Cách điều trị xơ gan mất bù và những điều người bệnh cần lưu ý

Xơ gan mất bù xảy ra khi gan đã bị tổn thương nghiêm trọng và không còn đủ khả năng duy trì các chức năng bình thường. Người bệnh thường đã xuất hiện một hoặc nhiều biến chứng như cổ trướng (tích tụ dịch trong ổ bụng), bệnh não gan, xuất huyết do giãn tĩnh mạch đường tiêu hóa hoặc vàng da. Vì vậy, cách điều trị xơ gan mất bù không chỉ tập trung vào gan mà còn phải kiểm soát nguyên nhân, xử trí từng biến chứng và đánh giá khả năng ghép gan khi phù hợp.

Cách điều trị xơ gan mất bù như thế nào?

Không có một phác đồ duy nhất phù hợp với tất cả người bệnh xơ gan mất bù. Bác sĩ cần xác định nguyên nhân gây xơ gan, đánh giá chức năng gan và thận, tình trạng dinh dưỡng cũng như các biến chứng hiện tại để xây dựng kế hoạch điều trị.

Theo Viện Quốc gia về Bệnh tiểu đường, Tiêu hóa và Thận Hoa Kỳ (NIDDK), tổn thương sẹo của xơ gan thường không thể được chữa khỏi hoàn toàn bằng một loại thuốc đặc hiệu. Tuy nhiên, điều trị nguyên nhân và kiểm soát các biến chứng có thể giúp hạn chế tổn thương tiếp diễn và ngăn tình trạng bệnh trở nên nghiêm trọng hơn.

Điều trị nguyên nhân gây xơ gan

Xác định và kiểm soát nguyên nhân là một phần quan trọng trong điều trị. Nếu yếu tố gây tổn thương gan vẫn tiếp tục tồn tại, chức năng gan có thể suy giảm thêm dù các biến chứng tạm thời đã được kiểm soát.

Hướng xử trí sẽ khác nhau tùy từng trường hợp. Chẳng hạn, người mắc viêm gan virus mạn tính có thể cần điều trị kháng virus theo chỉ định; bệnh gan liên quan đến rượu đòi hỏi ngừng sử dụng rượu; trong khi viêm gan tự miễn hoặc các bệnh lý đường mật lại có chiến lược điều trị riêng.

Người bệnh không nên tự mua thuốc điều trị nguyên nhân hoặc tự ngừng thuốc đang sử dụng. Một số thuốc cần được lựa chọn và điều chỉnh dựa trên chức năng gan, thận cũng như các bệnh đi kèm.

Kiểm soát cổ trướng và phù

Cổ trướng là tình trạng dịch tích tụ trong ổ bụng, khiến bụng to dần, căng tức và có thể gây khó chịu hoặc khó thở. Đây cũng là một trong những biểu hiện thường gặp khi xơ gan chuyển sang giai đoạn mất bù.

Điều trị cổ trướng có thể bao gồm hạn chế lượng natri trong chế độ ăn và sử dụng thuốc lợi tiểu theo đơn. Nếu lượng dịch quá nhiều, bác sĩ có thể tiến hành chọc tháo dịch ổ bụng. Trong một số trường hợp, dịch cổ trướng cũng cần được lấy để xét nghiệm nhằm phát hiện nhiễm trùng hoặc xác định nguyên nhân.

Người bệnh không nên tự tăng liều thuốc lợi tiểu khi thấy bụng to hoặc chân phù. Thuốc có thể ảnh hưởng đến huyết áp, điện giải và chức năng thận, vì vậy việc điều chỉnh cần dựa trên đánh giá của bác sĩ.

Một số trường hợp cổ trướng tái phát hoặc khó kiểm soát dù đã điều trị có thể cần những biện pháp chuyên sâu hơn. Khi đó, bác sĩ chuyên khoa gan mật sẽ đánh giá toàn diện để lựa chọn phương án thích hợp.

Điều trị bệnh não gan

Bệnh não gan xảy ra khi gan không còn xử lý hiệu quả một số chất trong máu, dẫn đến ảnh hưởng đến hoạt động của não. Biểu hiện có thể từ thay đổi giấc ngủ, giảm tập trung đến lú lẫn, thay đổi hành vi hoặc giảm ý thức. Đây là một biến chứng quan trọng của xơ gan mất bù.

Khi bệnh não gan xuất hiện, bác sĩ thường vừa điều trị tình trạng này vừa tìm yếu tố thúc đẩy. Một số vấn đề như nhiễm trùng, xuất huyết tiêu hóa hoặc những rối loạn khác có thể liên quan đến đợt bệnh não gan.

Các thuốc giúp giảm sự hình thành hoặc hấp thu những chất liên quan đến bệnh não gan có thể được bác sĩ chỉ định tùy trường hợp. Người bệnh cần sử dụng đúng hướng dẫn, không tự thay đổi liều dựa trên mức độ tỉnh táo tại nhà.

Đặc biệt, nếu người bệnh đột ngột lú lẫn, ngủ gà hoặc khó đánh thức, gia đình không nên cho rằng đây chỉ là biểu hiện thông thường của bệnh gan. Người bệnh cần được đánh giá y tế sớm để tìm nguyên nhân và xử trí phù hợp.

Phòng và xử trí xuất huyết do giãn tĩnh mạch

Tăng áp lực tĩnh mạch cửa do xơ gan có thể làm hình thành các tĩnh mạch giãn ở thực quản hoặc dạ dày. Khi các mạch máu này vỡ, người bệnh có thể bị xuất huyết tiêu hóa nghiêm trọng.

Tùy nguy cơ và tình trạng cụ thể, bác sĩ có thể sử dụng thuốc nhằm giảm áp lực trong hệ tĩnh mạch cửa hoặc thực hiện các thủ thuật nội soi để kiểm soát nguy cơ chảy máu. Khi xuất huyết đã xảy ra, người bệnh cần được điều trị tại bệnh viện.

Nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc đi ngoài ra máu là những dấu hiệu cần đến cơ sở cấp cứu ngay. Không nên chờ xem tình trạng có tự hết hay không.

Phát hiện và điều trị nhiễm trùng sớm

Người mắc xơ gan có nguy cơ gặp các nhiễm trùng do vi khuẩn. Đáng chú ý, dịch cổ trướng có thể bị nhiễm trùng, tạo nên một biến chứng nghiêm trọng cần được phát hiện và điều trị kịp thời.

Ở người mới xuất hiện cổ trướng, xét nghiệm dịch ổ bụng có thể giúp bác sĩ xác định có nhiễm trùng hay không và hỗ trợ tìm nguyên nhân gây tích tụ dịch. Khi nhiễm khuẩn được xác định, kháng sinh sẽ được lựa chọn dựa trên tình trạng cụ thể.

Vì vậy, người bệnh xơ gan mất bù có sốt, đau bụng mới xuất hiện, tình trạng toàn thân xấu đi hoặc lú lẫn nhiều hơn cần được đánh giá sớm thay vì tự dùng kháng sinh tại nhà.

Theo dõi chức năng thận

Gan và thận có mối liên hệ chặt chẽ trong xơ gan mất bù. Người bệnh có cổ trướng có thể gặp rối loạn điện giải hoặc suy giảm chức năng thận; hội chứng gan - thận cũng là một biến chứng quan trọng của bệnh gan tiến triển. AASLD xếp việc đánh giá và xử trí hội chứng gan - thận cùng với cổ trướng và viêm phúc mạc tự phát vào nhóm vấn đề trọng tâm ở người bệnh xơ gan tiến triển.

Do đó, bác sĩ có thể theo dõi xét nghiệm chức năng thận, điện giải và các thông số liên quan trong quá trình điều trị. Điều này đặc biệt quan trọng khi người bệnh đang sử dụng thuốc lợi tiểu hoặc có cổ trướng nhiều.

Đánh giá khả năng ghép gan

Ghép gan là vấn đề cần được cân nhắc ở một số người bệnh xơ gan mất bù. NIDDK cho biết ghép gan được xem xét khi xơ gan dẫn đến suy gan và các phương pháp điều trị khác không còn đủ hiệu quả.

AASLD cũng khuyến nghị người mắc xơ gan có cổ trướng đáng kể về mặt lâm sàng và các biến chứng liên quan nên được cân nhắc chuyển đánh giá ghép gan.

Điều này không có nghĩa tất cả người bệnh xơ gan mất bù đều sẽ được ghép gan. Khả năng ghép phụ thuộc vào nhiều yếu tố và cần được đánh giá tại trung tâm chuyên khoa. Tuy nhiên, việc được giới thiệu đánh giá đúng thời điểm có ý nghĩa quan trọng, thay vì chỉ nghĩ đến ghép gan khi tình trạng đã trở nên rất nặng.

Điều trị xơ gan mất bù có khỏi hoàn toàn không?

Đây là câu hỏi nhiều người bệnh và gia đình quan tâm. Xơ gan là tình trạng mô gan bình thường đã bị thay thế bởi mô sẹo và tổn thương này nhìn chung không thể được đảo ngược hoàn toàn bằng một thuốc đặc hiệu. Khi bệnh đã bước sang giai đoạn mất bù, mục tiêu thực tế của điều trị thường là kiểm soát nguyên nhân, xử trí biến chứng, bảo tồn phần chức năng gan còn lại và đánh giá ghép gan nếu có chỉ định.

Tuy vậy, “không chữa khỏi hoàn toàn bằng thuốc” không đồng nghĩa với việc không còn khả năng điều trị. Cổ trướng, nhiễm trùng, bệnh não gan và nhiều biến chứng khác có những phương pháp xử trí cụ thể. Điều trị nguyên nhân cũng có thể giúp hạn chế tổn thương gan tiếp tục tiến triển.

Mức độ đáp ứng và tiên lượng khác nhau đáng kể giữa từng người. Vì vậy, không nên chỉ dựa vào một triệu chứng, một xét nghiệm đơn lẻ hoặc thông tin trên mạng để tự đánh giá bệnh còn sống được bao lâu hay có cần ghép gan hay không.

Người bệnh xơ gan mất bù cần lưu ý gì trong sinh hoạt?

Bên cạnh tuân thủ điều trị và tái khám, người bệnh xơ gan mất bù cần chú ý chế độ sinh hoạt và theo dõi sức khỏe tại nhà. Một số lưu ý gồm:

• Tránh hoàn toàn rượu bia: Đồ uống có cồn có thể tiếp tục gây tổn thương gan, vì vậy người bệnh xơ gan nên tránh sử dụng, bất kể nguyên nhân gây bệnh.
• Không tự ý dùng thuốc và thực phẩm bổ sung: Một số thuốc có thể ảnh hưởng đến gan, thận hoặc làm tăng nguy cơ chảy máu. Người bệnh nên thông báo cho bác sĩ về tất cả thuốc, vitamin, thảo dược và thực phẩm bổ sung đang sử dụng, đồng thời không tự ý ngừng thuốc được kê đơn.
• Điều chỉnh lượng muối theo hướng dẫn: Khi có cổ trướng hoặc phù, hạn chế natri có thể giúp kiểm soát tình trạng giữ nước. Nên giảm thực phẩm chế biến sẵn, đồ đóng hộp và thức ăn nhiều muối nhưng tránh kiêng khem quá mức gây thiếu dinh dưỡng.
• Theo dõi các thay đổi bất thường: Cần chú ý tình trạng bụng to, phù chân, thay đổi cân nặng, khả năng ăn uống và mức độ tỉnh táo. Nếu xuất hiện thay đổi nhanh hoặc triệu chứng bất thường, người bệnh nên liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá.

Khi nào người bệnh xơ gan mất bù cần đi cấp cứu?

Một số biến chứng của xơ gan có thể tiến triển nhanh và cần được xử trí tại bệnh viện. Người bệnh hoặc người chăm sóc nên đặc biệt lưu ý những biểu hiện sau:

• Nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen, phân có máu: Có thể liên quan đến xuất huyết tiêu hóa, bao gồm chảy máu từ tĩnh mạch giãn. NIDDK khuyến cáo người có nôn máu hoặc phân đen, có máu cần đến bệnh viện ngay.
• Lú lẫn, thay đổi hành vi hoặc giảm ý thức: Có thể gặp trong bệnh não gan nhưng cũng có thể do nhiều nguyên nhân cấp tính khác, vì vậy cần được đánh giá y tế.
• Sốt kèm đau bụng hoặc tình trạng toàn thân xấu đi: Ở người có cổ trướng, đây là những biểu hiện cần lưu ý đến khả năng nhiễm trùng và nên được khám sớm.
• Khó thở hoặc bụng căng nhanh: Lượng dịch cổ trướng lớn có thể gây khó chịu và ảnh hưởng đến hô hấp.
• Tiểu ít rõ rệt hoặc tình trạng phù, mệt tăng nhanh: Cần được đánh giá chức năng thận và tình trạng tuần hoàn, đặc biệt ở người đang điều trị cổ trướng.

Nếu người bệnh đang giảm ý thức, nôn ra nhiều máu hoặc có biểu hiện nặng lên nhanh chóng, nên gọi cấp cứu hoặc đưa đến cơ sở y tế có khả năng xử trí cấp cứu thay vì tự điều trị tại nhà.

Cách điều trị xơ gan mất bù cần được xây dựng riêng cho từng người, trong đó những mục tiêu là điều trị nguyên nhân, kiểm soát cổ trướng, bệnh não gan, xuất huyết và nhiễm trùng, đồng thời bảo vệ chức năng thận và đánh giá khả năng ghép gan khi phù hợp. Điều quan trọng là duy trì theo dõi với bác sĩ chuyên khoa gan mật và nhận biết sớm các dấu hiệu nguy hiểm. Nôn ra máu, đi ngoài phân đen, lú lẫn hoặc giảm ý thức, sốt kèm đau bụng hay tình trạng bệnh xấu đi nhanh là những biểu hiện không nên trì hoãn việc thăm khám hoặc cấp cứu.