Chảy máu sau cắt amidan: Nguyên nhân, mức độ nguy hiểm và cách xử trí an toàn

Cắt amidan là phẫu thuật phổ biến trong tai mũi họng, đặc biệt ở trẻ em và người bị viêm amidan tái phát nhiều lần. Dù kỹ thuật hiện nay khá an toàn, người bệnh và gia đình vẫn cần hiểu rõ nguy cơ chảy máu để theo dõi đúng cách và xử lý kịp thời, tránh biến chứng nghiêm trọng.

Chảy máu sau cắt amidan là gì?

Chảy máu sau khi cắt amidan là tình trạng máu rỉ hoặc chảy thành dòng từ vị trí cắt amidan trong họng sau phẫu thuật. Đây là biến chứng được ghi nhận nhiều nhất sau cắt amidan và có thể xảy ra ở bất kỳ lứa tuổi nào, dù trẻ em hay người lớn.

Phân loại chảy máu

Chảy máu sau phẫu thuật cắt amidan được chia thành hai loại chính:

• Chảy máu sớm: Xảy ra trong vòng 24 giờ đầu sau mổ, thường liên quan đến kỹ thuật phẫu thuật hoặc rối loạn đông máu. Loại này hiếm khi nghiêm trọng nhưng có thể cần can thiệp ngay tại phòng mổ hoặc theo dõi sát sao.
• Chảy máu muộn: Thường xuất hiện từ ngày thứ 5 - 10, khi giả mạc tại hố amidan bong ra do quá trình lành vết thương. Đây là loại phổ biến hơn và có thể liên quan đến nhiễm trùng hoặc chăm sóc sau mổ không đúng cách.

Theo các chuyên gia, chảy máu sau cắt amidan là biến chứng có thể xảy ra và cần được đánh giá ngay nếu có dấu hiệu bất thường vì nó có thể dẫn đến mất máu nghiêm trọng nếu không xử lý kịp thời.

Dấu hiệu cần đặc biệt lưu ý

Người bệnh có thể nhận biết chảy máu qua các biểu hiện sau, đặc biệt trong giai đoạn theo dõi sau mổ:

• Nuốt nhiều lần bất thường (ở trẻ nhỏ, có thể do máu rỉ xuống họng gây khó chịu).
• Khạc ra máu đỏ tươi hoặc máu cục, đôi khi lẫn với nước bọt.
• Nôn ra máu hoặc dịch màu nâu sẫm, giống như bã cà phê, cho thấy máu đã tích tụ trong dạ dày.
• Cảm giác máu chảy xuống họng kèm theo vị tanh hoặc mùi máu.
• Chóng mặt, mệt nhiều, da tái nhợt do mất máu.

Những dấu hiệu này có thể xuất hiện đột ngột, đặc biệt vào ban đêm hoặc khi người bệnh đang nghỉ ngơi. Ở trẻ em, cha mẹ cần quan sát kỹ vì trẻ có thể không diễn tả được rõ ràng.

Khi nào nguy hiểm?

Không phải mọi trường hợp chảy máu sau khi cắt amidan đều nguy hiểm nhưng cần đánh giá mức độ nghiêm trọng dựa trên lượng máu và tình trạng người bệnh. Nếu máu chỉ rỉ nhẹ, màu tối và tự cầm sau vài phút, có thể theo dõi tại nhà. Tuy nhiên, tình trạng trở nên nguy hiểm khi:

• Máu chảy thành dòng, đỏ tươi và không tự cầm sau 10 - 15 phút.
• Người bệnh có biểu hiện choáng váng, huyết áp tụt, tim đập nhanh do mất máu nhiều.
• Kèm theo khó thở, sưng họng lớn hoặc dấu hiệu nhiễm trùng như sốt cao.

Theo các nghiên cứu y khoa, tỷ lệ chảy máu sau khi cắt amidan dao động từ 2 - 5% tùy nhóm tuổi và phương pháp phẫu thuật nhưng nếu không xử lý kịp thời có thể dẫn đến thiếu máu cấp tính hoặc thậm chí đe dọa tính mạng, đặc biệt ở trẻ nhỏ.

Nguyên nhân chảy máu sau cắt amidan và yếu tố nguy cơ

Chảy máu sau phẫu thuật cắt amidan có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau, từ yếu tố liên quan đến phẫu thuật đến thói quen chăm sóc sau mổ. Dưới đây là các nguyên nhân phổ biến kèm các yếu tố nguy cơ, bạn đọc có thể tham khảo:

• Bong giả mạc sớm: Sau mổ, vùng cắt amidan sẽ hình thành lớp giả mạc màu trắng để bảo vệ vết thương. Nếu lớp giả mạc này bong sớm do ăn uống không đúng cách, ho mạnh hoặc nhiễm trùng, có thể gây rỉ máu hoặc chảy máu muộn. Đây là nguyên nhân phổ biến nhất ở cắt amidan sau 5 ngày bị chảy máu​.
• Nhiễm trùng vùng họng: Viêm nhiễm sau mổ làm tổn thương mô đang lành, tăng nguy cơ rỉ máu. Nhiễm trùng có thể do vệ sinh kém, tiếp xúc với khói bụi hoặc không dùng thuốc kháng sinh đúng liều.
• Rối loạn đông máu tiềm ẩn: Một số người có bất thường đông máu nhưng chưa được phát hiện trước mổ như thiếu yếu tố đông máu hoặc đang dùng thuốc làm loãng máu. Điều này làm tăng nguy cơ chảy máu sớm sau cắt amidan.
• Chăm sóc sau mổ chưa đúng: Các thói quen không đúng có thể trực tiếp gây chảy máu sau khi cắt amidan, chẳng hạn như:
  • Ăn thức ăn cứng, nóng, cay sớm, gây kích thích vết thương.
  • Ho khạc mạnh, la hét hoặc vận động gắng sức.
  • Không tuân thủ hướng dẫn dùng thuốc giảm đau, kháng viêm.

Chảy máu là biến chứng nghiêm trọng nhất của phẫu thuật cắt amidan, dù tỷ lệ không cao và thường liên quan đến các yếu tố nguy cơ như tuổi tác (trẻ lớn hơn dễ gặp hơn) hoặc phương pháp phẫu thuật (như sử dụng dao điện lưỡng cực có tỷ lệ cao hơn dao lạnh). Bên cạnh đó, các yếu tố nguy cơ khác bao gồm hút thuốc lá, béo phì hoặc có bệnh lý mãn tính như tiểu đường cũng góp phần làm chậm quá trình lành vết thương.

Cách xử trí chảy máu sau khi cắt amidan đúng cách

Khi phát hiện chảy máu, việc xử trí nhanh chóng và đúng cách có thể cứu sống người bệnh. Dưới đây là hướng dẫn chi tiết dựa trên các khuyến cáo y khoa, bạn đọc có thể tham khảo:

Trường hợp chảy máu ít, rỉ nhẹ

Đối với chảy máu nhẹ, bạn có thể xử trí tại nhà thông qua các biện pháp:

• Cho người bệnh ngồi thẳng, đầu hơi cúi về trước để tránh nuốt máu hoặc máu chảy ngược vào đường thở.
• Nhổ nhẹ máu ra ngoài, không nuốt để tránh nôn mửa và đánh giá lượng máu chính xác.
• Ngậm nước lạnh hoặc đá viên để co mạch máu, giảm rỉ máu. Có thể chườm lạnh vùng cổ ngoài để hỗ trợ.
• Theo dõi sát trong 10 - 15 phút, ghi chép lượng máu và các triệu chứng kèm theo.

Nếu máu ngừng chảy và không tái phát, bạn vẫn nên thông báo cho bác sĩ điều trị để được tư vấn thêm, tránh tự ý dùng thuốc cầm máu mà không có chỉ định.

Trường hợp chảy máu nhiều hoặc không tự cầm

Bạn cần đưa người bệnh đến bệnh viện ngay khi có các dấu hiệu nghiêm trọng:

• Máu đỏ tươi chảy liên tục, không cầm sau vài phút.
• Nuốt máu nhiều, dẫn đến nôn ra máu hoặc dịch đen.
• Mệt lả, da tái, chóng mặt, tim đập nhanh - dấu hiệu mất máu cấp.

Tại cơ sở y tế, bác sĩ có thể thực hiện các biện pháp như:

• Đốt điện cầm máu để đóng mạch máu hở.
• Khâu cầm máu nếu vết thương lớn.
• Truyền dịch hoặc truyền máu nếu người bệnh mất máu nhiều kèm theo theo dõi huyết áp và hô hấp.

Cách phòng ngừa chảy máu và theo dõi sau khi cắt amidan

Để giảm nguy cơ chảy máu, việc chăm sóc sau mổ đóng vai trò quan trọng. Dưới đây là các biện pháp phòng ngừa hiệu quả, bạn đọc có thể tham khảo:

• Nghỉ ngơi hoàn toàn 7 - 10 ngày đầu sau mổ, tránh hoạt động thể lực mạnh để vết thương lành tốt.
• Ăn thức ăn mềm, nguội, dễ nuốt như cháo, súp, sữa chua. Tránh đồ nóng, cay, cứng hoặc axit cao để không kích thích giả mạc.
• Uống đủ nước (ít nhất 1,5 - 2 lít/ngày) để giữ ẩm họng, giảm khô và nguy cơ nhiễm trùng.
• Tránh ho mạnh, la hét, hút thuốc lá hoặc tiếp xúc khói bụi.
• Dùng thuốc đúng theo đơn bác sĩ bao gồm kháng sinh, giảm đau và thuốc chống viêm nếu được kê.
• Tái khám đúng hẹn để bác sĩ kiểm tra vết thương.

Gia đình và người bệnh cần theo dõi sát trong 10 ngày đầu sau cắt amidan bởi đây là giai đoạn nguy cơ chảy máu sau khi cắt amidan cao nhất. Quan sát màu sắc nước bọt, hành vi nuốt và dấu hiệu mệt mỏi. Nếu cắt amidan sau 7 - 10 ngày bị chảy máu, hãy liên hệ ngay với bác sĩ.

Chảy máu sau cắt amidan là biến chứng có thể xảy ra, đặc biệt trong 24 giờ đầu hoặc từ ngày thứ 5 - 10 sau mổ. Phần lớn trường hợp nhẹ có thể theo dõi nhưng nếu máu chảy nhiều, đỏ tươi hoặc kèm dấu hiệu choáng, cần đưa người bệnh đi cấp cứu ngay. Việc tuân thủ hướng dẫn chăm sóc sau mổ và theo dõi sát giúp giảm đáng kể nguy cơ biến chứng. Khi có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào, người bệnh nên liên hệ với cơ sở y tế để được đánh giá kịp thời.