Chàm đỏ ở trẻ sơ sinh: Đặc điểm, nguyên nhân và dấu hiệu nhận biết

Chàm đỏ ở trẻ sơ sinh thường xuất hiện chủ yếu ở hai bên má, trán và cằm làm cho trẻ luôn cảm thấy bứt rứt, khó chịu và quấy khóc. Để giúp bé vượt qua giai đoạn này một cách an toàn, cha mẹ cần hiểu rõ về bản chất bệnh, nguyên nhân bùng phát cũng như các bước chăm sóc da cho trẻ. Hãy cùng tìm hiểu chi tiết về tình trạng này trong bài viết dưới đây.

Chàm đỏ ở trẻ sơ sinh là gì?

Chàm đỏ ở trẻ sơ sinh là giai đoạn đầu của bệnh viêm da cơ địa ở trẻ dưới 2 tuổi, đặc trưng bởi tình trạng nổi mảng hồng đỏ, thô ráp, nứt nẻ kèm mụn nước mọc sần trên bề mặt da, khiến trẻ bị ngứa dữ dội và dễ bội nhiễm vi khuẩn nếu cào gãi.

Bệnh lý này không phải là bệnh lây nhiễm và hoàn toàn không phải do sữa mẹ dính vào mặt bé như nhiều quan niệm dân gian lầm tưởng. Tổn thương ban đầu thường xuất hiện đối xứng ở hai bên má, sau đó lan ra trán, cằm, cổ, nếp gấp khuỷu tay và gối. Trong giai đoạn rầm rộ, mảng da bị chàm đỏ sẽ xuất hiện các mụn nước li ti, dễ vỡ ra gây rỉ dịch trong vàng, sau đó khô lại thành lớp vảy tiết màu nâu nhạt. Da của bé bị tổn thương sẽ trở nên rất nhạy cảm, khô ráp và dễ bị tổn thương khi ma sát với quần áo.

Nguyên nhân khiến trẻ sơ sinh bị bùng phát chàm đỏ trên da

Căn nguyên chính dẫn đến tổn thương chàm đỏ ở trẻ sơ sinh là sự phối hợp giữa yếu tố di truyền cơ địa dị ứng và tình trạng suy giảm chức năng hàng rào bảo vệ da của trẻ:

Yếu tố di truyền và cơ địa dị ứng: Nếu trong gia đình có cha mẹ hoặc anh chị em từng mắc các bệnh dị ứng như viêm da cơ địa, mề đay, viêm mũi dị ứng hay hen suyễn, trẻ sơ sinh sẽ có nguy cơ cao kế thừa cơ địa nhạy cảm này.

Khiếm khuyết hàng rào bảo vệ da: Làn da trẻ sơ sinh mỏng hơn 30% so với da người lớn, các tế bào biểu bì xếp xơ xác và thiếu hụt protein cấu trúc Filaggrin. Điều này làm cho da bị mất nước xuyên thượng bì nhanh chóng, tạo điều kiện cho vi khuẩn và chất dị nguyên xâm nhập sâu gây viêm.

Các tác nhân kích thích từ môi trường:

• Thời tiết khô lạnh: Độ ẩm không khí thấp làm tổn thương màng lipid thiên nhiên trên da bé.
• Chất tẩy rửa mạnh: Sử dụng sữa tắm có độ pH cao, xà phòng thơm hoặc nước xả vải chứa hương liệu hóa học.
• Dị nguyên tiếp xúc: Lông thú nuôi (chó, mèo), mạt bụi nhà, chất liệu quần áo thô ráp hoặc vải len.

Dị ứng thực phẩm: Một số trường hợp bé bị kích ứng gián tiếp qua sữa mẹ nếu mẹ tiêu thụ thực phẩm chứa dị nguyên mạnh như hải sản, trứng, đậu nành.

Chàm đỏ ở trẻ sơ sinh có nguy hiểm không?

Về bản chất y học, bệnh chàm đỏ ở trẻ sơ sinh là một bệnh lý da liễu lành tính, không gây nguy hiểm trực tiếp tới tính mạng của trẻ. Tuy nhiên, tính chất mạn tính và hay tái phát của bệnh có thể gây ra nhiều ảnh hưởng tiêu cực nếu không được chăm sóc đúng cách.

Cảm giác ngứa ngáy âm ỉ dai dẳng khiến trẻ luôn trong trạng thái bứt rứt, quấy khóc nhiều về đêm, ngủ không sâu giấc và chán bú. Tình trạng này kéo dài có thể làm cho trẻ sụt cân, suy giảm sức đề kháng và chậm phát triển thể chất.

Biến chứng đáng lo ngại nhất của chàm đỏ là tình trạng nhiễm trùng da thứ phát (bội nhiễm tụ cầu vàng Staphylococcus aureus hoặc virus Herpes simplex). Khi trẻ chà xát, gãi ngứa khiến mụn nước bị vỡ, vi khuẩn sẽ xâm nhập tạo thành các ổ mủ vàng, vùng da tổn thương sưng tấy, đỏ rát và có thể dẫn đến nhiễm trùng huyết nguy hiểm nếu không được điều trị kịp thời.

Các giai đoạn phát triển của bệnh chàm đỏ ở trẻ sơ sinh

Diễn tiến lâm sàng của hiện tượng chàm đỏ ở trẻ sơ sinh thường trải qua 3 giai đoạn chính với những đặc điểm thương tổn da hoàn toàn khác nhau:

Giai đoạn cấp tính

Ban đầu, da bé xuất hiện những vệt đỏ rực rỡ trên má, kèm theo sự hình thành của hàng loạt mụn nước nhỏ li ti. Mụn nước nhanh chóng mọng nước, tự vỡ hoặc do chà xát, tạo ra các vùng da rỉ dịch trong và đỏ rát. Đây là giai đoạn da dễ bị nhiễm khuẩn nhất.

Giai đoạn bán cấp

Sau vài ngày rớm dịch, chất dịch khô lại đóng thành từng mảng vảy tiết màu vàng nhạt hoặc nâu rơm trên bề mặt da. Lớp vảy này dần khô rát và nứt nẻ, bắt đầu quá trình bong vảy nhẹ để lộ ra lớp da non màu hồng mỏng phía dưới.

Giai đoạn mạn tính 

Nếu hiện tượng chàm đỏ tái phát nhiều lần mà không được dưỡng ẩm đầy đủ, vùng da bị tổn thương sẽ trở nên khô cứng, dày lên, thâm sẫm và nổi rõ các đường hằn da (hiện tượng lichen hóa). Làn da mất hẳn độ đàn hồi tự nhiên và rất dễ nứt nẻ sâu gây đau đớn khi thời tiết hanh khô.

Cách điều trị chàm đỏ ở trẻ sơ sinh

Nguyên tắc trong chữa trị và chăm sóc chàm đỏ ở trẻ sơ sinh là phục hồi hàng rào bảo vệ da, kiểm soát cơn ngứa và chống nhiễm trùng theo đúng chỉ định của bác sĩ da liễu:

Dưỡng ẩm liên tục

Kem dưỡng ẩm là liệu pháp điều trị bắt buộc. Cha mẹ nên bôi kem dưỡng ẩm dịu nhẹ, không chứa cồn và hương liệu cho bé từ 3 - 5 lần mỗi ngày, đặc biệt là trong vòng 3 phút ngay sau khi tắm. Việc dưỡng ẩm thường xuyên giúp làm mềm da, giảm hiện tượng ngứa rát và tái tạo lớp màng lipid thiên nhiên.

Sử dụng thuốc bôi điều trị theo đơn bác sĩ

Thuốc bôi chứa Corticoid liều thấp: Trong giai đoạn chàm bùng phát mạnh gây đỏ rát nhiều, bác sĩ có thể chỉ định dùng thuốc bôi chứa Hydrocortisone 1% trong thời gian ngắn (từ 3 - 5 ngày). Cha mẹ tuyệt đối không tự ý mua và dùng kéo dài vì có thể gây teo da, rạn da hoặc ức chế tuyến thượng thận.

Thuốc kháng histamin và kháng sinh: Trường hợp bé ngứa dữ dội gây mất ngủ hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng da, bác sĩ sẽ kê thêm thuốc kháng histamin dạng uống hoặc kem bôi chứa kháng sinh phối hợp.

Tắm rửa và vệ sinh da nhẹ nhàng

Tắm cho bé bằng nước ấm nhẹ (nhiệt độ khoảng 36-37 độ C), thời gian tắm không quá 5 - 10 phút. Ưu tiên các loại sữa tắm dạng kem (cleansing cream) có độ pH trung tính (pH 5.5). Sau khi tắm, dùng khăn xô bông mềm thấm nhẹ nước trên da bé, tránh chà xát làm vỡ mụn nước.

Biện pháp phòng ngừa chàm đỏ ở trẻ sơ sinh tái phát

Chàm đỏ là một bệnh lý có tính chất tái diễn theo chu kỳ. Do đó, việc chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa giúp giảm thiểu tối đa tần suất bùng phát bệnh ở trẻ sơ sinh:

• Tạo môi trường sống sạch sẽ, thoáng mát: Thường xuyên hút bụi, giặt chăn ga gối đệm của bé bằng nước nóng. Hạn chế nuôi thú cưng trong nhà và tuyệt đối không để bé tiếp xúc với khói thuốc lá.
• Lựa chọn trang phục phù hợp: Mặc cho bé quần áo rộng rãi, chất liệu 100% cotton mềm mại, thấm hút mồ hôi tốt. Tránh để các chất liệu thô ráp, vải len tiếp xúc trực tiếp với da bé.
• Cắt móng tay và đeo bao tay cho bé: Thường xuyên cắt móng tay gọn gàng để tránh bé tự cào cấu làm rách da khi ngứa. Có thể đeo bao tay vải mềm cho bé khi ngủ.
• Điều chỉnh chế độ ăn của mẹ: Đối với trẻ đang bú mẹ hoàn toàn, mẹ nên hạn chế tiêu thụ các nhóm thực phẩm dễ gây dị ứng (như đồ biển, tôm, cua, trứng, sữa bò) nếu nhận thấy da bé có dấu hiệu sần đỏ hơn sau mỗi lần bú.
• Nói không với các bài thuốc dân gian truyền miệng: Tuyệt đối không tắm cho bé bằng các loại lá cây chưa qua kiểm định (như lá chè xanh, lá trầu không, chanh tươi) hoặc bôi các loại kem trộn không rõ nguồn gốc lên vết chàm đỏ vì rất dễ gây viêm da tiếp xúc kích ứng hoặc nhiễm trùng nặng.

Tóm lại, chàm đỏ ở trẻ sơ sinh có thể xuất hiện do nhiều nguyên nhân và mức độ biểu hiện khác nhau. Phần lớn trường hợp có thể được kiểm soát bằng cách chăm sóc da đúng cách, nhưng cha mẹ nên đưa trẻ đi khám nếu tổn thương lan rộng, rỉ dịch, đóng vảy, gây ngứa nhiều hoặc không cải thiện. Thăm khám sớm giúp xác định nguyên nhân và có hướng điều trị phù hợp, hạn chế tổn thương da kéo dài và ảnh hưởng đến sức khỏe của trẻ.