Các vị trí nổi hạch trên cơ thể và dấu hiệu phân biệt hạch lành tính, ác tính

Nổi hạch là tình trạng khá phổ biến và có thể xuất hiện ở nhiều vị trí khác nhau trên cơ thể như cổ, nách, bẹn hoặc dưới hàm. Trong nhiều trường hợp, hạch chỉ là phản ứng bình thường của hệ miễn dịch, nhưng đôi khi cũng có thể liên quan đến bệnh lý nghiêm trọng hơn.

Nổi hạch là gì?

Nổi hạch là tình trạng các hạch bạch huyết trong cơ thể bị sưng to bất thường và có thể sờ thấy dưới da. Hạch bạch huyết là những cấu trúc nhỏ có hình bầu dục hoặc hình hạt đậu, phân bố dọc theo hệ bạch huyết ở nhiều vị trí như cổ, nách, bẹn hay dưới hàm. Đây là một phần quan trọng của hệ miễn dịch, có nhiệm vụ lọc dịch bạch huyết và hỗ trợ cơ thể nhận diện, tiêu diệt các tác nhân gây bệnh như vi khuẩn, virus hoặc tế bào bất thường.

Trong điều kiện bình thường, hạch thường có kích thước rất nhỏ nên khó nhận biết. Khi cơ thể xuất hiện tình trạng viêm, nhiễm trùng hoặc đáp ứng miễn dịch mạnh, các hạch gần khu vực tổn thương có thể tăng kích thước do hoạt động sản xuất và tập trung tế bào miễn dịch. Đây được xem là phản ứng bảo vệ tự nhiên của cơ thể.

Tình trạng nổi hạch có thể xuất hiện tạm thời trong các bệnh lý lành tính như viêm họng, cảm cúm, nhiễm virus hoặc viêm răng miệng. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, hạch kéo dài, kích thước lớn dần, cứng chắc hoặc kèm sụt cân, sốt kéo dài có thể liên quan đến các bệnh lý nghiêm trọng hơn và cần được thăm khám y tế.

Theo Cleveland Clinic, hạch bạch huyết đóng vai trò như “bộ lọc” của hệ miễn dịch, giúp phát hiện và phản ứng với các tác nhân gây hại xâm nhập vào cơ thể.

Các vị trí nổi hạch trên cơ thể

Ở người trưởng thành, hệ bạch huyết có khoảng 500 - 600 hạch bạch huyết phân bố khắp cơ thể. Các hạch này đóng vai trò quan trọng trong miễn dịch, giúp lọc dịch bạch huyết và nhận diện tác nhân gây bệnh. Khi cơ thể bị nhiễm trùng, viêm hoặc một số bệnh lý khác, hạch có thể sưng to và trở thành dấu hiệu cảnh báo sức khỏe cần chú ý.

Một số vị trí nổi hạch trên cơ thể thường gặp gồm:

• Hạch vùng cổ: Đây là nhóm hạch phổ biến nhất và được chia thành nhiều vị trí nhỏ khác nhau. Hạch cổ trước thường to lên khi bị viêm họng, viêm amidan hoặc cảm cúm. Hạch cổ sau có thể gặp ở người mắc các bệnh nhiễm virus như tăng bạch cầu đơn nhân nhiễm khuẩn. Trong khi đó, hạch chẩm nằm ở phía sau đầu gần gáy có thể liên quan đến nhiễm trùng da đầu hoặc một số bệnh lý virus.

• Hạch dưới hàm và sau tai: Các hạch này thường phản ứng khi có nhiễm trùng răng miệng, viêm lợi, viêm tai hoặc viêm xoang. Người bệnh có thể sờ thấy khối nhỏ di động dưới da, hơi đau khi chạm vào.
• Hạch nách: Vùng nách có nhiều hạch bạch huyết tham gia dẫn lưu dịch từ tay, ngực và tuyến vú. Hạch nách có thể sưng do viêm nhiễm vùng cánh tay, tuyến vú hoặc sau tiêm vắc xin. Đây cũng là vị trí được theo dõi quan trọng trong đánh giá ung thư vú vì tế bào ung thư thường lan đến hạch nách đầu tiên.
• Hạch trung thất (hạch ngực): Nhóm hạch này nằm sâu trong lồng ngực giữa hai phổi nên không thể sờ thấy bằng tay. Chúng thường được phát hiện qua chụp CT hoặc PET/CT. Hạch trung thất có thể liên quan đến lao phổi, ung thư phổi hoặc lymphoma.
• Hạch bẹn: Hạch vùng háng có chức năng dẫn lưu bạch huyết từ chân, cơ quan sinh dục và vùng bụng dưới. Hạch bẹn có thể sưng khi nhiễm trùng da chân, bệnh lây truyền qua đường tình dục hoặc các bệnh lý ác tính vùng chậu.
• Hạch ổ bụng và vùng chậu: Đây là các hạch nằm sâu bên trong cơ thể nên chỉ phát hiện được nhờ siêu âm, CT hoặc MRI. Hạch ở khu vực này có thể liên quan đến viêm nhiễm đường tiêu hóa, bệnh phụ khoa hoặc một số loại ung thư.

Dấu hiệu phân biệt hạch lành tính và ác tính

Hạch bạch huyết có thể xuất hiện ở vị trí dễ sờ thấy như ở cổ, sau tai, dưới hàm hoặc vùng bẹn, hoặc có thể nằm sâu trong lồng ngực hay ổ bụng và chỉ được phát hiện thông qua siêu âm, CT hoặc MRI. Việc phân biệt hạch lành tính và ác tính thường dựa vào đặc điểm lâm sàng kết hợp thăm khám chuyên khoa.

Một số dấu hiệu giúp nhận biết tính chất của hạch gồm:

• Kích thước hạch: Hạch lành tính thường nhỏ, kích thước dưới 1 cm và có xu hướng giảm dần sau khi tình trạng viêm hoặc nhiễm trùng được cải thiện. Ngược lại, hạch ác tính thường to dần theo thời gian hoặc xuất hiện thêm ở nhiều vị trí khác nhau.
• Độ di động: Hạch lành tính thường mềm hoặc hơi chắc, có thể di chuyển dưới da khi sờ nắn và không dính vào mô xung quanh. Hạch ác tính thường cứng, ít di động hoặc bám chặt vào tổ chức lân cận.
• Thời gian tồn tại: Hạch phản ứng do viêm nhiễm thông thường có thể tự nhỏ lại sau vài ngày đến vài tuần. Nếu hạch kéo dài trên 3 - 4 tuần, không giảm kích thước hoặc tiếp tục phát triển thì cần được kiểm tra y tế.
• Dấu hiệu viêm: Hạch lành tính liên quan nhiễm trùng thường kèm đau, nóng đỏ hoặc xuất hiện gần vùng viêm. Khi nguyên nhân được điều trị, hạch thường cải thiện dần. Trong khi đó, hạch ác tính thường ít đau và tiến triển âm thầm.
• Triệu chứng toàn thân: Một số trường hợp hạch ác tính có thể đi kèm sụt cân không rõ nguyên nhân, sốt kéo dài, đổ mồ hôi đêm hoặc mệt mỏi kéo dài.

Trên thực tế, không phải mọi trường hợp nổi hạch đều nguy hiểm. Tuy nhiên, nếu hạch xuất hiện kéo dài, tăng kích thước nhanh hoặc kèm các triệu chứng bất thường, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được thăm khám và chẩn đoán chính xác.

Tóm lại, việc nhận biết đúng các vị trí nổi hạch trên cơ thể và đặc điểm của từng loại hạch có ý nghĩa quan trọng trong theo dõi sức khỏe. Phần lớn hạch sưng là phản ứng lành tính của hệ miễn dịch trước nhiễm trùng hoặc viêm và có thể tự cải thiện sau một thời gian. Tuy nhiên, nếu hạch có kích thước lớn dần, tồn tại kéo dài, cứng chắc, kém di động hoặc đi kèm các triệu chứng như sốt kéo dài, sụt cân, mệt mỏi… người bệnh nên đến cơ sở y tế để được thăm khám và chẩn đoán sớm.