Cơ tròn bé là gì? Chức năng và những vấn đề thường gặp

Khớp vai có phạm vi vận động rộng, cho phép cánh tay thực hiện nhiều động tác như nâng, xoay, kéo hoặc ném. Để những chuyển động này diễn ra ổn định, nhiều cơ quanh vai phải phối hợp với nhau. Cơ tròn bé là một trong những cơ tham gia trực tiếp vào quá trình đó.

Cơ tròn bé là gì?

Cơ tròn bé (teres minor) là một cơ nhỏ, hẹp nằm ở phía sau vai, kéo dài từ xương bả vai đến phần trên của xương cánh tay. Cơ tròn bé nằm phía dưới cơ dưới gai và phía trên cơ tròn lớn, ở mặt sau khớp vai và nằm sâu dưới cơ delta.

Cơ tròn bé là một trong bốn cơ tạo thành nhóm cơ chóp xoay, cùng với cơ trên gai, cơ dưới gai và cơ dưới vai. Gân của các cơ này nằm quanh khớp vai, phối hợp để kiểm soát đầu xương cánh tay trong khi cánh tay vận động.

Về giải phẫu, cơ tròn bé nguyên ủy từ mặt sau xương bả vai, chủ yếu dọc theo phần trên của bờ ngoài xương bả vai. Các sợi cơ chạy chếch lên phía ngoài, sau đó tạo thành gân bám vào phần dưới của mấu động lớn xương cánh tay. Một phần gân cơ cũng hòa vào bao khớp vai. Cơ được chi phối bởi dây thần kinh nách, dây thần kinh cũng đảm nhiệm chức năng vận động của cơ delta. Đây là yếu tố quan trọng vì tổn thương dây thần kinh nách có thể làm suy giảm hoạt động của cơ tròn bé.

Chức năng của cơ tròn bé

Cơ tròn bé vừa tham gia tạo chuyển động vừa góp phần giữ ổn định khớp vai. Cơ hoạt động cùng các cơ chóp xoay khác để giúp đầu xương cánh tay duy trì vị trí phù hợp trong ổ khớp khi cánh tay di chuyển. Các chức năng chính của cơ tròn bé gồm:

• Xoay ngoài cánh tay: Đây là một trong những chức năng nổi bật nhất. Cơ tròn bé phối hợp với cơ dưới gai để xoay xương cánh tay ra ngoài.
• Hỗ trợ khép cánh tay: Cơ có thể góp phần đưa cánh tay đang dang trở về gần thân người, mặc dù đây không phải cơ chính thực hiện động tác này.
• Ổn định khớp vai: Cơ góp phần giữ đầu xương cánh tay áp vào ổ chảo của xương bả vai trong quá trình vận động.
• Kiểm soát chuyển động của cánh tay: Cơ tham gia kiểm soát một số động tác cần xoay ngoài, đặc biệt trong các hoạt động đưa tay lên cao, kéo hoặc ném.

Những vấn đề thường gặp ở cơ tròn bé

Cơ tròn bé có thể bị ảnh hưởng bởi chấn thương, quá tải hoặc các vấn đề của nhóm cơ chóp xoay. Người bệnh có thể đau phía sau vai, yếu khi xoay ngoài hoặc gặp khó khăn trong một số chuyển động của cánh tay. Tuy nhiên, những biểu hiện này cũng có thể xuất phát từ nhiều cấu trúc khác ở vai.

Căng cơ tròn bé

Các hoạt động lặp đi lặp lại hoặc sử dụng vai quá mức, đặc biệt những động tác đưa tay lên cao, có thể gây đau hoặc quá tải các cấu trúc quanh vai, trong đó có cơ chóp xoay. Nếu cơ tròn bé bị ảnh hưởng, người bệnh có thể đau vùng sau vai hoặc đau khi xoay ngoài. Tình trạng này có thể gặp ở người thường xuyên chơi các môn thể thao sử dụng động tác ném hoặc vận động tay trên đầu.

Người bị căng cơ có thể cảm thấy đau phía sau vai, đặc biệt khi xoay cánh tay ra ngoài. Đau nhẹ có thể cải thiện khi giảm hoạt động gây quá tải và để cơ có thời gian hồi phục.

Tổn thương chóp xoay

Vì thuộc nhóm cơ chóp xoay, gân cơ tròn bé có thể bị ảnh hưởng trong các tổn thương chóp xoay. Tổn thương cơ tròn bé là không thường gặp và đa số không xảy ra đơn độc; khi có tổn thương thường có thể đi kèm bệnh lý hoặc rách các gân chóp xoay khác. Tổn thương riêng biệt cơ tròn bé rất hiếm.

Triệu chứng có thể gồm đau vai, yếu cơ hoặc hạn chế vận động. Việc xác định chính xác cấu trúc bị tổn thương thường cần kết hợp khám lâm sàng với phương tiện chẩn đoán hình ảnh khi có chỉ định.

Động tác xoay ngoài yếu đi

Khi cơ tròn bé bị tổn thương hoặc hoạt động kém, sức mạnh xoay ngoài của cánh tay có thể giảm. Biểu hiện này có thể rõ hơn khi các cơ xoay ngoài khác cũng bị ảnh hưởng.

Người bệnh có thể thấy khó thực hiện một số hoạt động cần xoay cánh tay ra ngoài hoặc cảm thấy vai yếu hơn bình thường. Nếu yếu cơ xuất hiện rõ hoặc kéo dài, nên được thăm khám.

Tổn thương dây thần kinh nách

Dây thần kinh nách chi phối cơ tròn bé nên tổn thương dây thần kinh này có thể làm cơ yếu hoặc teo. Tình trạng có thể liên quan đến chấn thương vùng vai, trật khớp vai hoặc một số nguyên nhân gây chèn ép thần kinh. Ngoài yếu cơ, người bệnh có thể gặp rối loạn cảm giác ở vùng ngoài vai do dây thần kinh nách còn đảm nhiệm chức năng cảm giác tại khu vực này.

Đau vai do hoạt động quá mức

Các động tác ném, bơi, chơi thể thao dùng vợt hoặc tập luyện phần thân trên lặp lại nhiều lần có thể gây quá tải các cơ quanh vai, bao gồm cơ tròn bé. Khi xuất hiện đau, nên giảm tạm thời hoạt động làm triệu chứng tăng và tránh cố tập với cường độ cao. Nếu đau kéo dài, yếu tay, khó nâng hoặc xoay cánh tay, người bệnh nên đi khám để xác định nguyên nhân.

Hội chứng khoang tứ giác

Đây là tình trạng hiếm gặp liên quan đến chèn ép dây thần kinh nách và đôi khi cả mạch máu đi qua khoang tứ giác. Người bệnh có thể đau vùng sau vai, yếu cơ, dị cảm hoặc xuất hiện triệu chứng khi thực hiện các động tác đưa tay lên cao.

Do triệu chứng dễ giống với nhiều bệnh lý vai khác, việc chẩn đoán cần được thực hiện bởi nhân viên y tế thay vì chỉ dựa vào vị trí đau.

Nhìn chung, cơ tròn bé là một thành phần của nhóm cơ chóp xoay, có chức năng nổi bật là xoay ngoài cánh tay và hỗ trợ giữ ổn định khớp vai. Khi xuất hiện đau phía sau vai, yếu khi xoay cánh tay hoặc hạn chế vận động kéo dài, người bệnh nên được kiểm tra để xác định chính xác cấu trúc bị ảnh hưởng và có hướng xử trí phù hợp.