Bong gân mu bàn chân: Nguyên nhân, triệu chứng và cách xử trí

Nhiều người gặp tình trạng đau và sưng vùng mu bàn chân nhưng không biết có phải bong gân hay không và nên xử lý như thế nào để nhanh khỏi. Bong gân mu bàn chân xảy ra khi dây chằng bị kéo giãn hoặc rách do tác động mạnh. Việc nhận biết sớm và điều trị đúng cách sẽ giúp bảo vệ khớp và tránh để lại di chứng lâu dài.

Bong gân mu bàn chân là gì?

Bong gân mu bàn chân là tình trạng dây chằng vùng mu bàn chân bị kéo giãn quá mức hoặc rách một phần, dẫn đến khớp kém ổn định, đau và sưng. Đây là chấn thương khá phổ biến ở mọi lứa tuổi, đặc biệt ở người vận động mạnh.

Chấn thương thường xảy ra khi bàn chân gập mạnh, xoay đột ngột hoặc chịu lực quá mức. Dây chằng vùng mu chân giữ vai trò quan trọng trong ổn định khớp, nên khi bị tổn thương sẽ làm giảm khả năng chịu lực và vận động bình thường.

Bong gân mu bàn chân thường được chia thành 3 mức độ:

• Cấp độ 1 (nhẹ): Dây chằng chỉ bị giãn, đau nhẹ, sưng ít, khả năng vận động vẫn gần như bình thường.
• Cấp độ 2 (trung bình): Dây chằng rách một phần, đau nhiều, sưng to, đi lại khó khăn, khớp có cảm giác hơi lỏng.
• Cấp độ 3 (nặng): Dây chằng đứt hoàn toàn, sưng bầm nặng, biến dạng khớp, mất khả năng chịu lực và vận động bình thường.

Việc phân loại mức độ là cơ sở quan trọng để xác định phương pháp điều trị, thời gian nghỉ ngơi và tập phục hồi.

Nguyên nhân gây bong gân mu bàn chân

Có nhiều yếu tố khiến trẻ dễ bị bong gân mu bàn chân, phổ biến nhất là:

Vận động mạnh

Các hoạt động như chạy, nhảy, đá bóng, cầu lông hoặc các bài tập cường độ cao khiến bàn chân chịu lực lớn. Khi tiếp đất sai tư thế, bàn chân gập quá mức hoặc xoay đột ngột, dây chằng dễ bị kéo căng quá mức và dẫn đến tổn thương.

Tai nạn sinh hoạt

Những tai nạn trong sinh hoạt hàng ngày như trượt chân, bước hụt cầu thang hoặc vấp phải vật cứng đều có thể khiến dây chằng vùng mu chân bị giãn hoặc rách.

Đi giày dép không phù hợp

Giày cao gót làm bàn chân luôn trong tư thế gập, tăng nguy cơ bong gân. Giày quá chật hoặc quá rộng làm giảm khả năng giữ ổn định của bàn chân, khiến khớp và dây chằng dễ bị tổn thương khi di chuyển.

Địa hình gồ ghề hoặc trơn trượt

Chạy hoặc đi trên mặt đất không bằng phẳng, trơn trượt hoặc quá cứng khiến bàn chân dễ lật, xoay sai tư thế, dẫn đến bong gân. Đây là lý do tại sao những người làm việc ngoài trời hoặc thường xuyên đi bộ đường dài có nguy cơ cao.

Triệu chứng nhận biết bong gân mu bàn chân

Bong gân mu bàn chân thường có các dấu hiệu nhận biết sau: 

• Đau nhói: Người bệnh thường cảm thấy đau đột ngột ở vùng mu bàn chân ngay sau chấn thương, tăng lên khi đứng, đi lại hoặc vận động mạnh. Cơn đau xuất hiện tại điểm dây chằng bị tổn thương, có thể lan ra xung quanh.
• Sưng và bầm tím: Mạch máu nhỏ dưới da bị tổn thương khi dây chằng bị rách dẫn đến sưng tấy và bầm tím. Sưng thường xuất hiện trong vài giờ đầu sau chấn thương và có thể lan rộng nếu không xử trí đúng cách.
• Hạn chế vận động: Bệnh nhân khó gập, duỗi hoặc xoay bàn chân. Bước xuống chân bị thương có cảm giác đau nhói, cản trở việc đi lại bình thường.
• Trường hợp nặng: Bàn chân có thể biến dạng, cảm giác khớp lỏng lẻo hoặc mất vững. Nếu không được điều trị, nguy cơ teo cơ, cứng khớp hoặc thoái hóa khớp sớm là rất cao.

Cách xử trí bong gân mu bàn chân

Khi trẻ bị bong gân mu bàn chân, cần xử trí đúng cách theo các bước sau:

Áp dụng nguyên tắc RICE

Để giảm sưng đau và hỗ trợ hồi phục bong gân, cần áp dụng nguyên tắc RICE gồm:

• Rest (nghỉ ngơi): Hạn chế đi lại, không đặt toàn bộ trọng lượng lên chân bị thương. Nghỉ ngơi giúp dây chằng không bị tổn thương thêm và giảm đau, sưng. Khi cần di chuyển, nên dùng nạng hoặc khung hỗ trợ để tránh lực dồn trực tiếp lên vùng mu bàn chân.
• Ice (chườm lạnh): Chườm đá 15 - 20 phút/lần, 2 - 3 lần/ngày trong 48 giờ đầu. Nhiệt độ lạnh giúp co mạch, giảm sưng, đau và hạn chế bầm tím. Không chườm trực tiếp lên da quá lâu; nên bọc đá trong khăn mềm để tránh bỏng lạnh.
• Compression (băng ép): Dùng băng thun quấn quanh mu bàn chân để cố định và giảm sưng. Băng ép vừa phải, không quá chặt để tránh tê, cản trở lưu thông máu hoặc gây đau thêm.
• Elevation (kê cao chân): Khi nghỉ ngơi, kê chân cao hơn tim giúp giảm sưng đáng kể, thúc đẩy quá trình hồi phục. Có thể dùng gối hoặc đệm kê dưới chân khi nằm hoặc ngồi.

Vật lý trị liệu

Vật lý trị liệu đóng vai trò quan trọng giúp phục hồi chức năng sau bong gân mu bàn chân, đặc biệt với mức độ trung bình và nặng. Các bài tập gồm:

• Co - duỗi bàn chân nhẹ nhàng.
• Tăng cường sức mạnh cơ mu và cơ cổ chân.
• Bài tập thăng bằng và ổn định khớp.
• Tập lấy lại độ linh hoạt, biên độ vận động.

Bắt đầu với cường độ nhẹ, tăng dần theo hướng dẫn chuyên viên để tránh tái chấn thương.

Dùng thuốc giảm đau - kháng viêm

Bác sĩ có thể kê paracetamol, ibuprofen hoặc các thuốc kháng viêm không steroid (NSAID) để giảm đau và sưng. Người bệnh không nên tự ý dùng thuốc kéo dài hoặc liều cao vì có thể ảnh hưởng đến dạ dày, gan, thận. Luôn tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ và theo dõi phản ứng cơ thể.

Trường hợp nặng

Nếu dây chằng bị rách lớn hoặc đứt hoàn toàn, bác sĩ có thể chỉ định:

• Bó bột hoặc nẹp: Cố định vùng mu bàn chân vài tuần để giảm tải lực.
• Phẫu thuật tái tạo dây chằng: Thường áp dụng cho trường hợp rách toàn bộ, đau dữ dội và mất vững khớp.

Sau phẫu thuật, cần tập vật lý trị liệu lâu dài để khôi phục biên độ vận động và sức mạnh cơ.

Tóm lại, bong gân mu bàn chân nếu được xử trí đúng cách sẽ hồi phục tốt, hạn chế biến chứng. Nghỉ ngơi hợp lý, áp dụng RICE, dùng thuốc đúng hướng dẫn và tập vật lý trị liệu giúp quá trình lành nhanh hơn. Nếu đau kéo dài hoặc khớp yếu, cần đi khám để được điều trị kịp thời.