Sẩn ngứa là gì? Triệu chứng, nguyên nhân, cách điều trị và phòng ngừa

Sẩn ngứa là một bệnh lý da gây ra các nốt sẩn cứng, gồ cao trên da. Các nốt này thường khô và có vảy hoặc đóng mài ở bề mặt, kèm theo ngứa dữ dội, đặc biệt là về ban đêm. Bạn có thể chỉ có một vài nốt hoặc nhiều nốt tụ thành đám ở một vùng da. Việc gãi các nốt này có thể dẫn đến chảy máu hoặc để lại sẹo. Do đó, mặc dù sẩn ngứa không nguy hiểm trực tiếp đến tính mạng, nhưng lại ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống, giấc ngủ và tâm lý người bệnh.

Sẩn ngứa có thể xuất hiện ở bất kỳ vị trí nào trên cơ thể, nhưng thường gặp ở bụng, cánh tay, chân, da đầu, vai, lưng trên. Đây là một bệnh mạn tính, nghĩa là bệnh thường kéo dài lâu, hoặc có thể thuyên giảm rồi tái phát nhiều lần.

Những dấu hiệu và triệu chứng của sẩn ngứa

Các triệu chứng của sẩn ngứa bao gồm:

• Các nốt gồ cao trên da, thường có lớp vảy khô, dày ở bề mặt. Màu sắc của nốt có thể giống màu da hoặc hồng nhạt, đỏ sẫm, nâu hay đen. Kích thước và độ sâu của tổn thương có thể khác nhau. Đôi khi, tổn thương ảnh hưởng cả lớp thượng bì (lớp da ngoài cùng) và trung bì (lớp da giữa).
• Ngứa dữ dội, là triệu chứng nổi bật nhất.
• Đôi khi có cảm giác rát hoặc châm chích.

Một số trường hợp thường gãi nhiều để giảm ngứa, nhưng càng gãi thì da càng đỏ, nốt sẩn nổi nhiều hơn và dễ trầy xước. Nếu kéo dài, vùng da có thể bị sưng, lan rộng hoặc nhiễm trùng. Một số trường hợp còn kèm theo mề đay, mụn nước, hắt hơi, sổ mũi hoặc khó thở nếu có cơ địa dị ứng.

Tình trạng này có thể tự lặn sau vài ngày nhưng cũng dễ tái phát nhiều lần, đặc biệt khi ăn thực phẩm lạ, thay đổi thời tiết hoặc tiếp xúc dị nguyên. Sẩn ngứa không chỉ gây khó chịu mà còn ảnh hưởng đến giấc ngủ, tinh thần và sinh hoạt hằng ngày, nhất là ở trẻ nhỏ.

Biến chứng có thể gặp khi mắc sẩn ngứa

Sẩn ngứa nhìn chung không nguy hiểm đến tính mạng, nhưng nếu kéo dài hoặc không điều trị đúng cách thì có thể gây nhiều biến chứng. Thường gặp nhất là trầy xước và nhiễm trùng da do người bệnh gãi nhiều, khiến vi khuẩn dễ xâm nhập, gây mưng mủ và để lại sẹo.

Ngoài ra, tình trạng ngứa kéo dài còn làm mất ngủ, mệt mỏi, căng thẳng tinh thần, từ đó ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống. Ở trẻ nhỏ, sẩn ngứa dễ gây biếng ăn, quấy khóc, chậm phát triển thể chất và tinh thần. Một số trường hợp có cơ địa dị ứng nặng, sẩn ngứa có thể đi kèm phù mặt, khó thở, thậm chí sốc phản vệ - đây là tình huống cấp cứu cần xử trí ngay.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Phần lớn các trường hợp sẩn ngứa chỉ kéo dài ngắn ngày và có thể tự cải thiện khi tránh được yếu tố gây kích ứng. Tuy nhiên, bạn nên đi khám bác sĩ nếu tình trạng ngứa kéo dài nhiều ngày không giảm, tái phát thường xuyên hoặc lan rộng toàn thân.

Đặc biệt, cần thăm khám ngay khi sẩn ngứa đi kèm với các dấu hiệu nguy hiểm như sốt, khó thở, phù mặt, nổi mề đay diện rộng hoặc có mủ, dịch vàng. Đây có thể là biểu hiện của nhiễm trùng nặng hoặc phản ứng dị ứng toàn thân, thậm chí sốc phản vệ, cần được xử trí kịp thời để tránh nguy hiểm đến tính mạng.

Sẩn ngứa có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó phổ biến nhất là dị ứng. Trường hợp có thể do dị ứng với thức ăn (hải sản, trứng, sữa, đậu phộng…), thuốc men (kháng sinh, giảm đau, chống viêm), hoặc các yếu tố môi trường như phấn hoa, bụi nhà, lông thú. Khi tiếp xúc với dị nguyên, cơ thể phản ứng bằng cách giải phóng histamin, gây nổi sẩn và ngứa ngáy.

Một nguyên nhân khác là côn trùng cắn như muỗi, rệp, bọ chét… khiến vùng da bị kích ứng, nổi sẩn đỏ kèm ngứa. Ngoài ra, nhiễm khuẩn hoặc ký sinh trùng trên da cũng có thể tạo nên tổn thương dạng sẩn.

Sẩn ngứa đôi khi còn liên quan đến bệnh lý mạn tính như viêm gan, suy thận, rối loạn tuyến giáp, hoặc rối loạn hệ miễn dịch. Trong những trường hợp này, sẩn ngứa thường tái phát dai dẳng và khó điều trị dứt điểm.

Ngoài ra, yếu tố tâm lý như căng thẳng, lo âu, mất ngủ cũng có thể khiến tình trạng ngứa trở nên trầm trọng hơn.

Những ai có nguy cơ mắc phải sẩn ngứa?

Bất kỳ ai cũng có thể mắc sẩn ngứa dạng nốt, tuy nhiên bệnh thường gặp hơn ở:

• Người Mỹ gốc Phi.
• Người trưởng thành trong độ tuổi 40 - 69.
• Nữ giới.

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc phải sẩn ngứa

Một số bệnh da có thể làm tăng nguy cơ mắc sẩn ngứa bao gồm:

• Pemphigoid bóng nước;
• U lympho tế bào T ở da;
• Chàm (viêm da cơ địa);
• U sừng dạng nang lông;
• Lichen phẳng;
• Vảy nến;
• Da khô nặng.

Các bệnh lý toàn thân khác có thể làm tăng nguy cơ mắc sẩn ngứa gồm:

• Ung thư;
• Một số nhiễm trùng do vi khuẩn, virus và ký sinh trùng;
• Đái tháo đường;
• Gout;
• Nhiễm HIV;
• Thiếu sắt;
• Suy thận hoặc bệnh thận mạn tính;
• Bệnh gan;
• Lupus ban đỏ;
• Các rối loạn hệ thần kinh;
• Bệnh tuyến giáp.

Một số rối loạn tâm thần, như ngứa tâm căn (cảm giác ngứa dẫn đến thôi thúc gãi dù không có kích thích rõ ràng) hoặc rối loạn ám ảnh cưỡng chế.

Phương pháp xét nghiệm và chẩn đoán sẩn ngứa

Bác sĩ sẽ thăm khám da để đánh giá kích thước, màu sắc và vị trí của các nốt sẩn. Đồng thời, bác sĩ sẽ hỏi về mức độ ngứa và liệu có yếu tố nào làm tăng cảm giác ngứa hay không.

Người bệnh cần thông báo đầy đủ cho bác sĩ về các bệnh da liễu hoặc bệnh lý toàn thân đang mắc, bao gồm cả tiền sử dị ứng. Những thông tin này giúp bác sĩ phân biệt sẩn ngứa với các bệnh lý da khác.

Các xét nghiệm có thể được chỉ định để chẩn đoán bao gồm:

• Soi da (Dermoscopy): Bác sĩ sử dụng kính hiển vi cầm tay có đèn để quan sát tổn thương da ở độ phóng đại cao. Phương pháp này không xâm lấn, không cần rạch da.
• Xét nghiệm máu và nước tiểu: Công thức máu toàn bộ, xét nghiệm sinh hóa cơ bản và tổng phân tích nước tiểu giúp phát hiện các bệnh lý như bệnh gan, tuyến giáp hoặc thận.
• Sinh thiết da: Bác sĩ lấy một mẫu da nhỏ bằng dao cạo, dao mổ hoặc dụng cụ chuyên dụng, sau khi gây tê tại chỗ. Mẫu sinh thiết bao gồm cả thượng bì và trung bì, được gửi đến phòng xét nghiệm để soi dưới kính hiển vi nhằm phát hiện tế bào bất thường hoặc dấu hiệu bệnh lý khác.

Phương pháp điều trị sẩn ngứa

Điều trị sẩn ngứa chủ yếu tập trung vào việc giảm triệu chứng ngứa và loại bỏ nguyên nhân gây bệnh. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể lựa chọn phương pháp nội khoa hoặc ngoại khoa, hoặc kết hợp cả hai.

Nội khoa

Các phương pháp điều trị sẩn ngứa mức độ nhẹ thường bao gồm:

• Tiêm thuốc tại tổn thương: Người bệnh có thể được tiêm thuốc trực tiếp vào các nốt sẩn. Thường sử dụng corticosteroid (thuốc kháng viêm) giúp giảm viêm nhanh, cải thiện đau, đỏ và ngứa.
• Điều trị tại chỗ: Sử dụng thuốc bôi dạng kem hoặc thuốc mỡ trực tiếp lên da. Calamine lotion là thuốc kháng histamin thường dùng để giảm ngứa. Ngoài ra, bác sĩ có thể chỉ định corticosteroid bôi, vitamin D bôi hoặc thuốc ức chế calcineurin (thuốc ức chế miễn dịch tại chỗ).

Nếu tiêm thuốc hoặc điều trị tại chỗ không hiệu quả, bác sĩ có thể chỉ định các phương pháp sau:

• Áp lạnh (Cryotherapy): Sử dụng nitơ lỏng để làm đông và phá hủy các tổn thương da lớn hoặc ngứa nhiều. Phương pháp này thường được phối hợp với tiêm corticosteroid.
• Thuốc ức chế miễn dịch (Immunosuppressants): Là các thuốc làm giảm hoạt động quá mức của hệ miễn dịch. Thường được chỉ định khi prurigo nodularis liên quan đến bệnh tự miễn như lupus hoặc vảy nến.
• Liệu pháp ánh sáng (Phototherapy): Sử dụng tia cực tím (UV) để giảm ngứa và thúc đẩy lành tổn thương da. Phương pháp này giúp làm dịu các tế bào miễn dịch giải phóng histamin. Người bệnh thường cần nhiều buổi điều trị để đạt hiệu quả.

Ngoại khoa

Trong đa số trường hợp, sẩn ngứa không cần can thiệp ngoại khoa. Tuy nhiên, với những tổn thương da kéo dài, viêm nhiễm nặng hoặc có mủ, bác sĩ có thể tiến hành thủ thuật làm sạch, dẫn lưu hoặc xử lý ổ nhiễm trùng. Ngoài ra, sinh thiết da cũng được coi là một biện pháp can thiệp để hỗ trợ chẩn đoán.

Những thói quen sinh hoạt có thể giúp bạn hạn chế diễn tiến của sẩn ngứa

Chế độ sinh hoạt:

• Bạn nên mặc quần áo rộng rãi, thoáng mát, làm từ vải cotton để hạn chế kích ứng.
• Ngủ đủ giấc, giảm căng thẳng tinh thần vì stress có thể khiến tình trạng ngứa trầm trọng hơn.
• Tránh tiếp xúc trực tiếp với các dị nguyên như phấn hoa, bụi, lông thú hoặc hóa chất tẩy rửa.

Chế độ dinh dưỡng:

• Hạn chế các thực phẩm dễ gây dị ứng như hải sản, trứng, đậu phộng, sữa bò nếu có cơ địa nhạy cảm.
• Bổ sung rau xanh, trái cây, thực phẩm giàu vitamin C, E.
• Uống nhiều nước để tăng sức đề kháng, giúp da khỏe mạnh hơn.

Phương pháp phòng ngừa sẩn ngứa

Không có cách nào phòng ngừa hoàn toàn sẩn ngứa, tuy nhiên bạn có thể thực hiện một số biện pháp để giảm ngứa, hạn chế kích ứng và phòng tránh các đợt bùng phát mới, bao gồm:

• Tránh nắng hoặc sử dụng kem chống nắng hàng ngày.
• Cắt ngắn móng tay để hạn chế làm trầy xước da khi gãi.
• Tránh môi trường nóng và hạn chế các hoạt động gây đổ mồ hôi nhiều.
• Sử dụng sữa rửa da và kem dưỡng ẩm dịu nhẹ, phù hợp với da nhạy cảm.
• Mặc quần áo dài tay và đeo găng tay để bảo vệ da, giảm nguy cơ gãi và kích thích cơ học.
• Khi các tổn thương da bị nứt, chảy máu, cần bôi thuốc mỡ kháng sinh và băng kín bằng băng sạch để phòng ngừa nhiễm trùng.