Cây cam thảo đất: Công dụng và lưu ý cần biết khi sử dụng

Cam thảo đất là cây thuốc được sử dụng từ lâu trong y học cổ truyền. Toàn cây có thể dùng làm dược liệu sau khi thu hái, rửa sạch và dùng tươi hoặc phơi khô. Trong dân gian, cam thảo đất thường xuất hiện trong các bài thuốc hỗ trợ giảm ho, thanh nhiệt, lợi tiểu và cải thiện một số triệu chứng thường gặp.

Tổng quan về cây cam thảo đất

Cam thảo đất có tên gọi khác là cam thảo nam, thuộc nhóm cây thân thảo sống một năm. Đây là loài thực vật mọc hoang khá phổ biến ở nhiều vùng nhiệt đới, trong đó có Việt Nam, và thường được thu hái để làm dược liệu. Về đặc điểm thực vật, cây cam thảo đất có hình thái khá dễ nhận biết:

• Cây mọc đứng, cao khoảng 30 - 80cm, thân mềm, hình trụ, phần gốc hơi hóa gỗ khi già.
• Rễ phát triển dạng hình trụ, tương đối lớn so với thân cây.
• Lá mọc đơn hoặc mọc đối, đôi khi tạo thành vòng ba lá, phiến lá có dạng hình trứng thuôn hoặc hình mác, mép lá có răng cưa ở nửa trên, bề mặt gần như không có lông.
• Hoa mọc riêng ở nách lá, mỗi nách thường có từ 4 - 7 hoa nhỏ màu trắng.
• Quả hình cầu, bên trong chứa nhiều hạt nhỏ.

Cam thảo đất có thể được thu hái quanh năm. Sau khi thu hái, dược liệu được rửa sạch đất cát, cắt thành từng đoạn nhỏ rồi sử dụng theo hai cách dùng tươi ngay sau khi sơ chế, phơi hoặc sấy khô để bảo quản và sử dụng lâu dài. Việc bảo quản đúng cách giúp hạn chế nấm mốc và giữ được chất lượng dược liệu trong thời gian dài.

Công dụng của cây cam thảo đất đối với sức khỏe

Cam thảo đất chứa nhiều hoạt chất sinh học như alcaloid, amellin, acid silicic, scopariol, mannitol, dulcitol, glucose, hexacosinol và β-sitosterol. Một số nghiên cứu cho thấy các thành phần này có đặc tính chống oxy hóa, kháng viêm và hỗ trợ chuyển hóa. Tuy nhiên, phần lớn bằng chứng vẫn ở mức nghiên cứu tiền lâm sàng và cần thêm nghiên cứu trên người.

Hỗ trợ cải thiện triệu chứng lỵ trực trùng

Cam thảo đất được sử dụng trong một số bài thuốc cổ truyền hỗ trợ người bị lỵ hoặc tiêu chảy. Một số nghiên cứu trong phòng thí nghiệm ghi nhận khả năng ức chế vi sinh vật, tuy nhiên chưa có đủ bằng chứng lâm sàng để chứng minh tác dụng điều trị.

Hỗ trợ tiểu tiện không lợi

Theo y học cổ truyền, cam thảo đất có thể hỗ trợ lợi tiểu và cải thiện tình trạng tiểu ít hoặc tiểu khó. Tuy nhiên, hiệu quả này vẫn cần được xác nhận bằng các nghiên cứu trên người.

Hỗ trợ giảm các triệu chứng "nóng gan"

Trong dân gian, cam thảo đất được dùng để thanh nhiệt, giảm cảm giác nóng trong. Tuy nhiên, "nóng gan" không phải là thuật ngữ y khoa và hiện chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh dược liệu có tác dụng điều trị hoặc cải thiện chức năng gan.

Hỗ trợ cảm cúm, ho do nóng

Trong y học cổ truyền, cam thảo đất thường được dùng để hỗ trợ giảm ho, đau họng và cảm cúm do nóng. Một số nghiên cứu bước đầu ghi nhận dược liệu có đặc tính chống viêm và chống oxy hóa, nhưng chưa đủ bằng chứng để khẳng định hiệu quả điều trị.

Liều dùng cây cam thảo đất bao nhiêu là đủ?

Cam thảo đất có thể dùng tươi hoặc phơi khô, sử dụng riêng hoặc phối hợp với các dược liệu khác. Liều dùng tham khảo:

• Dùng tươi: 20 - 40g/ngày.
• Dùng khô: 8 - 12g/ngày.

Không nên tự ý tăng liều hoặc dùng kéo dài nếu chưa có hướng dẫn của người có chuyên môn.

Một số bài thuốc từ cây cam thảo đất

Trong y học cổ truyền, cam thảo đất thường được kết hợp với nhiều dược liệu khác để hỗ trợ cải thiện một số triệu chứng. Các bài thuốc dưới đây chỉ mang tính tham khảo và không thay thế điều trị y khoa:

Hỗ trợ cảm cúm, ho do nóng

Dùng cam thảo đất 30g, bạc hà 9g, rau diếp cá 15g, sắc lấy nước uống. Có thể gia giảm thêm cỏ tranh, kinh giới, rau má hoặc kim ngân theo hướng dẫn của thầy thuốc.

Hỗ trợ lỵ trực trùng

Dùng cam thảo đất, lá rau muống, rau má và địa liền, mỗi vị 30g, sắc uống trong ngày.

Hỗ trợ tiểu tiện không lợi

Sắc 15g cam thảo đất cùng 12g râu ngô và 12g hạt mã đề, uống mỗi ngày một thang.

Hỗ trợ giảm các triệu chứng "nóng gan"

Dùng 20g cam thảo đất, thêm một ít đường cát, chưng cách thủy, lọc lấy nước để uống theo kinh nghiệm dân gian.

Các bài thuốc trên chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. Nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc thầy thuốc có chuyên môn trước khi áp dụng.

Lưu ý khi sử dụng cây cam thảo đất

Mặc dù là dược liệu có nguồn gốc tự nhiên, cam thảo đất vẫn cần được sử dụng đúng cách để hạn chế các rủi ro không mong muốn. Việc lạm dụng hoặc dùng thay thế thuốc điều trị có thể ảnh hưởng đến hiệu quả kiểm soát bệnh. Khi sử dụng cam thảo đất, bạn nên lưu ý một số vấn đề sau:

• Chỉ sử dụng dược liệu có nguồn gốc rõ ràng, tránh dùng cây bị nấm mốc, hư hỏng hoặc lẫn tạp chất.
• Tuân thủ liều lượng được khuyến nghị, không tự ý tăng liều hoặc sử dụng trong thời gian dài khi chưa có chỉ định.
• Không xem cam thảo đất là thuốc điều trị thay thế đối với các bệnh như đái tháo đường, bệnh gan, nhiễm khuẩn hay các bệnh mạn tính khác.
• Nếu đang sử dụng thuốc điều trị hoặc thực phẩm bảo vệ sức khỏe, nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ để hạn chế nguy cơ tương tác.
• Phụ nữ mang thai, phụ nữ đang cho con bú, trẻ nhỏ và người có bệnh nền nên hỏi ý kiến nhân viên y tế trước khi sử dụng.
• Ngừng sử dụng và đến cơ sở y tế nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường như nổi mẩn, khó thở, đau bụng nhiều hoặc các triệu chứng nghi ngờ dị ứng sau khi dùng dược liệu.

Cây cam thảo đất là dược liệu được sử dụng từ lâu trong y học cổ truyền với nhiều ứng dụng như hỗ trợ giảm ho, cảm cúm, tiểu tiện không lợi và một số triệu chứng thường gặp khác. Tuy nhiên, phần lớn các công dụng này vẫn chủ yếu dựa trên kinh nghiệm dân gian hoặc các nghiên cứu tiền lâm sàng và cần thêm bằng chứng từ các thử nghiệm trên người. Để đảm bảo an toàn, cây cam thảo đất nên được sử dụng đúng liều lượng, kết hợp với tư vấn của nhân viên y tế và không thay thế các phương pháp điều trị đã được chứng minh hiệu quả.