Bong gân gót chân: Nguyên nhân, triệu chứng và cách xử trí

Gót chân là điểm chịu lực chính khi đi lại, chạy nhảy hoặc tiếp đất sau nhảy. Bong gân xảy ra khi dây chằng bị kéo giãn quá mức hoặc rách do xoắn vặn, tiếp đất sai kỹ thuật hay chịu lực mạnh bất ngờ. Nhận biết sớm dấu hiệu, áp dụng phương pháp sơ cứu và tuân thủ hướng dẫn y tế khi bị bong gân gót chân sẽ giúp giảm đau sưng, rút ngắn thời gian hồi phục và bảo vệ chức năng vận động của bàn chân.

Bong gân gót chân là gì?

Bong gân gót chân là tình trạng dây chằng quanh khớp gót bị giãn hoặc rách do lực tác động bất ngờ, khiến khớp mất vững và gây đau nhói. Dây chằng ở vùng gót giữ vai trò ổn định bàn chân, giúp duy trì cân bằng khi đi lại, chạy nhảy và tiếp đất. Khi bị tổn thương, chức năng vận động của bàn chân bị ảnh hưởng, đồng thời xuất hiện sưng, bầm tím và hạn chế khả năng gập, duỗi gót.

Bong gân gót chân thường xảy ra khi khớp gót chịu lực mạnh bất ngờ, tiếp đất sai tư thế hoặc xoắn vặn quá mức. Chấn thương có thể xuất hiện đột ngột trong thể thao, sinh hoạt hàng ngày hoặc lao động, đặc biệt ở những người đi giày không phù hợp hoặc vận động trên địa hình gồ ghề.

Tổn thương dây chằng có thể từ nhẹ đến nặng. Mức độ nhẹ chỉ giãn dây chằng, đau ít, sưng ít; mức độ trung bình có thể rách một phần dây chằng, đau rõ và sưng bầm; mức độ nặng là rách hoàn toàn dây chằng, khớp mất vững, đau dữ dội và đôi khi cần can thiệp y tế chuyên sâu.

Nguyên nhân gây bong gân gót chân

Các nguyên nhân phổ biến bao gồm:

• Vận động mạnh: Chạy, nhảy, đá bóng, cầu lông hoặc các môn thể thao cường độ cao làm gót chân chịu lực đột ngột. Những cú tiếp đất sai tư thế hoặc xoay chân đột ngột dễ khiến dây chằng giãn quá mức, dẫn đến bong gân.
• Tai nạn sinh hoạt: Trượt ngã, bước hụt chân khi xuống bậc thang, hoặc tiếp đất sai tư thế là những tình huống thường gặp. Vết thương thường đi kèm với sưng, đau và hạn chế khả năng di chuyển.
• Đi giày dép không phù hợp: Giày cao gót, giày quá chật hoặc quá lỏng không hỗ trợ tốt gót chân. Khi vận động, dây chằng bị kéo giãn quá mức, tăng nguy cơ tổn thương.
• Địa hình gồ ghề, bề mặt cứng: Đi bộ, chạy trên đường dốc, sỏi đá, bê tông cứng hoặc mặt sân không bằng phẳng khiến bàn chân xoay vặn đột ngột, gây bong gân.
• Yếu tố nguy cơ khác: Người lớn tuổi, cơ gót yếu, dây chằng kém đàn hồi hoặc có tiền sử chấn thương gót chân trước đó dễ gặp bong gân. Ngoài ra, các bệnh lý nền như béo phì, tiểu đường, tuần hoàn kém cũng làm thời gian hồi phục kéo dài.

Hiểu rõ nguyên nhân giúp người bệnh phòng tránh bong gân gót chân bằng cách khởi động kỹ trước khi vận động, mang giày phù hợp và tập luyện tăng cường sức mạnh cơ - dây chằng quanh gót.

Triệu chứng nhận biết bong gân gót chân

Người bệnh có thể nhận biết bong gân gót chân qua các dấu hiệu sau:

• Đau nhói ở gót chân: Cơn đau xuất hiện ngay khi bị chấn thương, tăng khi đứng, đi lại hoặc gập duỗi bàn chân. Cơn đau có thể dữ dội trong trường hợp dây chằng rách nặng.
• Sưng và bầm tím: Khớp gót nhanh chóng sưng phù, xuất hiện bầm tím do các mạch máu nhỏ bị tổn thương. Vùng sưng có thể lan ra phần cổ chân hoặc bàn chân gần đó.
• Hạn chế vận động: Khó gập hoặc duỗi bàn chân, di chuyển hạn chế. Người bệnh thường giữ chân cố định để giảm đau, đi lại khó khăn và cần hỗ trợ khi bước lên cầu thang hoặc đứng lâu.
• Trường hợp nặng: Biến dạng gót chân, mất vững khớp, thậm chí không thể đi lại bình thường. Có thể kèm theo tê bì hoặc yếu cơ nếu dây thần kinh xung quanh bị chèn ép.

Nhận biết triệu chứng sớm là yếu tố quan trọng giúp phân biệt bong gân gót chân với các chấn thương nặng khác, từ đó có kế hoạch điều trị hiệu quả, hạn chế biến chứng lâu dài.

Cách xử trí bong gân gót chân

Bong gân gót chân thường không nguy hiểm nhưng cần xử trí đúng cách để giảm đau, ngăn tổn thương thêm và giúp hồi phục nhanh.

Nguyên tắc RICE

Nguyên tắc RICE là phương pháp sơ cứu cơ bản trong 48 - 72 giờ đầu, nhằm giảm đau, kiểm soát sưng và ngăn ngừa tổn thương thêm:

• Rest - nghỉ ngơi: Hạn chế đi lại, tránh đặt trọng lượng lên chân bị thương. Sử dụng nạng hoặc gậy hỗ trợ cho bong gân cấp độ trung bình và nặng.
• Ice - chườm lạnh: Dùng túi đá bọc trong khăn mềm chườm 15 - 20 phút/lần, 2 - 3 lần/ngày. Chườm lạnh giúp co mạch, giảm sưng và làm dịu cơn đau tức thời.
• Compression - băng ép: Quấn băng thun vừa phải quanh gót để ổn định khớp và giảm phù nề. Không quấn quá chặt tránh tê bì và cản trở tuần hoàn.
• Elevation - kê cao chân: Nâng chân cao hơn tim khi nghỉ ngơi, giúp dẫn lưu dịch phù nề, tăng lưu thông máu và hỗ trợ hồi phục mô.

Dùng thuốc giảm đau, kháng viêm

Khi bị bong gân, thuốc giảm đau và kháng viêm như:

• Paracetamol hoặc NSAIDs (Ibuprofen, Diclofenac) giúp giảm đau và viêm.
• Sử dụng theo chỉ định bác sĩ, tránh tự ý tăng liều hoặc kéo dài để hạn chế tác dụng phụ trên gan, thận và dạ dày.

Vật lý trị liệu và phục hồi chức năng

Khi sưng đau giảm, tiến hành tập vận động nhẹ để khôi phục biên độ chuyển động và tăng sức mạnh cơ quanh gót:

• Co - duỗi gót chân, xoay cổ chân nhẹ nhàng.
• Tập thăng bằng và tăng sức mạnh cơ bắp chân.
• Huấn luyện cảm thụ bản thể để cải thiện khả năng nhận biết vị trí khớp, ngăn ngừa tái chấn thương.

Trường hợp nặng

Trong trường hợp bong gân nặng kèm rách hoàn toàn dây chằng, việc xử trí sẽ phức tạp hơn và cần can thiệp y khoa chuyên sâu:

• Bong gân kèm rách hoàn toàn dây chằng: Có thể cần bó bột, nẹp chuyên dụng hoặc phẫu thuật tái tạo dây chằng.
• Sau phẫu thuật, tuân thủ chương trình vật lý trị liệu dài hạn để khôi phục chức năng đi lại, chạy nhảy và duy trì ổn định khớp.

Bong gân gót chân là chấn thương phổ biến nhưng nếu được nhận biết sớm và xử trí đúng cách, người bệnh có thể hồi phục nhanh, giảm đau sưng và hạn chế biến chứng lâu dài. Áp dụng nguyên tắc RICE, dùng thuốc theo chỉ định và tập vật lý trị liệu hợp lý là nền tảng giúp phục hồi chức năng vận động toàn diện. Đồng thời, phòng ngừa bằng giày dép phù hợp, khởi động kỹ và chú ý địa hình luôn là giải pháp hiệu quả nhất để tránh tái chấn thương và duy trì sức khỏe bàn chân ổn định lâu dài.