Cơ tròn lớn là gì? Chức năng và những vấn đề thường gặp

Khớp vai có phạm vi vận động rộng nhờ sự phối hợp của nhiều cơ quanh xương bả vai và xương cánh tay. Trong đó, cơ tròn lớn tham gia đáng kể vào các động tác kéo, khép và xoay cánh tay.

Cơ tròn lớn là gì?

Cơ tròn lớn (teres major) là một cơ dày nhưng tương đối dẹt, nằm ở phía sau vai. Cơ kéo dài từ phần dưới của xương bả vai đến phần trên của xương cánh tay. Cơ tròn lớn xuất phát chủ yếu từ mặt sau của góc dưới và phần dưới bờ ngoài xương bả vai. Các thớ cơ chạy chếch lên trên và ra ngoài, sau đó tạo thành gân bám vào môi trong của rãnh gian củ xương cánh tay.

Cơ này nằm phía dưới cơ tròn bé và có mối liên hệ gần với cơ lưng rộng. Hai cơ thường hoạt động cùng nhau trong các động tác duỗi, khép và xoay trong cánh tay. Về thần kinh, cơ tròn lớn thường được chi phối bởi thần kinh dưới vai dưới. Một số biến thể giải phẫu về nguồn thần kinh có thể gặp, nhưng đây không phải vấn đề cần quan tâm trong sinh hoạt thông thường.

Cơ tròn lớn cũng góp phần tạo nên thành sau của vùng nách cùng một số cơ lân cận. Vị trí này khiến cơ có liên quan giải phẫu với nhiều cấu trúc thần kinh và mạch máu ở vùng vai - nách.

Chức năng của cơ tròn lớn là gì?

Cơ tròn lớn chủ yếu tạo chuyển động của xương cánh tay tại khớp vai. Cơ thường phối hợp với cơ lưng rộng và các cơ quanh vai thay vì hoạt động riêng lẻ. Các chức năng chính gồm:

• Xoay trong cánh tay: Cơ giúp xoay mặt trước của xương cánh tay về phía trong.
• Khép cánh tay: Cơ hỗ trợ đưa cánh tay đang dang trở về gần thân người.
• Duỗi cánh tay: Cơ góp phần đưa cánh tay đang ở phía trước trở về phía sau.
• Hỗ trợ các động tác kéo: Cơ phối hợp với cơ lưng rộng trong những hoạt động như kéo vật hoặc leo trèo.
• Hỗ trợ kiểm soát vai: Cơ tham gia phối hợp vận động của xương cánh tay với các cơ xung quanh khớp vai.

Ba chức năng chính về vận động của cơ tròn lớn là duỗi, khép và xoay trong xương cánh tay. Trong hoạt động hằng ngày, cơ tròn lớn được huy động khi kéo một vật về phía cơ thể, đưa tay ra sau hoặc thực hiện các động tác sử dụng sức mạnh của phần thân trên.

Cơ cũng có vai trò trong những bài tập kéo như kéo xà hoặc một số động tác chèo. Tuy nhiên, lực tạo ra trong các bài tập này đến từ nhiều cơ phối hợp, đặc biệt là cơ lưng rộng, cơ nhị đầu, cơ quanh bả vai và cơ tròn lớn.

Khi xương cánh tay được giữ cố định, cơ tròn lớn cùng cơ lưng rộng có thể góp phần kéo thân người về phía cánh tay. Vì vậy, đôi khi cơ được nhắc đến trong các hoạt động như leo trèo.

Tuy nhiên, không nên mô tả cơ tròn lớn là cơ chính giữ đầu xương cánh tay trong ổ khớp giống các cơ chóp xoay. Vai trò ổn định động của khớp vai chủ yếu gắn với các cơ chóp xoay và sự phối hợp của toàn bộ hệ thống cơ quanh vai.

Những vấn đề thường gặp ở cơ tròn lớn

Tổn thương riêng biệt của cơ tròn lớn không phổ biến, nhưng vẫn có thể xảy ra khi cơ bị kéo căng quá mức hoặc chịu lực lớn. Một số trường hợp được ghi nhận ở những người chơi thể thao có động tác ném, kéo hoặc vận động tay mạnh.

Căng cơ tròn lớn

Căng cơ có thể xảy ra khi các sợi cơ bị kéo giãn hoặc chịu lực quá mức. Nguyên nhân thường liên quan đến vận động mạnh, tăng tải nhanh hoặc thực hiện động tác đột ngột.

Người bị căng cơ có thể cảm thấy đau ở phía sau vai hoặc gần nách, nhất là khi kéo tay ra sau, khép hoặc xoay cánh tay vào trong. Căng cơ nhẹ thường cải thiện khi giảm hoạt động gây đau và để cơ có thời gian hồi phục.

Rách cơ tròn lớn

Các trường hợp rách riêng biệt đã được ghi nhận ở vận động viên và những người tham gia hoạt động tạo lực lớn lên vai. Biểu hiện có thể gồm đau đột ngột, sưng, bầm tím hoặc giảm sức mạnh của cánh tay. Khi nghi ngờ rách cơ, người bệnh nên được thăm khám để đánh giá mức độ tổn thương.

Đau do hoạt động quá mức

Các hoạt động lặp đi lặp lại như ném, bơi, chèo hoặc tập luyện phần thân trên có thể làm tăng tải lên hệ thống cơ – gân quanh vai và làm xuất hiện hoặc làm nặng thêm triệu chứng ở một số người. Cơ tròn lớn có thể bị ảnh hưởng trong một số trường hợp, nhưng đau vùng này không đủ để xác định tổn thương cơ tròn lớn.

Người tập có thể cảm thấy đau âm ỉ hoặc căng phía sau vai. Khi đau xuất hiện, nên điều chỉnh cường độ và tránh tiếp tục các động tác làm triệu chứng tăng rõ.

Yếu cơ tròn lớn

Khi cơ tròn lớn bị tổn thương, khả năng duỗi, khép hoặc xoay trong cánh tay có thể giảm. Tuy nhiên, do các chuyển động này được nhiều cơ khác hỗ trợ nên yếu riêng cơ tròn lớn không phải lúc nào cũng dễ nhận biết. Nếu cảm giác yếu kéo dài hoặc ảnh hưởng rõ đến vận động, cần được đánh giá để tìm nguyên nhân.

Chấn thương khi chơi thể thao

Chấn thương cơ tròn lớn có thể gặp trong một số môn thể thao sử dụng tay mạnh hoặc đưa tay lên cao. Các trường hợp rách cơ đã được ghi nhận ở người chơi bóng chày, khúc côn cầu, tennis, trượt nước và một số môn khác.

Để giảm nguy cơ quá tải, nên tăng cường độ tập từ từ, khởi động phù hợp và chú ý kỹ thuật khi thực hiện động tác kéo hoặc ném.

Nếu xuất hiện đau dữ dội sau chấn thương, bầm tím nhiều, sưng, yếu cánh tay rõ rệt hoặc khó vận động vai, nên đi khám. Trong một số trường hợp, chẩn đoán hình ảnh có thể được sử dụng để xác định vị trí và mức độ tổn thương.

Đau phía sau vai do nguyên nhân khác

Đau ở khu vực cơ tròn lớn không đồng nghĩa cơ này chắc chắn bị tổn thương. Vùng phía sau vai còn có cơ chóp xoay, cơ lưng rộng, khớp vai, gân và các cấu trúc thần kinh. Vì vậy, nếu đau kéo dài, tái phát nhiều lần hoặc đi kèm yếu tay, khó vận động, không nên chỉ dựa vào vị trí đau để tự chẩn đoán.

Nhìn chung, cơ tròn lớn là cơ nằm phía sau vai, có chức năng chính là duỗi, khép và xoay trong cánh tay. Cơ không thuộc nhóm chóp xoay nhưng phối hợp chặt chẽ với cơ lưng rộng và các cơ quanh vai trong nhiều hoạt động. Khi đau hoặc yếu vùng vai kéo dài, việc thăm khám giúp xác định đúng cấu trúc bị ảnh hưởng và lựa chọn hướng xử trí phù hợp.