nguyên nhân thường gặp gồm:

• Vận động mạnh đột ngột như chạy nước rút, nhảy cao, đổi hướng nhanh.
• Nâng vật nặng sai tư thế.
• Không khởi động kỹ trước khi tập luyện hoặc thi đấu.
• Tập luyện quá mức hoặc tăng cường độ quá nhanh.
• Chấn thương trực tiếp vào cơ trong khi chơi thể thao hoặc tai nạn.
• Mệt mỏi cơ do làm việc kéo dài.

Những ai có nguy cơ mắc phải căng cơ?

Căng cơ có thể gặp ở mọi lứa tuổi nhưng phổ biến hơn ở người trẻ và trung niên có hoạt động thể chất nhiều. Vận động viên, người lao động nặng, quân nhân và những người thường xuyên tập thể dục cường độ cao có nguy cơ cao hơn. Người lớn tuổi cũng dễ bị căng cơ do cơ và gân giảm tính đàn hồi theo thời gian. Tỷ lệ mắc tương đối tương đương giữa nam và nữ, tuy nhiên nam giới có thể gặp nhiều hơn trong các môn thể thao đối kháng hoặc vận động mạnh.

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc phải căng cơ

Một số yếu tố làm tăng nguy cơ chấn thương cơ gồm:

• Cơ yếu hoặc mất cân bằng giữa các nhóm cơ.
• Tiền sử căng cơ trước đó.
• Thiếu linh hoạt hoặc hạn chế tầm vận động khớp.
• Khởi động không đầy đủ trước khi vận động.
• Mất nước hoặc rối loạn điện giải.
• Mang giày dép không phù hợp khi tập luyện.
• Tập luyện trong điều kiện môi trường quá nóng hoặc quá lạnh.

Phương pháp chẩn đoán và xét nghiệm căng cơ

Chẩn đoán căng cơ chủ yếu dựa vào bệnh sử và thăm khám lâm sàng. Bác sĩ sẽ hỏi về thời điểm xảy ra chấn thương, cơ chế vận động gây đau, mức độ đau và khả năng vận động sau chấn thương. Khi khám, bác sĩ đánh giá vị trí đau, sưng, bầm tím, sức cơ và tầm vận động của khớp liên quan. Việc xác định mức độ tổn thương giúp phân loại nhẹ, trung bình hay nặng và định hướng điều trị.

Các xét nghiệm và phương tiện chẩn đoán hình ảnh có thể được chỉ định trong trường hợp nghi ngờ tổn thương nặng hoặc cần phân biệt với chấn thương khác:

• Siêu âm cơ để đánh giá rách sợi cơ hoặc tụ dịch.
• Chụp cộng hưởng từ (MRI) để xác định mức độ rách cơ chi tiết hơn.
• Chụp X-quang nếu cần loại trừ gãy xương kèm theo.

Điều trị căng cơ

Nội khoa

Phần lớn trường hợp căng cơ mức độ nhẹ đến trung bình được điều trị bảo tồn, các biện pháp điều trị gồm:

• Nghỉ ngơi và hạn chế vận động vùng cơ bị tổn thương.
• Chườm lạnh trong 24 đến 48 giờ đầu để giảm sưng và đau.
• Băng ép nhẹ và nâng cao chi nếu có sưng.
• Sử dụng thuốc giảm đau hoặc kháng viêm theo chỉ định của bác sĩ.
• Vật lý trị liệu và các bài tập phục hồi chức năng sau giai đoạn cấp.

Ngoại khoa

Phẫu thuật hiếm khi cần thiết và chỉ được cân nhắc trong trường hợp rách cơ hoàn toàn hoặc đứt gân gây mất chức năng rõ rệt. Sau phẫu thuật, người bệnh cần chương trình phục hồi chức năng bài bản để khôi phục sức cơ và tầm vận động tối đa.

Những thói quen sinh hoạt giúp hạn chế diễn tiến của căng cơ

Chế độ sinh hoạt

Sau khi bị căng cơ, việc sinh hoạt hợp lý giúp cơ hồi phục tốt hơn và giảm nguy cơ tái phát. Người bệnh nên điều chỉnh mức độ vận động phù hợp với giai đoạn hồi phục.

Các biện pháp nên thực hiện gồm:

• Nghỉ ngơi đầy đủ trong giai đoạn đau cấp.
• Tăng dần mức độ vận động theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
• Thực hiện các bài tập kéo giãn và tăng cường sức cơ đúng kỹ thuật.
• Khởi động kỹ trước khi tập luyện hoặc chơi thể thao.
• Tránh vận động quá sức hoặc lặp lại động tác gây đau.
• Duy trì cân nặng hợp lý để giảm áp lực lên cơ và khớp.

Chế độ dinh dưỡng

Chế độ ăn cân đối giúp hỗ trợ phục hồi mô cơ. Người bệnh nên bổ sung đủ protein từ thịt nạc, cá, trứng, sữa và các loại đậu để tái tạo sợi cơ. Tăng cường rau xanh và trái cây giúp cung cấp vitamin và chất chống oxy hóa. Uống đủ nước và duy trì cân bằng điện giải cũng góp phần giảm nguy cơ co cơ và tái chấn thương.

Phòng ngừa căng cơ

Hiện không có biện pháp phòng ngừa đặc hiệu riêng biệt cho căng cơ, việc phòng ngừa chủ yếu dựa vào thói quen vận động an toàn và chăm sóc cơ thể đúng cách.

Các phương pháp phòng ngừa gồm:

• Khởi động kỹ và kéo giãn cơ trước khi tập luyện.
• Tăng cường độ tập luyện từ từ, tránh thay đổi đột ngột.
• Rèn luyện sức mạnh và sự linh hoạt của cơ.
• Nghỉ ngơi hợp lý giữa các buổi tập.
• Uống đủ nước và bổ sung điện giải khi vận động kéo dài.
• Sử dụng giày dép và dụng cụ phù hợp khi chơi thể thao.

Căng cơ là chấn thương cơ xương khớp thường gặp và đa số có tiên lượng tốt nếu được xử trí đúng cách và nghỉ ngơi hợp lý. Việc nhận biết sớm triệu chứng, điều trị kịp thời và tuân thủ chương trình phục hồi chức năng giúp cơ hồi phục hoàn toàn và giảm nguy cơ tái phát. Duy trì thói quen vận động an toàn, khởi động kỹ trước khi tập luyện và chăm sóc cơ thể đúng cách là nền tảng quan trọng để bảo vệ sức khỏe hệ cơ xương khớp lâu dài.