Chế độ dinh dưỡng cho người bệnh viêm não Nhật Bản: Nên ăn gì để hỗ trợ phục hồi?

Viêm não Nhật Bản là bệnh nhiễm virus cấp tính có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh trung ương. Bên cạnh điều trị theo chỉ định, dinh dưỡng phù hợp giúp người bệnh duy trì thể trạng, hạn chế suy kiệt và hỗ trợ phục hồi sau giai đoạn bệnh nặng.

Vì sao chế độ dinh dưỡng quan trọng đối với người bệnh viêm não Nhật Bản?

Chế độ dinh dưỡng cho người bệnh viêm não Nhật Bản không có tác dụng thay thế thuốc điều trị hoặc chăm sóc y tế. Tuy nhiên, đây là yếu tố hỗ trợ quan trọng, nhất là khi người bệnh sốt, mệt mỏi, nôn ói, giảm ăn hoặc gặp khó khăn khi nuốt.

Trong giai đoạn cấp tính, nhu cầu dinh dưỡng của người bệnh có thể thay đổi tùy theo mức độ sốt, tình trạng bệnh, khả năng vận động và dung nạp thức ăn. Chế độ ăn cần cung cấp năng lượng và protein phù hợp theo đánh giá của nhân viên y tế. Nếu ăn uống kém kéo dài, người bệnh có thể bị sụt cân, mất cơ, suy dinh dưỡng và chậm hồi phục.

Dinh dưỡng hợp lý có thể hỗ trợ người bệnh ở nhiều khía cạnh:

• Cung cấp năng lượng cho cơ thể.
• Duy trì khối cơ và sức bền.
• Hỗ trợ hoạt động miễn dịch.
• Giảm nguy cơ thiếu chất.
• Hạn chế suy dinh dưỡng trong thời gian điều trị.
• Hỗ trợ phục hồi chức năng sau bệnh.

Ở một số người bệnh, viêm não Nhật Bản có thể gây rối loạn ý thức, co giật hoặc ảnh hưởng khả năng nuốt. Khi đó, việc ăn uống cần được đánh giá kỹ để tránh sặc, hít thức ăn vào đường thở hoặc viêm phổi hít.

Chế độ dinh dưỡng cho người bệnh viêm não Nhật Bản

Chế độ ăn cần được điều chỉnh theo từng giai đoạn bệnh, khả năng ăn uống, mức độ tỉnh táo và chỉ định của bác sĩ. Người chăm sóc không nên tự áp dụng chế độ kiêng khem quá mức vì có thể khiến người bệnh thiếu năng lượng và thiếu vi chất.

Đảm bảo đủ năng lượng và protein

Người bệnh viêm não Nhật Bản thường cần chế độ ăn đủ năng lượng để duy trì thể trạng. Nếu ăn ít trong nhiều ngày, nên chia thành nhiều bữa nhỏ thay vì ép ăn quá nhiều trong một lần.

Protein là nhóm chất cần thiết để duy trì khối cơ, hạn chế mất cơ trong thời gian nằm viện và hỗ trợ phục hồi thể trạng. Nguồn protein phù hợp có thể gồm thịt nạc, cá, trứng, sữa, đậu phụ, các loại đậu và chế phẩm từ đậu.

Người bệnh có thể dùng cháo thịt bằm, súp gà, cá hấp mềm, trứng hấp, sữa hoặc sữa chua nếu dung nạp tốt. Với người ăn kém, bác sĩ hoặc nhân viên dinh dưỡng có thể tư vấn thêm sản phẩm bổ sung dinh dưỡng phù hợp.

Bổ sung vitamin và khoáng chất

Vitamin và khoáng chất giúp hỗ trợ miễn dịch, chuyển hóa năng lượng và phục hồi thể trạng. Người bệnh nên được bổ sung từ thực phẩm tự nhiên, đa dạng và dễ tiêu hóa.

Các nhóm thực phẩm nên có trong bữa ăn gồm:

• Rau xanh nấu mềm như cải bó xôi, rau ngót, bí xanh, cà rốt.
• Trái cây mềm như chuối, đu đủ, cam, bơ hoặc táo hấp mềm.
• Ngũ cốc, khoai, yến mạch hoặc cơm mềm.
• Sữa, sữa chua hoặc phô mai nếu phù hợp với tình trạng tiêu hóa.
• Thực phẩm giàu kẽm, sắt và vitamin nhóm B như thịt, cá, trứng, đậu.

Không nên tự ý dùng liều cao vitamin hoặc thực phẩm bổ sung khi chưa có tư vấn y tế. Một số sản phẩm có thể không phù hợp với tình trạng bệnh hoặc thuốc đang sử dụng.

Uống đủ nước

Sốt, nôn ói, đổ mồ hôi hoặc ăn uống kém có thể làm người bệnh dễ mất nước. Vì vậy, cần theo dõi lượng nước uống, số lần đi tiểu, màu sắc nước tiểu và biểu hiện khô môi, khát nước.

Nếu người bệnh tỉnh táo và nuốt an toàn, có thể bổ sung dịch từ nước uống và các món ăn phù hợp với chế độ dinh dưỡng được chỉ định. Với người rối loạn nuốt, loại và độ đặc của chất lỏng cần được nhân viên y tế hướng dẫn cụ thể. Không nên ép uống nhiều nước cùng lúc, đặc biệt khi người bệnh buồn nôn hoặc nuốt kém.

Nếu người bệnh lơ mơ, không tỉnh táo hoặc có nguy cơ sặc, không nên tự cho uống nước bằng đường miệng. Trường hợp này cần được nhân viên y tế đánh giá để lựa chọn cách nuôi dưỡng an toàn hơn.

Điều chỉnh thức ăn theo khả năng nuốt

Một số người bệnh sau viêm não Nhật Bản có thể gặp khó khăn khi nuốt, ho sặc khi ăn, giữ thức ăn lâu trong miệng hoặc dễ nghẹn. Đây là tình trạng cần được chú ý vì có thể làm tăng nguy cơ hít sặc.

Khi người bệnh có biểu hiện nuốt khó, cần được bác sĩ hoặc nhân viên chuyên môn đánh giá khả năng nuốt trước khi tiếp tục cho ăn đường miệng. Kết cấu thức ăn và độ đặc của chất lỏng cần được điều chỉnh theo kết quả đánh giá; không nên tự chọn cháo, súp hoặc thức ăn xay nhuyễn cho mọi trường hợp.

Nếu người bệnh ho khi ăn, giọng trở nên ướt hoặc khò khè sau nuốt, cần ngừng cho ăn và liên hệ nhân viên y tế để đánh giá khả năng nuốt. Nếu người bệnh đột ngột khó thở, không nói hoặc ho được, tím tái hay giảm ý thức, cần gọi cấp cứu 115 ngay.

Người bệnh viêm não Nhật Bản nên kiêng gì?

Người bệnh không cần kiêng khem quá mức nếu không có chỉ định đặc biệt. Nguyên tắc quan trọng là chọn thực phẩm an toàn, dễ tiêu hóa, đủ chất và phù hợp với khả năng nuốt.

Người chăm sóc nên hạn chế các nhóm sau:

• Thức ăn quá cứng, khô hoặc dễ gây nghẹn như các loại hạt, bánh quy cứng, thịt dai.
• Món nhiều dầu mỡ vì có thể gây đầy bụng, khó tiêu.
• Thực phẩm sống hoặc chưa nấu chín vì tăng nguy cơ nhiễm khuẩn đường tiêu hóa.
• Đồ uống có cồn vì có thể ảnh hưởng đến thần kinh và quá trình hồi phục.
• Nước ngọt nhiều đường vì ít giá trị dinh dưỡng và có thể làm người bệnh no giả.
• Món quá cay, quá mặn hoặc quá chua nếu gây kích ứng tiêu hóa.

Nếu người bệnh có bệnh nền như đái tháo đường, bệnh thận, bệnh gan hoặc tăng huyết áp, chế độ ăn cần được điều chỉnh riêng. Khi đó, người chăm sóc nên trao đổi với bác sĩ để tránh lựa chọn thực phẩm không phù hợp.

Phòng ngừa viêm não Nhật Bản như thế nào?

Dinh dưỡng giúp hỗ trợ người bệnh trong quá trình điều trị và phục hồi, nhưng phòng bệnh vẫn là bước quan trọng. Viêm não Nhật Bản lây truyền qua muỗi, vì vậy cần kết hợp tiêm vắc xin và phòng muỗi đốt.

Các biện pháp phòng ngừa gồm:

• Tiêm vắc xin viêm não Nhật Bản đầy đủ, đúng lịch.
• Ngủ màn, kể cả ban ngày nếu khu vực có nhiều muỗi.
• Mặc quần áo dài tay khi ở nơi có nguy cơ muỗi đốt.
• Dọn dẹp nơi muỗi sinh sản, loại bỏ nước đọng quanh nhà.
• Sử dụng biện pháp xua muỗi phù hợp và an toàn.
• Theo dõi lịch tiêm nhắc theo khuyến cáo.

Tiêm vắc xin là biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc viêm não Nhật Bản. Phụ huynh và người thuộc nhóm nguy cơ có thể liên hệ Tiêm chủng Long Châu để được tư vấn lịch tiêm vắc xin viêm não Nhật Bản phù hợp với độ tuổi và tình trạng sức khỏe.

Chế độ dinh dưỡng cho người bệnh viêm não Nhật Bản cần đảm bảo đủ năng lượng, protein, vitamin, khoáng chất và nước. Thức ăn nên được điều chỉnh theo khả năng nuốt, mức độ tỉnh táo và tình trạng tiêu hóa của người bệnh.

Dinh dưỡng chỉ đóng vai trò hỗ trợ, không thay thế điều trị y tế. Người chăm sóc cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ, theo dõi sát dấu hiệu bất thường và đưa người bệnh tái khám đúng hẹn.

Để chủ động phòng bệnh, hãy thực hiện các biện pháp tránh muỗi đốt và tiêm vắc xin viêm não Nhật Bản đúng lịch tại Tiêm chủng Long Châu khi phù hợp.