Viêm bờ mi: Nguyên nhân gây bệnh và phương pháp điều trị, phòng ngừa hiệu quả

Viêm bờ mi (Blepharitis) là một trong những bệnh lý phổ biến nhất tại các phòng khám nhãn khoa, đặc trưng bởi tình trạng viêm của viền mi mắt. Bệnh thường diễn tiến mạn tính, hay tái phát và có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi. Dựa trên vị trí giải phẫu, bác sĩ chuyên khoa phân loại bệnh thành hai nhóm chính:

• Viêm bờ mi trước: Tình trạng viêm ảnh hưởng đến mặt ngoài của bờ mi nơi có chân lông mi. Nguyên nhân thường do nhiễm khuẩn hoặc do tăng tiết bã nhờn.
• Viêm bờ mi sau: Tình trạng viêm ảnh hưởng đến phần trong của bờ mi (phần tiếp xúc với nhãn cầu), liên quan trực tiếp đến sự rối loạn chức năng của các tuyến Meibomius (tuyến tiết dầu). Đây là nguyên nhân hàng đầu gây ra hội chứng khô mắt do bay hơi.

Những dấu hiệu và triệu chứng của viêm bờ mi 

Triệu chứng của viêm bờ mi thường xuất hiện ở cả hai mắt và có xu hướng nặng hơn vào buổi sáng sau khi thức dậy. Dưới đây là những biểu hiện lâm sàng điển hình mà người bệnh thường gặp phải:

• Cảm giác kích ứng: Người bệnh thường xuyên cảm thấy nóng rát, ngứa ngáy ở bờ mi hoặc cảm giác như có sạn, cát bụi bay vào trong mắt.
• Bờ mi sưng đỏ: Viền mi mắt trở nên đỏ, sưng nề và đôi khi có hiện tượng giãn mạch máu nhỏ.
• Gỉ mắt: Xuất hiện các vảy gàu nhỏ màu trắng hoặc vàng bám chặt vào chân lông mi, đặc biệt nhiều vào buổi sáng khiến hai mắt dính chặt vào nhau khó mở.
• Nhạy cảm với ánh sáng: Người bệnh cảm thấy chói mắt và chảy nước mắt sống thường xuyên.

Biến chứng có thể gặp khi mắc bệnh viêm bờ mi 

Nếu không được chăm sóc và điều trị đúng cách, tình trạng viêm mạn tính tại bờ mi có thể dẫn đến các tổn thương cấu trúc và chức năng của mắt:

• Lẹo và chắp: Sự tắc nghẽn các lỗ tuyến tại bờ mi tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển gây nhiễm trùng cấp tính (lẹo) hoặc viêm u hạt mạn tính (chắp).
• Tổn thương giác mạc: Lông mi mọc ngược cọ xát liên tục vào giác mạc hoặc tình trạng khô mắt nặng có thể gây viêm loét giác mạc và đe dọa thị lực.
• Viêm kết mạc mạn tính: Vi khuẩn và độc tố từ bờ mi có thể lan sang kết mạc gây viêm đỏ mắt tái đi tái lại.

Khi nào cần gặp bác sĩ? 

Bạn nên thực hiện các biện pháp vệ sinh mắt tại nhà trước. Tuy nhiên cần đến gặp Bác sĩ chuyên khoa Mắt ngay nếu tình trạng không cải thiện sau vài ngày hoặc xuất hiện các dấu hiệu sau:

• Đau nhức mắt dữ dội hoặc sưng nề mi mắt làm hạn chế tầm nhìn.
• Suy giảm thị lực hoặc nhìn mờ đột ngột.
• Vết loét xuất hiện trên bờ mi hoặc vùng da quanh mắt.
• Cảm giác cộm mắt không thuyên giảm dù đã nhỏ nước mắt nhân tạo.

Cơ chế bệnh sinh của viêm bờ mi khá phức tạp và thường là sự kết hợp của nhiều yếu tố khác nhau như:

• Nhiễm khuẩn tụ cầu (Staphylococcus): Đây là nguyên nhân phổ biến gây viêm bờ mi trước. Vi khuẩn tụ cầu phát triển quá mức tại chân lông mi gây phản ứng viêm và tạo vảy.
• Viêm da tiết bã (Seborrheic dermatitis): Tình trạng tăng tiết dầu và gàu trên da đầu hoặc lông mày có thể lan xuống mi mắt gây viêm bờ mi tiết bã.
• Rối loạn chức năng tuyến Meibomius (MGD): Các tuyến dầu bị tắc nghẽn làm thay đổi thành phần lipid của nước mắt và gây viêm bờ mi sau.
• Ký sinh trùng Demodex: Một loại ký sinh trùng nhỏ sống trong nang lông mi. Khi số lượng Demodex tăng cao sẽ gây ngứa và viêm chân lông mi dai dẳng.
• Bệnh Rosacea: Người mắc bệnh lý da liễu này thường bị tắc nghẽn tuyến dầu và viêm bờ mi mạn tính.

Những ai có nguy cơ mắc bệnh viêm bờ mi? 

Bệnh lý này có thể ảnh hưởng đến bất kỳ ai nhưng tần suất xuất hiện cao hơn ở một số nhóm đối tượng cụ thể:

• Người có cơ địa da dầu: Những người da nhờn, nhiều gàu hoặc bị mụn trứng cá.
• Người cao tuổi: Chức năng của các tuyến Meibomius suy giảm dần theo quá trình lão hóa tự nhiên.
• Người làm việc văn phòng: Thói quen sử dụng máy tính nhiều và môi trường điều hòa khô hanh làm tăng nguy cơ khô mắt và rối loạn tuyến bờ mi.

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh viêm bờ mi 

Các thói quen sinh hoạt và môi trường sống có tác động lớn đến sự khởi phát và diễn tiến của bệnh:

• Vệ sinh mắt kém: Không tẩy trang kỹ sau khi trang điểm hoặc thường xuyên dụi mắt bằng tay bẩn.
• Môi trường ô nhiễm: Khói bụi, hóa chất và không khí ô nhiễm làm tăng nguy cơ kích ứng và nhiễm khuẩn bờ mi.
• Tác dụng phụ của thuốc: Một số loại thuốc trị mụn trứng cá như Isotretinoin có thể gây khô mắt và ảnh hưởng đến tuyến Meibomius.

Phương pháp xét nghiệm và chẩn đoán viêm bờ mi 

Bác sĩ chuyên khoa Mắt thường chẩn đoán bệnh dựa trên việc thăm khám lâm sàng kỹ lưỡng với các thiết bị chuyên dụng:

• Khám sinh hiển vi (Đèn khe): Cho phép bác sĩ quan sát phóng đại bờ mi để phát hiện vảy bám, tình trạng tắc nghẽn lỗ tuyến, mạch máu bất thường và các tổn thương giác mạc kèm theo.
• Đánh giá màng phim nước mắt: Đo thời gian vỡ phim nước mắt (TBUT) để xác định mức độ khô mắt.
• Ép tuyến Meibomius: Bác sĩ dùng lực nhẹ ép lên bờ mi để đánh giá chất lượng và số lượng dầu tiết ra (dầu trong hay đục như kem đánh răng).
• Xét nghiệm vi sinh: Trong trường hợp viêm nặng hoặc điều trị không đáp ứng thì việc lấy mẫu bệnh phẩm để nuôi cấy tìm vi khuẩn hoặc soi tìm ký sinh trùng Demodex là cần thiết.

Phương pháp điều trị viêm bờ mi hiệu quả 

Do tính chất mạn tính, việc điều trị viêm bờ mi đòi hỏi sự kiên trì vệ sinh mắt hàng ngày kết hợp với các biện pháp y khoa trong đợt cấp.

• Vệ sinh bờ mi (Nền tảng): Chườm ấm mắt 5 - 10 phút mỗi ngày để làm mềm chất bã, sau đó massage nhẹ và dùng dung dịch chuyên dụng cọ rửa chân lông mi để loại bỏ vảy gàu và vi khuẩn.
• Dùng thuốc tại chỗ: Trong giai đoạn viêm cấp, bác sĩ chuyên khoa Mắt có thể chỉ định thuốc mỡ kháng sinh tại chỗ (ví dụ: Erythromycin, tobramycin) nhằm kiểm soát nhiễm khuẩn bờ mi. Corticosteroid tại chỗ liều thấp chỉ được sử dụng ngắn hạn và dưới sự theo dõi chặt chẽ của bác sĩ chuyên khoa để giảm phản ứng viêm, do nguy cơ tác dụng phụ như tăng nhãn áp, đục thủy tinh thể và tổn thương giác mạc nếu dùng không đúng chỉ định.
• Hỗ trợ điều trị: Sử dụng thường xuyên nước mắt nhân tạo để cải thiện tình trạng khô mắt đi kèm.

Những thói quen sinh hoạt có thể giúp bạn hạn chế diễn tiến của viêm bờ mi 

Chế độ sinh hoạt: 

Việc duy trì các thói quen tốt giúp mắt luôn sạch sẽ và giảm thiểu tần suất tái phát, cụ thể:

• Hạn chế trang điểm: Tránh kẻ viền mắt (eyeliner) hoặc chuốt mascara sát chân mi khi đang bị viêm. Thay đồ trang điểm mắt định kỳ 3 đến 6 tháng/lần để tránh nhiễm khuẩn.
• Bảo vệ mắt: Đeo kính râm khi ra đường để tránh bụi bẩn và gió.
• Chớp mắt thường xuyên: Thực hiện quy tắc 20 - 20 - 20 khi làm việc với máy tính để duy trì độ ẩm cho mắt.

Chế độ dinh dưỡng:

Bên cạnh chế độ sinh hoạt, chế độ dinh dưỡng cũng cần được chú ý, bao gồm:

• Bổ sung Omega-3: Các axit béo Omega-3 có trong cá hồi, hạt lanh hoặc viên uống bổ sung giúp cải thiện chất lượng dầu của tuyến Meibomius và giảm viêm.
• Uống đủ nước: Giúp duy trì độ ẩm cần thiết cho cơ thể và màng phim nước mắt.

Phương pháp phòng ngừa viêm bờ mi hiệu quả 

Các biện pháp dự phòng bệnh viêm bờ mi tập trung vào việc vệ sinh cá nhân và kiểm soát các yếu tố nguy cơ, bao gồm:

• Duy trì vệ sinh bờ mi hàng ngày: Ngay cả khi không có triệu chứng, bạn vẫn nên rửa sạch vùng mi mắt mỗi ngày khi tắm hoặc rửa mặt để loại bỏ bụi bẩn và dầu thừa.
• Điều trị dứt điểm các bệnh liên quan: Kiểm soát tốt tình trạng gàu da đầu, viêm da tiết bã hoặc mụn trứng cá đỏ sẽ giúp giảm đáng kể nguy cơ viêm bờ mi.
• Giữ tay sạch sẽ: Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và hạn chế tối đa việc chạm tay lên mắt hay dụi mắt.
• Tẩy trang kỹ lưỡng: Luôn tẩy trang sạch sẽ vùng mắt trước khi đi ngủ bằng các sản phẩm dịu nhẹ không gây kích ứng.
• Khám mắt định kỳ: Kiểm tra sức khỏe mắt mỗi 6 tháng đến 1 năm để phát hiện sớm các rối loạn tuyến Meibomius và can thiệp kịp thời trước khi bệnh gây biến chứng.

Viêm bờ mi tuy là một bệnh lý dai dẳng nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát được nếu người bệnh kiên nhẫn và tuân thủ đúng hướng dẫn y khoa. Hãy biến việc vệ sinh bờ mi thành một thói quen hàng ngày giống như việc đánh răng để đôi mắt luôn sáng khỏe và tránh xa cảm giác ngứa ngáy khó chịu. Đừng ngần ngại tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa để tìm ra phác đồ chăm sóc phù hợp nhất cho đôi mắt của bạn.